II OZ 450/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Gminy Potęgowo na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 594/22 o odmowie Radzie Gminy Potęgowo przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w K. na uchwałę Rady Gminy Potęgowo z dnia 23 kwietnia 2021 r., nr XXXII/307/2021 w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla fragmentu obrębów K., N., W. i M., w gminie P. postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 27 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 594/22, odmówił Radzie Gminy Potęgowo przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 kwietnia 2023 r. w sprawie ze skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w K. na uchwałę Rady Gminy Potęgowo z dnia 23 kwietnia 2021 r., nr XXXII/307/2021 w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla fragmentu obrębów K., N., W. i M., w gminie P. Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 594/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części odnoszącej się do stanowiących własność skarżącej – K. sp. z o.o. z siedzibą w K. działek o numerach ewidencyjnych [...], [...], [...], [...], [...], obręb [...] K., gmina P., a także stwierdził nieważność § 18 i § 40 ust. 3 zaskarżonej uchwały w odniesieniu do stanowiącej własność skarżącej działki nr [...], obręb [...] K., gmina P., a w pozostałej części oddalił skargę. W ustawowym terminie, pełnomocnik organu wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zarządzeniem z 1 czerwca 2023 r. pełnomocnik organu został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem jej odrzucenia, przez złożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy wraz z odpisem tego pisma celem doręczenia pełnomocnikowi strony skarżącej razem z odpisem skargi kasacyjnej. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi organu w dniu 2 czerwca 2023 r., a więc termin do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej upływał w dniu 9 czerwca 2023 r. Pismem z 15 czerwca 2023 r. pełnomocnik organu złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Jednocześnie uzupełniono braki formalne skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniono, że pełnomocnik organu pełni dyżur w urzędzie gminy raz w tygodniu, a z uwagi na przypadające w dniu 8 czerwca 2023 r. Święto Bożego Ciała nie był w tym dniu obecny w Urzędzie. Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zostało przekazane pełnomocnikowi dopiero 15 czerwca 2023 r. Zdaniem pełnomocnika, powyższa okoliczność świadczy o tym, że nie ponosi on winy w uchybieniu terminu, a jego przywrócenie nie będzie miało żadnego wpływu na postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wyjaśnił, że przyjmując, iż pełnomocnik organu dowiedział się o uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków skargi kasacyjnej w dniu 15 czerwca 2023 r., to złożenie wniosku tego samego dnia nastąpiło z zachowaniem 7-dniowego terminu. Również czynności w postaci uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej zostały dokonane w ustawowym terminie. Równocześnie jednak Sąd podkreślił, że samo wniesienie wniosku o przywrócenie terminu w przewidzianym do tego terminie oraz dokonanie uchybionej czynności nie jest wystarczającą przesłanką przywrócenia terminu do jej dokonania. Wniosek o przywrócenie terminu musi ponadto wskazywać na brak winy w uchybieniu terminu. Konieczne jest zatem uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że przywołana przez pełnomocnika organu okoliczność, iż pełni dyżur w Urzędzie Gminy raz w tygodniu, a z uwagi na przypadające w dniu 8 czerwca 2023 r. Święto Bożego Ciała nie był w tym dniu obecny w Urzędzie, nie jest okolicznością świadczącą o braku winy w uchybieniu terminu, lecz o braku właściwej organizacji w prowadzeniu zleconych spraw, która obarcza skutkami pełnomocnika. Jeśli organizacja pracy pełnomocnika polega na pełnieniu dyżuru u mocodawcy raz w tygodniu, a w danym tygodniu dzień ten był ustawowo wolny od pracy w związku ze świętem, to staranność profesjonalisty wymagała takiego reorganizacji pracy, aby nie uchybić terminowości żadnej czynności wymagającej podjęcia, tym bardziej, że obsługę prawną pełnomocnik świadczy przy wsparciu służb urzędniczych. Zwłaszcza przy wskazanym sposobie wykonania obsługi prawnej organu, to na pełnomocniku spoczywa obowiązek takiego zorganizowania obiegu korespondencji i sposobu notyfikacji o niej, aby terminowo wywiązywać się z obowiązków w imieniu mocodawcy i uniknąć negatywnych konsekwencji dla niego. Sąd podkreślił przy tym, że bieg terminu do uzupełnienia braków formalnych rozpoczął się w dniu następnym po dniu doręczenia wezwania, czyli w dniu 3 czerwca 2023 r. i zakończył się w dniu 9 czerwca 2023 r., czyli w dniu następującym po dniu wolnym od pracy. Istniała zatem przestrzeń czasowa na to, aby przy właściwej organizacji obsługi organu terminowo zadośćuczynić obowiązkowi uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Uchybienia tej czynności nie usprawiedliwiono natomiast w sposób, który uzasadniałby przywrócenie terminu. Gmina Potęgowo, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uzasadniając pełnomocnik żalącej wskazał, że nie miał żadnej wiedzy na temat zobowiązania do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Mając świadomość wagi terminowego dokonywania określonych czynności procesowych, nie zaniechał wykonania tej czynności. Nie mógł tego uczynić, ponieważ nie wiedział o istnieniu zobowiązania. Nadto zaznaczył, że jako zleceniobiorca nie ma wpływu co do zasady na obsadę sekretariatu i wykonywane przez sekretariat czynności. Pełnomocnik podniósł też, że taka sytuacja nigdy nie miała miejsca – stąd nie znajduje podstaw do przypisywania sobie w tym przypadku jakiejkolwiek formy winy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Natomiast stosownie do art. 88 p.p.s.a., spóźniony wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuca. Z brzmienia powołanych przepisów wynika, że Sąd w pierwszej kolejności bada, czy wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony z zachowaniem terminu. Dopiero w razie uznania, że termin ten został zachowany, badaniu podlegają przesłanki uprawdopodobniające brak winy w uchybieniu terminu do dokonania danej czynności procesowej. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji sprostał powyższemu. Istota sporu więc w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy trafnie Sąd I instancji ocenił, że skarżąca kasacyjnie nie uprawdopodobniła braku swojej winy w zakresie terminowości dokonania czynności procesowej, jaką jest uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej. Na tak postawione pytanie należało udzielić odpowiedzi twierdzącej. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (postanowienie NSA z 18.08.2000 r., III SA 1716/99, LEX nr 45409). Jeżeli natomiast strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (wyrok SN z 21.02.2002 r., I PKN 903/00, OSNP – wkł. 2002/19/11). Ponadto, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu, należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez nią działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie SN z 6.10.1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679). Nieuwagi lub zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu (postanowienie NSA z 28.05.2004 r., FZ 93/04, niepubl.). Na podstawie przedstawionych we wniosku oraz zażaleniu okoliczności nie można uznać, że skarżący kasacyjnie organ skutecznie uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminowi. Skarżąca kasacyjnie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który działając czy to samodzielnie, czy też posługując się osobami trzecimi, powinien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich czynności w tym zakresie. Oznacza to, że nawet w sytuacji nieobecności, jako osoba zaznajomiona z regulacjami dotyczącymi terminów odbierania oraz składania pism procesowych i mająca doświadczenie w tym zakresie, powinien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich czynności, mając na uwadze konsekwencje zaniechań czy uchybień z tym związanych. Wobec czego profesjonalny pełnomocnik dochowując należytej staranności powinien był sprawować pieczę nad prawidłowością obiegu korespondencji. Należy podkreślić, że w stosunku do profesjonalnego pełnomocnika, będącego w trakcie postępowania sądowego, formułuje się powinność takiego zorganizowania spraw, aby podczas nieobecności interesy reprezentowanej przez niego strony nie doznały uszczerbku. Pełnomocnik wiedząc, że będzie przebywać poza miejscem świadczenia pracy, winien podjąć czynności gwarantujące właściwe prowadzenie spraw, w tym właściwy obieg korespondencji, a skoro takich działań zaniechał, to należało uznać, że dopuścił się niedbalstwa w prowadzeniu spraw reprezentowanej strony. W orzecznictwie jednoznacznie wskazuje się, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego (por. postanowienie NSA z 25.11.2021 r., I OZ 484/21). W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.