II OZ 364/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. [...] z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 maja 2023 r., sygn. akt IV SPP/Po 131/22 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SPP/Po 131/22, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. [...] z siedzibą w P. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 12 października 2021 r., nr WOA.7721.276.2021.HC w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 19 maja 2023 r., sygn. akt IV SPP/Po 131/22, po rozpatrzeniu wniosku P. [...] z siedzibą w P. (zwane dalej: "Stowarzyszeniem"), odmówił przywrócenia terminu do złożenia przez Stowarzyszenie sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SPP/Po 131/22, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Sąd podał m.in., że starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu postanowieniem z dnia 13 grudnia 2022 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca pismem z dnia 25 grudnia 2022 r. skorzystał z prawa do złożenia sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2023 r. odrzucił sprzeciw jako złożony po terminie. Odpis orzeczenia wraz z pouczeniem, że od postanowienia nie przysługują środki prawne do Naczelnego Sądu Administracyjnego strona otrzymała w dniu 11 kwietnia 2023 r. Pismem z dnia 2 maja 2023 r. wnioskodawca wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu wraz z prośbą o wyjaśnienie stanu prawnego. Strona wskazała, że obsługę Stowarzyszenia w zakresie korespondencji prowadzi firma zewnętrzna (Biuro [...]). W dniu 15 grudnia 2022 r. (czwartek) do Biura doręczono odpis postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Biuro zgodnie z procedurą wysłało na adres e-mail Stowarzyszenia powiadomienie o otrzymanej korespondencji, jednak link do skanu dokumentów był pusty (w wyniku błędu). Otrzymaną korespondencję przedstawiciel Stowarzyszenia odczytał w dniu 16 grudnia 2022 r. (piątek), ale przy jej segregowaniu błędnie odczytał wpisaną na kopercie datę przyjęcia korespondencji jako "19" zamiast "15", która i tak jest błędnie wpisana jako "15/11". Sprzeciw został wysłany w dniu 27 grudnia 2022 r., bo 26 grudnia 2022 r. przypadał na niedzielę, co okazało się przekroczeniem terminu. Sąd przywołał treść przepisów art. 85, art. 86 § 1, art. 87 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, zwana dalej: "p.p.s.a."). Stwierdził, że "okoliczności sprawy nie wskazują, aby wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków "formalnych skargi" był spóźniony w rozumieniu art. 87 § 1 p.p.s.a., a wniosek podlega merytorycznej ocenie. Sąd uznał, że Stowarzyszenie nie uprawdopodobniło braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia sprzeciwu. Analiza argumentacji nie pozwala przyjąć stanowiska, że uchybienie terminowi jest skutkiem zdarzeń niezależnych od strony, którym nie można było zapobiec przy zachowaniu należytej staranności. Jako brak winy nie może zostać rozpoznana nieuwaga lub zaniedbanie leżące bezpośrednio po stronie przedstawiciela Stowarzyszenia. Negatywne skutki błędnego odczytania daty doręczenia przesyłki przez wyznaczonego przedstawiciela obciążają Stowarzyszenie. Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozważanego przypadku zawinił tzw. czynnik ludzki, co wyraża się brakiem należytej staranności przedstawiciela przy dokonywaniu czynności procesowej. Nie można zatem mówić o okoliczności obiektywnej (nie mamy tu do czynienia z siłą wyższą czy szczególnie ciężkim przypadkiem losowym). W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 85 oraz art. 86 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Z powyższym orzeczeniem nie zgodziło się Stowarzyszenie składając zażalenie. Strona podniosła m.in., że "w naszym piśmie wyjaśniałem okoliczności powstania pomyłki. Nieprawidłowy odczyt daty był spowodowany niewyraźnym zapisem pracownika biura oraz zmęczonym i słabym wzrokiem odczytującego. Oprócz złego odczytu wszystkie pozostałe czynności zostały wykonane z należytą starannością. Po błędnym odczycie nie mogłem przezwyciężyć przeszkody w dopełnieniu obowiązku gdyż nie byłem świadomy popełnionego błędu. Moja omyła nie spowodowała wielkiej szkody ani długotrwałego przesunięcia terminu załatwienia sprawy, zatem przyjęcie tak rygorystycznego kryterium w ocenie mojej osoby uważam za zbyt surowe". Nadto, Stowarzyszenie wskazało, że: "ponieważ jak podano w uzasadnieniu, postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu uprawomocniło się pomimo, że pouczenie zawarte w doręczeniu było błędne, dlatego składam wniosek o wznowienie postępowania w tej sprawie"; "Brak wiedzy o możliwości złożenia zażalenia pomimo nieprawidłowego pouczenia że od wydanego postanowienia nie przysługiwały żadne środki prawne do Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest jeszcze jednym dowodem na konieczność przyznania nam prawa pomocy i przydzielenia prawnika z urzędu"; W odniesieniu do postanowienia Sądu z dnia 13 grudnia 2022 r., w którym Sąd postanowił odmówić nam przyznania prawa pomocy - składam wniosek o uchylenie tego postanowienia". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w nim podniesione. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zanim jednak sąd administracyjny przystąpi do badania okoliczności uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminu, zobowiązany jest uwzględnić treść przepisu art. 88 p.p.s.a., zgodnie z którym spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wniosek jest spóźniony, jeżeli został wniesiony po upływie siedmiodniowego terminu przewidzianego w art. 87 § 1 p.p.s.a. (pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu). Wniosek jest niedopuszczalny, gdy brakuje ustawowych warunków jego dopuszczalności, np.: jeżeli został złożony po upływie roku od uchybionego terminu, a nie dotyczy przypadku wyjątkowego (art. 87 § 5 p.p.s.a.); jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.); jeżeli czynność strony była dokonana w terminie (art. 86 § 1 p.p.s.a.); jeżeli wniosek nie dotyczy terminu procesowego, lecz np. terminu prawa materialnego lub terminu instrukcyjnego (art. 278 lub 141 § 1 p.p.s.a.) albo terminu związanego z upływem określonej fazy postępowania sądowego. Jeśli wniosek został złożony terminowo i jest dopuszczalny, to sąd administracyjny musi rozstrzygnąć wniosek - przywracając termin bądź odmawiając przywrócenia terminu (zob. postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1090/11). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie dość wnikliwie pochylił się nad kwestią związaną ze wstępną analizą wniosku o przywrócenie terminu (art. 88 w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a.). Nie wiadomo jakie konkretne okoliczności legły u podstawy stwierdzenia, że "okoliczności sprawy nie wskazują, aby wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi był spóźniony w rozumieniu art. 87 § 1 P.p.s.a.". Na marginesie, wniosek nie dotyczył usunięcia braków formalnych skargi. Należy zauważyć, że o uchybieniu terminu do złożenia sprzeciwu Stowarzyszenie dowiedziało się z postanowienia Sądu z dnia 7 kwietnia 2023 r., doręczonego w dniu 11 kwietnia 2023 r. Tymczasem wniosek o przywrócenie terminu został złożony w dniu 2 maja 2023 r. (data nadania w UP). Można więc podać w wątpliwość zachowanie terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Kwestia ta nie była przedmiotem pogłębionej analizy Sądu Wojewódzkiego. Zasadne jest zatem uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji weźmie pod uwagę powyższe rozważania, przeanalizuje wniosek Stowarzyszenia (w razie konieczności wezwie wnioskodawcę do wskazania w jakiej dacie ustała przyczyna uchybienia terminu), a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.