II OZ 333/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2014 r., VII SA/Wa 2472/13 przyznające P. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego i oddalające wniosek w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (zwanego dalej "WSA") z dnia 5 marca 2014 r., VII SA/Wa 2472/13 przyznano P. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego i oddalono wniosek w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (zwanego dalej "GINB") z dnia [...] października 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu wskazano, że do WSA wpłynął w dniu 9 grudnia 2013 r. (data stempla biura podawczego) formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, a z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje żona, syn i dwie córki. Wnioskodawca wskazał, że posiada mieszkanie wielkości 62 m2, nieruchomość rolną wielkości 2,4 ha oraz kamienicę w T. Podał, że jego dochód miesięczny wynosi 3060 zł brutto, żony 3200 zł brutto, i że spłacają kredyt w ratach po 500 zł. W wykonaniu wezwania do uzupełnienia wniosku z dnia 19 grudnia 2013 r. skarżący wskazał, że żona w listopadzie zarobiła 3400 zł, a on 3060 zł, a jego dochód jest uzależniony od tego, czy lokatorzy płacą czynsz. Do tego oświadczenia skarżący załączył fragmenty mogące pochodzić z wyciągu bankowego (bez wskazania numeru rachunku, danych jego właściciela i wysokości zgromadzonych środków), listę stałych wydatków na utrzymanie, dwa formularze PIT-36, jeden PIT-0 i jeden PIT-B. Wnioskodawca nie podał czy korzysta ze świadczeń pomocy społecznej lub pomocy rodziny ani też nie nadesłał kopii wyciągu bankowego za ostatnie trzy miesiące. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2014 r. referendarz sądowy w WSA przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego, oddalając wniosek w pozostałym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W sprzeciwie wskazał, że jego żona w lutym uzyskała dochód w wysokości 2900 zł, jego dochody są bez zmian, załączył te same fragmenty mogące pochodzić z wyciągu bankowego oraz wskazał listę wydatków. Podniósł, że nie jest w stanie wydać 400 zł (na co składa się wpis w wysokości 200 zł, opłata za sporządzenie uzasadnienia 100 zł i wpis od skargi kasacyjnej 100 zł) w związku ze sprawą sądową. Ponieważ skarżący ma w chwili obecnej cztery sprawy, koszty z nimi związane wyliczył na 1600 zł. W zaskarżonym postanowieniu WSA wskazał, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Mając na uwadze powyższe jak również dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu, sprzeciwie oraz dodatkowych pisemnych wyjaśnieniach i załączonych dokumentach, WSA uznał, że wniosek skarżącego zasługiwał na częściowe uwzględnienie. Przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy częściowo, w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika. WSA wskazał dalej, że w gospodarstwie domowym wnioskodawcy pozostają, oprócz niego, cztery osoby. Z przedstawionych przez wnioskodawcę zeznań podatkowych wynika, że uzyskał on w 2012 r. dochód w wysokości 35570,56 zł. Jego żona uzyskała dochód w wysokości 38591,79 zł. Łącznie zatem wnioskodawca miał do dyspozycji kwotę 74162,35 zł, co na miesiąc na osobę w roku 2012 dawało 1236 zł. Deklarowany dochód netto w lutym 2014 r. wynosi 5960 zł, co na jedną osobę daje kwotę 1192 zł. Miesięczne stałe wydatki rodziny wnioskodawcy kształtują się następująco: ZUS 1000 zł, Urząd Skarbowy 1089 zł (łącznie), paliwo 300 zł (kwota wykazana w sprzeciwie dwukrotnie), spłata dwóch kredytów 720 zł, opłata za usuwanie odpadów 32,50 zł, składka członkowska Okręgowej Izby Pielęgniarek 38,75 zł, PZU 51,30 zł, KRUS 125 zł, podatek od nieruchomości 185 zł, czynsz 100 zł, gaz 200 zł, prąd 200 zł, bilety dla dzieci do szkoły 150 zł, środki czystości 50 zł, odzież 100 zł, opłata za Internet 85 zł, składki do szkoły 50 zł, lekarstwa 50 zł, lekcje gry na gitarze 120 zł, żywność 1000 zł oraz kieszonkowe dla dzieci w niewskazanej wysokości. Łącznie wydatki wynoszą 5646,55 zł miesięcznie. Odjęcie tej kwoty od dochodu rodziny wnioskodawcy pozostawia środki w wysokości 313,45 zł. Podsumowując Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarówno skarżący, jak i jego żona uzyskują stały miesięczny dochód, którego suma oscyluje w granicach 6000 zł. Sytuacja finansowa skarżącego, w ocenie Sądu, nie pozwala mu jednak na poniesienie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Wnosząc zażalenie na ww. postanowienie P. K. zażądał pozytywnego rozpatrzenia swojego wniosku i zwolnienia z kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wskazał, że WSA w sprawach VII SA/Wa 1894/13, 1556/13, 2029/13, i 1903/13 na podstawie tych samych dokumentów ustanowił pełnomocnika z urzędu. Również Naczelny Sąd Administracyjny (zwany dalej "NSA") postanowieniem z dnia 20 listopada 2013 r., II OZ 1034/13 uchylił postanowienie WSA z dnia 15 października 2013 r., VII SA/WA 1445/13, oraz w sprawach "SA/Wa 1555, 1556" przyznał prawo pomocy w zakresie całkowitym. Autor zażalenia podniósł, że sprawa jest skomplikowana i bez pomocy fachowej nie ma co liczyć na jej wygranie. Co więcej "teraz jest okres przedświąteczny, co wiąże się z dodatkowymi wydatkami, które trzeba ponieść jak zakupem ubrań, naprawy samochodu niezbędnego do funkcjonowania, remont bieżący kamienicy itp. Bez pomocy rodziny nie byłoby nas stać na w miarę normalne funkcjonowanie.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami - zwanej dalej "ppsa") ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć skarżącego do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Należy podkreślić, że zestawienie przychodów i wydatków skarżącego, dokonane na podstawie akt sprawy wskazuje, że nie można go zaliczyć do osób znajdujących się w trudnej sytuacji. W takiej sytuacji należy uznać, że WSA zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Odnośnie zarzutu zawartego w zażaleniu dotyczącego rzekomego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w tożsamych z niniejszą sprawach rozpatrywanych przez WSA, NSA wskazuje, że pod wskazanymi przez autora zażalenia sygnaturami kryją się sprawy, które nie dotyczą takiego samego stanu faktycznego jak niniejsza. Różni są adresaci rozstrzygnięcia, sytuacja majątkowa wnioskodawcy czy wreszcie treść rozstrzygnięcia sądowego, a w konsekwencji te rozstrzygnięcia (ich treść) nie wiążą WSA i NSA w niniejszej sprawie. Z powyższych przyczyn NSA na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa orzekł, jak w sentencji postanowienia.