II OZ 435/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Lu 71/26 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi A. J. na czynność Burmistrza Miasta Międzyrzec Podlaski z 11 grudnia 2018 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 25 lutego 2026 r. o sygn. II SA/Lu 71/26 odrzucił skargę A. J. (dalej: skarżąca) na czynność Burmistrza Miasta Międzyrzec Podlaski (dalej: Burmistrz) z 11 grudnia 2018 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków. Sąd przywołał mające zastosowanie w sprawie przepisy i stwierdził, wobec poczynionych ustaleń, że skarga na powołaną czynność Burmistrza winna być wniesiona w sierpniu 2025 r., skargę wniesiono zaś 23 grudnia 2025 r., a zatem cztery miesiące po upływie terminu ustawowego. Stwierdził w szczególności, że skarżąca w danym okresie podejmowała korespondencję z organem dotyczącą usunięcia karty adresowej zabytku z ewidencji, była więc w pełni świadoma istnienia zaskarżonego zarządzenia już od lipca 2025 r. Pismem z 18 marca 2026 r. skarżąca, reprezentowana przez adwokata, w ustawowym terminie wniosła zażalenie na powołane postanowienie Sądu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów: 1. postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 53 § 2 zdanie drugie w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a."), poprzez błędne przyjęcie, że uchybienie terminu do złożenia skargi zostało zawinione przez skarżącą, a w konsekwencji odrzucenie skargi, 2. postępowania, które mogło mieć istoty wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że strona uchybiła terminowi do wniesienia skargi, gdy przepisy nie wyznaczają stronie terminu na zaskarżenie zarządzenia podjętego przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, który naruszył interes prawny lub uprawnienie skarżącego, 3. postępowania, które mogło mieć istoty wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków stanowi czynność w rozumieniu powyższego przepisu, a zarządzenie jest jedynie potwierdzeniem dokonanej czynności. Wobec postawionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Włączenie karty adresowej zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków Miasta Międzyrzec Podlaski (dalej: "GEZ") na podstawie art. 22 ust. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1292 ze zm.; dalej: "u.o.z."), nie jest aktem organu samorządowego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Ujęcie nieruchomości w GEZ rozstrzyga bowiem o podporządkowaniu indywidualnej nieruchomości obowiązkom określonym w danej ustawie. Sama treść tego obowiązku wynika natomiast z przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Czynność ta ma charakter publicznoprawny i, jako skierowana do indywidualnego podmiotu, dotyczy jego obowiązków wynikających z przepisów prawa (tak: wyroki NSA o sygn.: II OSK 3029/18, II OSK 1166/21, II OSK 2781/17 oraz postanowienia NSA o sygn.: II OZ 287/24, II OSK 2421/24; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query, dalej "CBOSA"). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że co do zasady, skarga powinna być wnoszona na czynność, a nie na zarządzenie o włączeniu karty adresowej zabytku (tak: postanowienie NSA o sygn. II OZ 218/21, dostępne w CBOSA). W niniejszej sprawie zatem Sąd I instancji niewadliwie uznał, że złożona skarga dotyczy czynności Burmistrza polegającej na włączeniu do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej zabytku – budynku mieszkalnego zlokalizowanego pod adresem ul. S., na działce nr [...], obr. ew. [...] M. – czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (podobnie: postanowienie NSA o sygn. II OZ 335/22, dostępne w CBOSA). Kwestia kwalifikacji prawnej przedmiotu skargi ma istotne znaczenie, bowiem zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może jednak uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Wniesienie skargi po terminie obliguje Sąd do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Natomiast zgodnie z art. 53 § 2a p.p.s.a., w przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie. Jak wyżej zauważono, w przypadku aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., termin do wniesienia skargi zaczyna biec od dowiedzenia się o wydaniu tego aktu lub podjęciu innej czynności. O rozpoczęciu terminu do wniesienia skargi nie decyduje świadomość naruszenia prawa przez organ, ale dzień, w którym strona dowiedziała się o władczym działaniu organu. Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżąca o podjętej przez organ czynności dowiedziała się w lipcu 2025 r., w wyniku odpowiedzi udzielonej przez Burmistrza na jej wniosek z 9 lipca 2025 r. o udostępnienie informacji publicznej. Pismo udzielające odpowiedzi na wniosek nosi datę 11 lipca 2025 r., co istotne, w punkcie pierwszym zawarto informację, że dany budynek wpisano do GEZ na podstawie zarządzenia z 11 grudnia 2018 r. (czynność objęta skargą do Sądu). Wprawdzie, jak podał Sąd I instancji, ustalenie dokładnej daty, w której skarżącej doręczono pismo z 11 lipca 2025 r. nie jest możliwe, niemniej fakt jego trzymania jeszcze w lipcu 2025 r. jest bezsporny w sprawie. Skarżąca wszak powołała się na nie w swoim wniosku z 29 września 2025 r. o wykreślenie budynku z GEZ, wskazując, że jedyną podstawą ograniczeń związanych z ochroną obiektu pozostaje jego ujęcie w GEZ (dot. pisma Urzędu Miasta M. z dnia 11.07.2025 r. znak R-III.1431.26.2025). W tych warunkach uprawnione jest twierdzenie, że skarga na powołaną czynność Burmistrza winna być złożona najpóźniej z końcem sierpnia 2025 r. Wiedza skarżącej o zakwestionowanej przez nią czynności Burmistrza, co najmniej od lipca 2025 r., nie ulega wątpliwości, zwłaszcza, że w dalszej korespondencji z organem, powoływała się na informacje zawarte w piśmie z 11 lipca 2025 r. Była zatem świadoma podjętej czynności, a złożenia skargi z końcem 2025 r. nie sposób było usprawiedliwić przyczynami obiektywnymi, niezawinionymi przez skarżącą, pozwalającymi rozpoznać skargę, w myśl art. 53 § 2 zdanie drugie p.p.s.a.. W konsekwencji zaskarżone postanowienie Sądu I instancji wraz z zaprezentowaną w nim argumentacją należy uznać za prawidłowe, jako zgodne z przepisami art. 58 § 1 pkt 2 w zw. z art. 53 § 2 p.p.s.a.. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a..