II OZ 2024/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń K.P. oraz R.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 2518/24 o odrzuceniu zażalenia w sprawie ze skargi D.K.1 i D.K.2 oraz K.P. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 lipca 2024 r., nr 865/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: oddalić zażalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 listopada 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 2518/24, odrzucił zażalenie K.P. oraz R.P. w sprawie ze skargi D.K.1 i D.K.2 oraz K.P. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 25 lipca 2024 r., nr 865/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania. Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Postanowieniem z 16 października 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną K.P. i R.P. osobiście sporządzoną przez wnoszących pismo. Postanowienie to zostało skutecznie doręczone skarżącym kasacyjnie wraz z pouczeniem o trybie i terminie wniesienia środka zaskarżenia od tego postanowienia, w tym o wymogu sporządzenia zażalenia przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym. Na powyższe postanowienie Sądu skarżący kasacyjnie pismem z 10 listopada 2025 r. złożyli zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zażalenie podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 194 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zażalenie którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Niesporządzenie zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną przez adwokata, radcę prawnego lub podmioty wskazane w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. jest nieusuwalnym brakiem powodującym odrzucenie zażalenia na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 18.10.2007 r., II FZ 548/07). Mając zatem na uwadze, że skarżący kasacyjnie wnieśli zażalenie na postanowienie z 16 października 2025 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej z pominięciem przymusu adwokacko-radcowskiego, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Sąd odrzucił wniesione zażalenie. Pismem z 9 grudnia 2025 r. K.P. oraz R.P. wnieśli zażalenia na powyższe postanowienie, wnosząc o uchylenie w całości postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2025 r., sygn. VII SA/Wa 2518/24, uchylenie poprzedzającego je postanowienia z dnia 16 października 2025 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania skargi kasacyjnej oraz zastosowanie prokonstytucyjnej wykładni art. 175 § 1-3 oraz art. 194 § 4 p.p.s.a., z uwzględnieniem art. 2, art. 32, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Postanowieniu zarzucono: 1. naruszenie art. 194 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 175 § 1-3 p.p.s.a. przez przyjęcie, że brak sporządzenia zażalenia przez adwokata lub radcę prawnego stanowi nieusuwalny brak, który automatycznie uzasadnia odrzucenie zażalenia, bez powiązania tego przymusu z instytucją prawa pomocy i bez zbadania, czy w naszej sytuacji życiowej przymus ten nie prowadzi do zamknięcia drogi sądowej; 2. naruszenie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. przez ich mechaniczne zastosowanie i odrzucenie zażalenia jako "niedopuszczalnego", mimo że brak profesjonalnego pełnomocnika wynika z obiektywnej niemożności poniesienia jego kosztów przy kilkuset równoległych postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych dotyczących tego samego kompleksu spraw; 3. naruszenie art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP przez taką wykładnię przepisów o przymusie adwokacko-radcowskim, która w naszej konkretnej sytuacji faktycznej prowadzi do faktycznego zamknięcia drogi sądowej do Naczelnego Sądu Administracyjnego i uniemożliwia merytoryczną kontrolę decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 lipca 2024 r., nr 865/2024; 4. naruszenie art. 2 Konstytucji RP (zasada demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej) oraz art. 32 Konstytucji RP (zasada równości) przez zastosowanie skrajnie formalistycznej wykładni przepisów procesowych wobec strony znajdującej się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej i obciążonej nadzwyczajną liczbą postępowań, w której realnie nie jest możliwe finansowanie profesjonalnych pełnomocników w każdej sprawie; 5. naruszenie art. 64 Konstytucji RP w zw. z art. 140 Kodeksu cywilnego przez pozbawienie nas efektywnej sądowej ochrony prawa własności, którego dotyczą sporne decyzje nadzoru budowlanego (umorzenie postępowania odwoławczego w sprawie nakazu rozbiórki obiektów), oraz przez zrównanie braku środków finansowych na adwokata z procesową "niedopuszczalnością" środka zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia nie zasługują na uwzględnienie. Na wstępie trzeba wyjaśnić, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem, którego sposób sporządzania określają przepisy prawa. Dlatego co do zasady sporządzenie skargi kasacyjnej jest obarczone tzw. "przymusem adwokackim". Zgodnie z art. 194 § 4 p.p.s.a., zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego z zastrzeżeniem art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Wskazać należy, że obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny i nie może podlegać wyłączeniu z uwagi na jakiekolwiek szczególne okoliczności występujące po stronie skarżącej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezachowanie "przymusu adwokacko-radcowskiego" w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 194 § 4 p.p.s.a., stanowi brak niepodlegający uzupełnieniu w trybie art. 49 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z 5.09.2024 r., III FZ 357/24; z 29.08.2024 r., III FZ 282/24; z 22.08.2024 r., II OZ 387/24). Skoro zatem zażalenie skarżącej na postanowienie z dnia 16 października 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 2518/24 o odrzuceniu skargi kasacyjnej zostało złożone bez zachowania wspomnianego przymusu, to jako niedopuszczalne z innych przyczyn w rozumieniu art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., podlega odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.