II OZ 367/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Gl 747/15 o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie.

W. Ś. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia. Pismem z dnia 4 września 2015 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. W nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, a jego źródłem utrzymania się jest dochód osiągany z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 1000- 1500 zł miesięcznie. Skarżący podał, że zamieszkuje w należącym do matki domu, prowadząc oddzielne gospodarstwo domowe i uiszczając matce co miesiąc tytułem kosztów utrzymania kwotę 300 zł. Wskazał, iż na żywność przeznacza 300 zł, na telefon 30 zł, na środki czystości i ubrania - 100 zł, zaś na prasę 50 zł. Wezwaniem z dnia 6 października 2015 r. zobowiązano skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się oraz nadesłanie dokumentów obrazujących poziom przychodów i wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą obejmujących okres ostatnich 6 miesięcy. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo procesowe z dnia 15 października 2015 r., w którym oświadczył, że podana w druku formularza wysokość wydatków jest tak niska, że nie powinna budzić wątpliwości. Podał, że jego matka ponosi opłaty za media i usługi telekomunikacyjne. Skarżący zaznaczył, że nie posiada rachunku bankowego prowadzonego na potrzeby działalności gospodarczej, gdyż ze względu na niski dochód nie istniał taki obowiązek. Wskazał zarazem, że jest opodatkowany ryczałtowo i musi ustalić, czy prowadzi odrębne księgi rachunkowe, gdyż o ile mu wiadomo, nie istnieje taki obowiązek. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Aadministracyjnego w Gliwicach oddalił wniosek skarżącego, uznając, że skarżący nie przedstawił swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, wobec czego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 13 listopada 2015 r., wnosząc o ponowne rozważenie sprawy i zwolnienie go od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy, nawet w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Ocena jego stanu majątkowego, dochodu i sytuacji życiowej dokonana w oparciu o treść nadesłanego formularza i złożonego oświadczenia, nie pozwala bowiem na jednoznaczne stwierdzenie, iż przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych znajduje uzasadnienie. Analizując złożone przez skarżącego oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o uzyskiwane dochody. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł W. Ś., domagając się ponownego rozważenia sprawy i uchylenia zaskarżonego postanowienia. Skarżący nie zgodził się z oceną Sądu, iż wypełniony formularz nie pozwala na ocenę jego sytuacji majątkowej. Podał, że jego zarobki są niskie, a działalność gospodarczą musiał zarejestrować, aby mieć jakiekolwiek dochody. Wskazał na trudności ze znalezieniem stałej pracy i okoliczność podejmowania jedynie drobnych prac na zlecenie. Skarżący stwierdził, iż wydatki związane z mieszkaniem wskazał w formularzu, a są one na tak niskim poziomie, że nie mogą budzić jakichkolwiek obiektywnych wątpliwości. Podniósł, że dochody z działalności gospodarczej również są niewielkie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 245 § 1 - 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z przepisem art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w przedmiocie przyznania prawa pomocy są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. To wnioskodawca jest obowiązany rzetelnie i rzeczowo przedstawić swoją sytuację majątkową w sposób umożliwiający jej ocenę. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami, istnieją podstawy, by odmówić przyznania prawa pomocy. Podobnie ocenia się sytuację, gdy strona nie przedstawiła dokumentów, w oparciu o które można ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania. Chcąc korzystać z prawa pomocy, wnioskodawca winien liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowych oświadczeń w kwestii jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powinien zatem wykazać, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza informacji dotyczących sytuacji finansowej strony, zawartych w formularzu PPF, oświadczeniu skarżącego z dnia 15 października 2015 r., a także zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie pozwala na przyjęcie, że skarżący przedstawił okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ilość posiadanych informacji w ocenie Sądu jest zbyt mała, a same informacje są zbyt ogólne do rzetelnego rozpoznania wniosku. Skarżący błędnie zakłada bowiem, iż okoliczność ponoszenia przez niego w jego ocenie niskich wydatków związanych z utrzymaniem się, zwalania go od konieczności wykazania faktu ich ponoszenia. W składanych na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy oświadczeniach skarżący posługuje się jedynie ogólnymi określeniami: "niskie wydatki", "niewielkie dochody", nie przedstawia jednak, mimo precyzyjnego wezwania Sądu, żadnych dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania. Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił, iż prowadzona działalność gospodarcza przynosi mu dochód rzędu 1000 - 1500 zł miesięcznie. Sąd nie posiada informacji na temat przychodów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, ani też jej rozmiarem. Wątpliwą kwestią pozostaje poziom miesięcznych wydatków skarżącego związanych z utrzymaniem się, ponieważ i w tym zakresie wnioskodawca nie uprawdopodobnił w żaden sposób swoich twierdzeń. Uniemożliwia to ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów sądowych mogłoby rzeczywiście wiązać się z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek, natomiast wnioskodawca przedstawił jedynie lakoniczne wyjaśnienia i zaniechał przedłożenia stosownych dokumentów, należy stwierdzić, że nie wykazał on, iż jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Zasadnie zatem Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197.