II OZ 410/26

Dnia 22 kwietnia 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Rz 150/26 o odmowie wstrzymania wykonania postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Mielcu z 10 października 2025 r., nr NB.5140.24.2025.JS w sprawie ze skargi E.M. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 17 grudnia 2025 r., znak OA.7722.12.10.2025 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: 1. sprostować oznaczenie przedmiotu sprawy zawarte w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Rz 150/26 w ten sposób, że w miejsce słów "stwierdzenia niedopuszczalności odwołania" wpisuje "stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia", 2. oddalić zażalenie.

E.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie (PWINB) z 17 grudnia 2025 r. nr OA.7722.12.10.2025. Postanowieniem tym organ stwierdził niedopuszczalność zażalenia skarżącego od postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Mielcu (PINB) z 10 października 2025 r., nr NB.5140.24.2025.JS wstrzymującego użytkowanie obiektów i zobowiązującego do przedstawienia dokumentów. W skardze zawarty został wniosek o wstrzymanie wykonania ww. postanowienia PINB. Uzasadniając ten wniosek skarżący wskazał, że wykonania tego postanowienia prowadzi do konieczności poniesienia znacznych nakładów finansowych, obejmujących koszty opracowania ekspertyz przy jednoczesnym całkowitym zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej w dotychczasowym zakresie. WSA w Rzeszowie odmówił wstrzymania wykonania ww. postanowienia PINB. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie sąd I instancji wskazał na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2023 r. sygn. akt II GPS 2/22, zgodnie z którą w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zainicjowanym skargą na postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania nie jest dopuszczalne, na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., wstrzymanie wykonania decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Sąd pierwszej instancji podkreślił moc wiążącą powyższej uchwały, wynikającą z treści art. 269 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026, poz. 143; Ppsa). Skarżący, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 61 § 3 Ppsa poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do wstrzymania wykonania aktu organu I instancji, w sytuacji gdy przedmiotem skargi jest postanowienie organu II instancji stwierdzające niedopuszczalność zażalenia, podczas gdy akt organu I instancji pozostaje w bezpośrednim i funkcjonalnym związku z przedmiotem zaskarżenia oraz kształtuje sytuację prawną skarżącego w tej samej sprawie administracyjnej. Z uwagi na powyższe strona skarżąca wnosi o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonalności postanowienia PINB z 10 października 2025 r., ewentualnie 2) uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. W ocenie strony skarżącej między zaskarżonym postanowieniem organu II instancji a postanowieniem organu I instancji zachodzi ścisły związek funkcjonalny i materialnoprawny – rozstrzygnięcie o niedopuszczalności środka zaskarżenia przesądza o definitywnym utrzymaniu skutków aktu I-instancyjnego. Nie sposób zatem twierdzić, że akt organu I instancji nie został wydany w granicach tej samej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności (art. 61 § 1 Ppsa), przy czym na podstawie art. 61 § 3 Ppsa, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu stanowi więc odstępstwo od zasady wykonalności zaskarżonego aktu, w tym ostatecznej decyzji administracyjnej, tak więc przepisu ostatnio powołany przepis nie należy interpretować w drodze wykładni rozszerzającej (zob. postanowienie NSA z 2 września 2021 r., II OZ 518/21, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadnie podnosi skarżący, że w ramach instytucji z art. 61 § 3 Ppsa istnieje możliwość wstrzymania zaskarżonych aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy, co dotyczy również aktu organu I instancji. Jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że zwrot "w granicach tej samej sprawy" dotyczy sprawy w ujęciu materialnym, w związku z czym o postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy można mówić wówczas, gdy przedmiotem tych postępowań będą sprawy wykazujące tożsamość podmiotową i przedmiotową. Sytuacja taka wystąpi wówczas, gdy akty lub czynności dotyczyć będą tych samych podmiotów, identycznego przedmiotu, stanu faktycznego oraz podstawy prawnej (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2020 r., II OZ 292/20, LEX nr 2965510 i przywołane tam orzecznictwo). Jak prawidłowo wskazał WSA w Rzeszowie między postanowieniem organu I instancji, a postanowieniem organu II instancji o stwierdzeniu niedopuszczalności zażalenia, taka tożsamość sprawy nie zachodzi. Rozstrzygnięcia te dotyczą innych przedmiotowo kwestii i inna jest podstawa prawna do wydania tychże postanowień. Postanowieniem PINB, na podstawie art. 81c ust. 2 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. 2025, poz. 428), wstrzymano użytkowanie obiektów budowlanych i zobowiązano do przedstawienia określonych w nim dokumentów, z kolei w postanowieniu organu II instancji, stanowiącego przedmiot zaskarżenia, organ ten nie odniósł się do tej materii, stwierdzając jedynie, że wniesione przez skarżącego zażalenie jest niedopuszczalne, ponieważ na w/w postanowienie PINB ono nie przysługuje. Zaskarżone postanowienie PWINB, jako stwierdzające niedopuszczalność zażalenia strony, ma charakter czysto procesowy i nie podlega dobrowolnemu lub przymusowemu wykonaniu, a strona nie wnosiła o wstrzymanie jego wykonania. W związku z powyższym sąd wojewódzki, trafnie odwołując się do uchwały z 13 listopada 2023 r. II GPS 2/22 (ONSAiwsa 2024, nr 1, poz. 3), przyjął, że w ramach postępowania ze skargi na postanowienie organu II instancji stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia nie jest dopuszczalne wstrzymanie wykonania postanowienia organu I instancji. Z tego powodu wniosek strony skarżącej podlegał oddaleniu. Nie ma racji strona skarżąca, że sąd pierwszej instancji w ramach prowadzonej argumentacji błędnie przywołał w/w uchwałę składu siedmiu sędziów NSA. W uchwale tej przyjęto, że w postępowaniu sądowo-administracyjnym zainicjowanym skargą na postanowienia: o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania - nie jest dopuszczalne, na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., wstrzymanie wykonania decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu uchwały wskazano zaś, że "brak jest tożsamości pomiędzy sprawą ze skargi na wymienione postanowienia o charakterze procesowym, a decyzją organu pierwszej instancji, która ma charakter materialnoprawny i nie została podjęta w tym samym postępowaniu zainicjowanym skargą". W konsekwencji powyższej uchwały należy analogicznie przyjąć, że sąd w ramach złożonej skargi na postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności zażalenia nie może wstrzymać wykonania rozstrzygnięcia organu I instancji – tj. postanowienia w sprawie zobowiązania do przedłożenia dokumentów legalizacyjnych, gdyż nie zostało ono wydane w granicach złożonej skargi. W tym stanie, na podstawie art. 184 in fine w związku z art. 197 § 1 i § 2 Ppsa, orzeczono o oddaleniu zażalenia (punkt 2. postanowienia). Z uwagi zaś na oczywistą omyłkę pisarską zawartą w zaskarżonym postanowieniu sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 156 § 1 i 3 w zw. z art. 166 i art. 193 Ppsa, dokonał w punkcie 1 postanowienia sprostowania komparycji ww. orzeczenia w zakresie oznaczenia przedmiotu sprawy.