II OZ 394/17

Dnia 26 kwietnia 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. A. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 270/16 o odmowie wyłączenia sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie - Joanny Zdrzałki, Elżbiety Mazur-Selwy i Krystyny Józefczyk od rozpoznania sprawy ze skarg K. A. G., E.S., A. K., T.F., E. F., J. S., H. R., M. J., D. K., S. O., J. M. i A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Rzeszowie postanowieniem z dnia 13 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 270/16 odmówił wyłączenia sędziów WSA Joanny Zdrzałki, Elżbiety Mazur-Selwy i Krystyny Józefczyk od rozpoznania sprawy ze skarg K. A. G., E. S., A. K., T. F., E. F., J. S., H. R., M. J., D. K., S. O., J. M. i A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., Starosta Powiatu Rzeszowskiego zatwierdził projekt scalenia gruntów wsi [...] gmina [...], która następnie decyzją SKO w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] została utrzymana w mocy. Skargę na ostatnio wymienioną decyzję wnieśli wymienieni w sentencji skarżący. W piśmie z dnia 18 sierpnia 2016 r. K. A. G. zawarła wniosek o wyłączenie sędziów WSA w Rzeszowie Joanny Zdrzałki, Elżbiety Mazur-Selwy i Krystyny Józefczyk, którzy brali udział w wydaniu wyroku o sygn. akt II SA/Rz 506/14 z dnia 29 października 2014 r. podając, że zachodzą wobec nich okoliczności uzasadniające wątpliwość co do ich bezstronności. Wnioskodawczyni powzięła je po zapoznaniu się z uzasadnieniem sporządzonym w ww. sprawie. Uważa, że w sprawie II SA/Rz 506/14 doszło do matactwa. Sąd miał opory w dopuszczeniu jej do głosu podczas rozprawy. Została dwukrotnie upomniana, a gdy podnosiła rękę i prosiła o udzielenie głosu sędziowie nie zwracali na nią uwagi. Sędziowie pilnowali, aby najmniej lub nic to protokołu nie zostało wpisane, oprócz słów "podtrzymuję moją skargę". Poinformowano ją, że zostanie wyprowadzona z sali, ale w końcu została dopuszczona do głosu. Niemniej, ówczesną sprawę rozpoznano bez odniesienia się do argumentów zawartych w skardze. Sędziowie nie respektowali zeznań osób biorących udział w scaleniu i byli bardzo stronniczy działając irracjonalnie na korzyść administracji państwowej. W protokole nie zapisano pełnego jej wyjaśnienia, a odwołanie o jego sprostowanie odrzucono. W złożonych oświadczeniach sędziowie Joanna Zdrzałka, Elżbieta Mazur-Selwa i Krystyna Józefczyk podały, że nie zachodzą wobec nich żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać ich wyłączenie na podstawie art. 18 i 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej: "Ppsa"). Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła żadnych zewnętrznych i obiektywnie uchwytnych przesłanek wyłączenia sędziów Joanny Zdrzałki, Elżbiety Mazur-Selwy i Krystyny Józefczyk świadczących o tym, aby miały negatywne emocjonalne nastawienie do niej, a sędziowie ci oświadczyli, że okoliczności takie wobec nich nie zachodzą, stąd wniosek ten podlegał oddaleniu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła K. A. G., wnosząc o jego uchylenie w całości. Zdaniem żalącej "zebrane dowody w sprawie i protokół z rozprawy sądowej nie zostały przez sędziów WSA w Rzeszowie rozpatrzone co jest skandalem i świadczy o upadku morale sędziowskiego i tendencyjnym ich podejściu na korzyść pracowników urzędów państwowych i ich zakłamanych pracowników". Zażalenie zawiera szereg krytycznych osądów odnośnie także członków SKO w Rzeszowie, a także geodety prowadzącego prace scaleniowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 Ppsa), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art.19 Ppsa). Podkreślić należy, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość, co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku i należy ją odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, że wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1997 r. sygn. akt III AO 5/97, OSNP 1997, nr 24, poz. 502). Należy zgodzić się z sądem I instancji, że okoliczności takiej nie może stanowić również to, że skarżąca – jak podaje, nie mogła wypowiadać się w sprawie wedle swego uznania. Odnośnie powyższego przepisy Ppsa określają bowiem, że rolą przewodniczącego jest m.in. udzielanie głosu (art. 98 § 1 Ppsa). Zasadą wynikającą z § 46 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1177) jest zaś to, że na rozprawie przed sądem administracyjnym każda ze stron zabiera głos tylko jeden raz, chyba że przewodniczący składu orzekającego uzna dalszą wypowiedź strony za potrzebną. Wniosek o uzupełnienie lub sprostowanie protokołu można natomiast zgłosić tylko w terminie 30 dni, ponieważ taki określa przepis art. 103 Ppsa. Sąd administracyjny może zaś przeprowadzić tylko dowód uzupełniający z dokumentów (art. 106 § 3 Ppsa). Z protokołu rozprawy z dnia 21 października 2014 r. (II SA/Rz 506/14) wynika, że K. A. G. była na niej obecna i zabierała głos, a jej wypowiedź została zaprotokołowana, zgłoszony zaś wniosek dowodowy oddalony. Była ona obecna również podczas ogłaszania orzeczenia w dniu 28 i 29 października 2014 r. W piśmie z dnia 3 grudnia 2014 r. wystąpiła zaś m.in. o sprostowanie protokołów, przy czym zarządzeniem z dnia 10 grudnia 2014 r. sąd I instancji odmówił uwzględnienia tego żądania z powodu jego wniesienia z uchybieniem terminu. Argumenty skarżącej zawarte we wniosku o wyłączenie sędziów nie mogą być w żaden sposób uznane za takie, które podważyłyby wiarygodność złożonych przez tych sędziów oświadczeń. Jak bowiem wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie, sam fakt że sędzia sądu administracyjnego, którego wyłączenia domaga się skarżąca był sprawozdawcą w innej sprawie z jej udziałem nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej w myśl art. 19 Ppsa wyłączenie sędziego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2005 r. sygn. akt I OZ 935/05; z dnia 28 października 2005 r. sygn. akt I OZ 1125/05; z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 750/10; z dnia 29 czerwca 2012 r. sygn. akt II OZ 559/12 - wszystkie orzeczenia publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA). Podkreślić trzeba, że warunkiem koniecznym wyłączenia określonego w art. 19 Ppsa jest uprawdopodobnienie, że pomiędzy sędzią objętym wnioskiem, a stroną skarżącą lub innymi uczestnikami postępowania zachodzą takie stosunki, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. SK 53/04, publ. OTK-A 2005, nr 11, poz. 134). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do sędziów objętych wnioskiem i prezentowane w tym zakresie stanowisko sądu I instancji należy podzielić. Ponadto pozostałe przedstawione przez stronę skarżącą argumenty, zdaniem Sądu rozpoznającego niniejsze zażalenie nie świadczą jeszcze o negatywnym nastawieniu w stosunku do osoby skarżącej wymienionych we wniosku sędziów, zaś twierdzenia, że sędziowie Ci faworyzują pracowników urzędów państwowych należy uznać za gołosłowne i tendencyjne. Na marginesie Sąd zauważa, że wyrokiem w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 506/14 skargi zostały przez sąd wojewódzki uwzględnione, a kontrolowane postanowienie uchylone. Skoro zatem postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 13 lutego 2017 r. jest poprawne i zgodne z prawem, to mając te względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.