II OZ 224/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia adwokat A. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2024 r., sygn. VII SAB/Wa 44/22 o odmowie przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu w sprawie ze skargi I. D. na bezczynność Zarządu Dzielnicy Białołęka m. st. Warszawy w zakresie rozpatrzenia podania z dnia [...] grudnia 2020 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie

Zaskarżonym postanowieniem dnia 12 marca 2024 r., sygn. VII SAB/Wa 44/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania adw. A. C.– jako pełnomocnikowi skarżącej ustanowionego w ramach prawa pomocy - przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że pełnomocnikowi, ustanowionemu na podstawie art. 244 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.), należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 p.p.s.a., jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Sąd wojewódzki uznał, że nie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej adwokatowi A. C. stosownego wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyjaśnił, że jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarga na bezczynność Zarządu Dzielnicy Białołęka m.st. Warszawy w przedmiocie rozpatrzenia podania z [...] grudnia 2020 r. została osobiście sporządzona przez skarżącą, zaś postanowienie Sądu z 30 września 2022 r. odrzucające skargę wydane na posiedzeniu niejawnym. Czynności podjęte przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika polegały jedynie na sporządzeniu pisma do Sądu w dniu [...] sierpnia 2022 r. o udostępnienie akt w systemie PASSA i pisma z [...] września 2022 r. udzielającego odpowiedzi na wezwanie Sądu z [...] sierpnia 2022 r. w którym wniósł o przedłużenie terminu do wykonania zobowiązania o 7 dni oraz jak wskazał ww. piśmie kontakt listowny ze skarżącą. Analizując zakres podjętych przez pełnomocnika czynności trudno uznać, że pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy udzielił skarżącej rzeczywistej pomocy prawnej. Pomoc taka polega na działaniu zmierzającym do poprawy sytuacji procesowej strony m.in. udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu wniosków procesowych i opinii prawnych, wyrażaniu stanowiska w sprawie, czy też występowaniu przed sądem. W rozpoznawanej sprawie nie wykazano by tak rozumiana pomoc prawna została udzielona. Tym samym Sąd wniosek o przyznanie wynagrodzenia uznał za bezzasadny. Na to postanowienie zażalenie wniosła adw. A. C. zarzucając mu wydanie z naruszeniem art. 250 p.p.s.a. przez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, że pomoc prawna skarżącej I. D. nie została rzeczywiście udzielona, a czynności pełnomocnika z urzędu nie zmierzały do bezpośredniego poprawienia sytuacji skarżącej lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielono pomocy z urzędu. W uzasadnieniu pełnomocnik z urzędu wskazała, że błędne jest stanowisko Sądu, że nie udzieliła skarżącej rzeczywistej pomocy prawnej. Jak podniosła, udzieliła skarżącej porady prawnej, poinformowała ją, że jakiekolwiek czynności nie zostałyby wykonane to sprawa jest "do przegrania’’. Dowodem jest załączone pismo do sprawy, gdzie skarżąca została poinformowana, że skarga została odrzucona postanowieniem, a w tym przypadku skarga kasacyjna nie osiągnie zamierzonego celu bowiem skarżąca uchybiła jednej czynności w postępowaniu, tj. nie wniosła ponaglenia o załatwienie sprawy przez Zarząd Dzielnicy Białołęka. Pełnomocnik podała, że udzieliła skarżącej również informacji, że jeśli złoży opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej to będzie miała możliwość wyboru adwokata ale ten adwokat z wyboru a nawet jeśli złoży skargę kasacyjną to nie osiągnie ona zamierzonego skutku, a dodatkowo skarżąca będzie musiała tylko ponieść koszty. Wobec podjętych czynności skarżąca zrozumiała stanowisko w sprawie i udzieloną jej poradę prawną i oświadczyła, że nie żąda wnoszenia ani skargi kasacyjnej ani opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej bowiem żadna z tych czynności nie poprawi jej sytuacji prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd wojewódzki błędnie przyjął, że ustanowiona z urzędu pełnomocnik adw. A. C. nie udzieliła skarżącej pomocy prawnej w I instancji i tym samym nie zachodzą podstawy do przyznania jej wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną. Niewątpliwie z akt sprawy wynika, że skarga I. D. na bezczynność Zarządu Dzielnicy Białołęka m. st. Warszawy w zakresie rozpatrzenia podania z dnia [...] grudnia 2020 r. została odrzucona postanowieniem Sądu z dnia 30 września 2022 r., sygn. VII SAB/Wa 44/22, bowiem nie została poprzedzona przez skarżącą ponagleniem, czyli została wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia. Odrzucenie skargi nastąpiło zatem na podstawie okoliczności, które w żaden sposób nie obciążają pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Informacja o braku wyczerpania środków zaskarżenia została już podana w odpowiedzi na skargę przez organ. Przyznanie stronie pomocy prawnej ma na celu zapewnienie realizacji prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez sąd. Jednakże ustawodawca w art. 247 p.p.s.a. wskazał, że prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Uprawnienie do przekazania sądowi sprawy do rozpoznania w tym trybie przysługuje również referendarzowi sądowemu, wyznaczonemu do rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy (art. 258 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Jak wskazuje się w orzecznictwie oczywistość bezzasadności skargi, o której mowa w art. 247 p.p.s.a. należy łączyć nie tylko z jej merytoryczną oceną, ale i z możliwością jej wniesienia (por. postanowienie NSA z dnia 20 sierpnia 2014 r. I OZ 673/14). Skoro jednak skarżącej przyznano prawo pomocy w sprawie, która podlegała odrzuceniu, trudno oczekiwać od profesjonalnego pełnomocnika podnoszenia okoliczności na zasadność skargi, która i tak nie zostanie merytorycznie rozpoznana. Należy również zauważyć, że w dniu orzekania przez Sąd I instancji znajdowały się w aktach sprawy informacje pochodzące od Rzecznika Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w Warszawie, w tym również odpis postanowienia z dnia 10 sierpnia 2023 r. o umorzeniu dochodzenia dyscyplinarnego, które również potwierdzają, że wyznaczona adwokat kontaktowała się ze stroną, wyjaśniła stan sprawy, a następnie działała zgodnie z dyspozycją strony. Także rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r., poz. 2631, ze zm.) nie wskazuje, za jakie konkretnie czynności w postępowaniu przed sądem I instancji otrzymuje wynagrodzenie. Takie wyliczenie dotyczy jedynie postępowania przed sądem II instancji (wniesienie skargi kasacyjnej, udział w rozprawie, złożenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, postępowania zażaleniowe - § 21 ust. 2 cyt. rozporządzenia). Wobec tego w realiach niniejszej sprawy, udzielenie przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej porady prawnej/informacji na temat stanu sprawy, a także podjęcie korespondencji z Sądem I instancji należy uznać za wystarczające do przyznania wynagrodzenia. Działania pełnomocnika nie przyczyniły się bowiem w żaden sposób do pogorszenia sytuacji prawnej skarżącej, skoro uchybienie skargi nie mogło podlegać konwalidacji. Sąd niezasadnie zatem odmówił przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi za pomoc prawną udzieloną z urzędu w I instancji. Zasadny zatem okazał się zarzut naruszenia art. 250 p.p.s.a, w zakresie w jakim odmówiono pełnomocnikowi wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną w I instancji według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów (§ 1). Skoro zażalenie okazało się uzasadnione, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.