II OZ 337/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 489/17 o odrzuceniu skargi kasacyjnej oraz zwrocie wpisu sądowego w sprawie ze skargi R. D. i W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie rekultywacji działek postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odrzucenia skargi kasacyjnej R. D. oraz w części dotyczącej zwrotu R. D. uiszczonego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (sto złotych).

Wyrokiem z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 489/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargi R. D. i W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie rekultywacji działek. W dniu 11 września 2017 r. R. D. złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie jego odpisu wraz z uzasadnieniem. W dniu 25 listopada 2017 r. (data nadania) W. D. i R. D. złożyli skargę kasacyjną od ww. wyroku. Z uwagi na braki formalne skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżących zarządzeniami z dnia 27 listopada 2017 r. została wezwana do: podpisania skargi kasacyjnej, złożenia pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania W. D., nadesłania 4 egzemplarzy odpisów skargi kasacyjnej oraz do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie po 100 zł od każdego ze skarżących. W odpowiedzi na ww. wezwania, w zakreślonym przez Sąd terminie, pełnomocnik skarżących nadesłała 4 podpisane egzemplarze skargi kasacyjnej wraz z 4 odpisami pełnomocnictwa ogólnego i substytucyjnego udzielonego przez W. D. oraz dowód uiszczenia wpisów sądowych od skargi kasacyjnej w łącznej kwocie 200 zł. Natomiast brak formalny w postaci podpisania skargi kasacyjnej nie został usunięty. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 489/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę kasacyjną R. D. i W. D. oraz orzekł o zwrocie uiszczonych wpisów sądowych. Jak stwierdził Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, skarga kasacyjna W. D. podlegała odrzuceniu, gdyż została wniesiona bez wcześniejszego wniosku skarżącej o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Natomiast skarga kasacyjna R. D. podlegała odrzuceniu na podstawie art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a., jako obarczona brakiem formalnym. Sąd pierwszej instancji wskazał, że pomimo stosownego wezwania, nie został uzupełniony brak formalny w zakresie podpisania oryginału skargi kasacyjnej. Zdaniem Sądu brak jest podstaw, aby za takie uznać jeden z czterech przedłożonych odpisów skargi kasacyjnej zwłaszcza, że pełnomocnik w piśmie z dnia 5 grudnia 2017 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu do usunięcia braków formalnych, wprost wskazała, że w załączeniu przedkłada cztery podpisane odpisy skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu pierwszej instancji, gdyby nawet jeden z egzemplarzy odpisów skargi kasacyjnej uznać za usunięcie braku w postaci jej podpisania, to i tak skarga ta podlegałaby odrzuceniu z uwagi na nienadesłanie wymaganej liczby odpisów. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł R. D., domagając się jego uchylenia w części dotyczącej odrzucenia skargi kasacyjnej przez niego wniesionej oraz zwrotu wpisu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędne przyjęcie, że brak formalny w zakresie niezłożenia podpisanej skargi kasacyjnej i w odpowiedniej ilości egzemplarzy lub odpisów nie został uzupełniony w terminie oraz brak wskazania ile zdaniem Sądu koniecznych było tych odpisów. Według skarżącego, jeżeli wywnioskować z wezwania Sądu, że liczba żądanych odpisów skargi kasacyjnej wynosiła cztery, to powyższe wezwanie było błędnie sformułowane, gdyż wnoszącemu skargę kasacyjną nie doręcza się jej odpisu, jak również stronie, która jest reprezentowana przez pełnomocnika w sprawie i wnosi określone pismo do sądu. Zdaniem skarżącego liczba złożonych przez pełnomocnika odpisów (oryginałów) skargi kasacyjnej była bowiem wystarczająca dla spełnienia wymogów formalnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 47 § 1 P.p.s.a. - "Do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych". Stosownie zaś do art. 178 P.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Na podstawie powołanego wyżej przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 stycznia 2018 r. odrzucił skargę kasacyjną R. D. jako zawierającą brak formalny w postaci braku podpisu, uznając przy tym, że braku tego nie mogło sanować przedłożenie przez pełnomocnika skarżącego czterech odpisów skargi kasacyjnej (a w istocie podpisanych oryginałów), z uwagi na ich niewystarczającą liczbę. W uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13, ONSA i wsa (2014/3/39), przyjęto, że: "Niedołączenie przez stronę skarżącą wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 P.p.s.a., jest brakiem formalnym, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 P.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd". Sąd przed odrzuceniem skargi z powodu niedołączenia odpowiedniej liczby odpisów powinien jednak dokonać oceny, kto w sprawie jest stroną postępowania, a w konsekwencji ustalić czy brak tych odpisów rzeczywiście uniemożliwia skardze nadanie dalszego biegu (zob. m.in. postanowienia NSA z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 336/08; z dnia 5 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 654/09; z dnia 3 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 1432/10). Przenosząc powyższe na okoliczności niniejszej sprawy należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji podejmując rozstrzygnięcie o odrzuceniu skargi kasacyjnej R. D. nie wskazał w sposób wyraźny, ile odpisów skargi kasacyjnej było koniecznych dla doręczenia ich określonym stronom w sprawie, co wiązało się z brakiem oceny, kto w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] marca 2017 r. miał przymiot strony. Wprawdzie w praktyce sądów administracyjnych za strony postępowania, a ściślej ujmując uczestników na prawach strony, o których mowa w art. 33 § 1 P.p.s.a., uznaje się zazwyczaj podmioty, którym została doręczona zaskarżona decyzja, to jednak w sytuacji, gdy sąd rozstrzyga o odrzuceniu skargi (skargi kasacyjnej) tego rodzaju automatyzm należy wykluczyć. Zarówno bowiem odrzucenie skargi jako zamykające drogę do sądu, jak i odrzucenie skargi kasacyjnej jako zamykające możliwość rozpoznania środka odwoławczego, wymaga zachowania odpowiedniej ostrożności procesowej. W szczególności dotyczy to przypadku, gdy zachodzi potrzeba oceny, czy brak dołączenia wymaganej w wezwaniu liczby odpisów skargi (skargi kasacyjnej) uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu, czyli doręczenia tych odpisów właściwym stronom i uczestnikom postępowania. Wówczas sąd jest zobowiązany do weryfikacji, czy podmioty wymienione w rozdzielniku do decyzji miały istotnie przymiot strony. Tymczasem Sąd pierwszej instancji w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2018 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej R. D. nie wyjaśnił, kto jest stroną postępowania i komu miały być doręczone żądane odpisy skargi kasacyjnej, a tym samym także dlaczego nie było możliwe nadanie jej dalszego biegu. Z tego względu za przedwczesne należało uznać stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że przesłana przez pełnomocnika skarżącego liczba odpisów (oryginałów) skargi kasacyjnej okazała się być niewystarczająca dla doręczenia ich wszystkim stronom, przy uwzględnieniu możliwości zaliczenia jednego z tych egzemplarzy jako przeznaczonego dla Sądu, zamiast podpisania już pozostającej w aktach sądowych skargi kasacyjnej. W takim stanie rzeczy uzasadnione było uchylenie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej R. D. jako wydanego z naruszeniem przepisów art. 178 P.p.s.a. w zw. z art. 47 § 1 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie wątpliwości wywołuje bowiem status - uznanej przez Sąd za uczestnika postępowania – (...) S.A. z siedzibą w K., ponieważ z akt sprawy administracyjnej toczącej się w przedmiocie rekultywacji działek w związku z prowadzeniem robót na trasie rurociągów, w tym decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] lutego 2006 r. o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości poprzez zezwolenie na założenie i przeprowadzenie sieci gazociągów przesyłowych, wynika, że stroną postępowania jest (...) S.A. z siedzibą w W., na wniosek której ww. decyzja została wydana. W aktach administracyjnych (I k-71) znajduje się jedynie pismo Prezydenta Miasta R. z dnia [...] stycznia 2015 r. informujące Z. P., że za stronę postępowania administracyjnego zostało uznane "(...)" Sp. z o.o., ponieważ wykonywała ona prace budowlano-montażowe na działkach, których dotyczy postępowanie. Kwestia ta wymaga zatem wyjaśnienia, a następnie stosownej oceny prawnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. postanowił uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odrzucenia skargi kasacyjnej R. D.