II OZ 216/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia adwokata P.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 311/22 w przedmiocie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia 28 czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia 14 marca 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 311/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w pkt I przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. J. kwotę 240 zł, w tym podatek od towarów i usług, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zakresie sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 31 sierpnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2191/19, w pkt II przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. J. kwotę 480 zł, w tym podatek od towarów i usług, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zakresie reprezentowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. VII SA/Wa 311/22, w pkt III przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. J. kwotę 240 zł, w tym podatek od towarów i usług, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zakresie sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 22 marca 2022 r. w sprawie o sygn. VII SA/Wa 311/22 i w pkt IV przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. J. kwotę 12,40 zł tytułem zwrotu udokumentowanych wydatków w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zażaleniem adwokat P. J. zaskarżył powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę poprzez "przyznanie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu zwiększonych o podatek VAT, tj. 240 plus VAT (pkt 1), 480 zł plus VAT (pkt 2) oraz 240 zł plus VAT (pkt. 3)". Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: 1) § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ze względu na fakt, że nie jest dozwolone w świetle przepisów Konstytucji obniżenie wynagrodzenia adwokata z urzędu w stosunku do wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru w takiej samej sprawie, a wliczenie podatku VAT do wynagrodzenia ze świadczoną pomoc prawną powoduje zmniejszenie faktycznego wynagrodzenia; 2) § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu poprzez niezasadne wliczenie podatku VAT do wynagrodzenia adwokata, co spowodowało zmniejszenie przyznanego wynagrodzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W rozpoznawanej sprawie regulacjami znajdującymi zastosowanie w kontekście wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu były właściwe przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 18 ze zm., dalej: rozporządzenie z 2016 r.), a także pomocniczo przepisy rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie. Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny podziela zaopatrywania Sądu pierwszej instancji, że w świetle przywołanych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności wyroku z 20 kwietnia 2023 r. o sygn. SK 53/22, orzekając o wynagrodzeniu należnym pełnomocnikowi wyznaczonemu do zastępstwa procesowego z urzędu, winno się stosować stawki nie niższe niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru. Analiza statusu adwokatów i radców prawnych oraz ich roli w postępowaniu, w którym występują jako podmioty powołane z urzędu i zobowiązane do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie ich wynagrodzenia poprzez obniżenie, w stosunku do wynagrodzenia, jakie otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia, na co wskazywał Trybunał już w wyroku z 23 kwietnia 2020 r. o sygn. SK 66/19. Za słuszne należy zatem ocenić rozwiązanie zastosowane przez Sąd pierwszej instancji, aby w ramach wykładni prokonstytucyjnej pominąć regulacje rozporządzenia z 2016 r. w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia adwokata za świadczoną pomoc prawną z urzędu (zakwestionowany przez Trybunał jako niezgodny z ustawą zasadniczą § 4 ust. 1 tego rozporządzenia) i zastąpić przewidziane jego treścią stawki stawkami wynagrodzenia, jakie prawodawca przewidział za takiego samego rodzaju pracę (pomoc prawną) świadczoną przez adwokata ustanowionego z wyboru. Jednocześnie należy podzielić zarzut zawarty w zażaleniu o błędnym wliczeniu należnej stawki podatku od towarów i usług w kwotę nominalną wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi. Wspominane orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wydane na kanwie zagadnienia wynagrodzenia pełnomocników świadczących pomoc prawną z urzędu nie wyłączyły funkcjonowania w obrocie prawnym § 4 ust. 3 rozporządzenia z 2016 r., nakazującego podwyższanie opłat o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług - wszak nie ten przepis był przedmiotem kontroli Trybunału. W ramach wykładni prokonstytucyjnej zasadnym winno być jedynie pominięcie przepisów tego rozporządzenia w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia adwokata za świadczoną pomoc prawną z urzędu, tj. § 4 ust. 1, z pozostawieniem możliwości sięgnięcia przez sąd administracyjny do ust. 3 tego przepisu. Konieczność wyłączenia stosowania wskazanej regulacji nie wynika również z wywodów prawnych zawartych w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 października 2013 r. o sygn. II FPS 1/13. Z tego względu, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, konieczne jest uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania celem zasądzenia na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenia w wysokości właściwej stawki powiększonej o należny podatek VAT, tj. z uwzględnieniem stosowania § 4 ust. 3 rozporządzenia z 2016 r. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.