II OZ 184/23

Dnia 19 kwietnia 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. R. i A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 669/21 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego sądu z dnia 8 września 2022 r. w sprawie ze skargi D. R. i A. R. na postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia 1 czerwca 2021 r. nr 102/2021 znak: WOP.7722.0424.2021.DB w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku nakazu rozbiórki budynku postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Łodzi postanowieniem z 27 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 669/21, odmówił D. R. i A. R. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu tego postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z 8 września 2022 r., II SA/Łd 669/21, WSA w Łodzi oddalił skargę D. R. i A. R. na postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi (ŁWINB) z 1 czerwca 2021 r., nr 102/2021, w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku nakazu rozbiórki budynku. W dniu 4 października 2022 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżących wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyżej wymienionego wyroku i doręczenie jego odpisu wraz z uzasadnieniem na adres kancelarii. Kierowana do pełnomocnika skarżących przesyłka pocztowa z 27 października 2022 r. zawierająca odpis w/w wyroku wraz z uzasadnieniem została zwrócona do sądu wojewódzkiego w dniu 18 listopada 2022 r. z adnotacją "Zwrot nie podjęto w terminie". Wobec powyższego odpis wyroku z 8 września 2022 r. wraz z uzasadnieniem został uznany za doręczony pełnomocnikowi skarżących w dniu 14 listopada 2022 r., w trybie art. 73 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm., Ppsa). W dniu 12 stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżących wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Łodzi z 8 września 2022 r. Jednocześnie wraz z wnioskiem złożył skargę kasacyjną oraz dowód uiszczenia wpisu sądowego. Uzasadniając zgłoszone żądanie pełnomocnik skarżących wskazał, że o zwrocie do nadawcy przesyłki zawierającej odpis wyroku wraz uzasadnieniem powziął wiadomość w dniu 5 stycznia 2023 r., w wyniku rozmowy telefonicznej przeprowadzonej z pracownikiem sądu, co potwierdza przedłożony do wniosku billing rozmów wychodzących z numeru telefonu pełnomocnika. Dalej, wskazując na brak winy w uchybieniu terminu pełnomocnik wyjaśnił, że w okresie od 6 do 22 listopada 2022 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym i na tę okoliczność przedkłada kserokopię paszportu. Podniósł również, że na czas swojej nieobecności udzielił pełnomocnictwa do odbioru korespondencji r. pr. M.A. prowadzącej kancelarię w tym samym miejscu, co pełnomocnik skarżących. Wyżej wymieniona w dniu 14 listopada 2022 r. odbierając w UP Łódź 36 kierowaną do siebie korespondencję, w oparciu o udzielone pełnomocnictwo poprosić miała o wydanie korespondencji kierowanej do adw. A. B. (pełnomocnika skarżących), uzyskując w tym zakresie od pracownika poczty informację o braku jakiejkolwiek korespondencji kierowanej do pełnomocnika skarżących. Na dowód powyższego strona przedłożyła oświadczenie r. pr. M. A., jako osoby zaufania publicznego. Pełnomocnik skarżących oświadczył nadto, że prowadzi kancelarię jednoosobowo i nie posiada aplikantów, ani pracowników. Wskazując na powyższe sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd ten wskazał, że kierowana do pełnomocnika skarżących przesyłka pocztowa zawierająca odpis wyroku z 8 września 2022 r. wraz z uzasadnieniem po raz pierwszy awizowana była w dniu 28 października 2022 r. (k. 63 akt sądowych), a więc w terminie, gdy pełnomocnik skarżących nie przebywał jeszcze na urlopie wypoczynkowym. Sąd wojewódzki nie kwestionując faktu, iż zawód radcy prawnego jest niewątpliwie zawodem zaufania publicznego, stwierdził jednak, że samo oświadczenie złożone w powyższym zakresie, nie było wystarczające do uznania, że twierdzenie pełnomocnika skarżących jest prawdziwe. Nie zostało ono bowiem poparte jakąkolwiek inną dokumentacją. Sąd pierwszej instancji podkreślił również, że wnosząc o sporządzenie uzasadnienia wyroku pełnomocnik skarżących nie złożył do akt sprawy informacji o planowanej, dłuższej nieobecności spowodowanej wyjazdem poza granice kraju i nie wnosił z powyższych względów o niedoręczanie korespondencji we wskazanym okresie. W ocenie tegoż sądu przedstawione we wniosku pełnomocnika skarżących z 12 stycznia 2023 r. oraz załączonej do niego dokumentacji okoliczności, nie są wystarczające do uznania, że skarżący uprawdopodobnili brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a wręcz przeciwnie, świadczą one o braku należytej staranności pełnomocnika w prowadzeniu sprawy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli D. R. i A. R., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuca się naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 86 i 87 Ppsa poprzez uznanie, że skarżący nie wykazali, iż uchybienie terminowi do wniesienia skargi było niezawinione w sytuacji, kiedy to pełnomocnik skarżących wykazał, że w terminie ostatniego dnia do odbioru przesyłki przebywał poza granicami kraju, a wyznaczona do odbioru przesyłek r. pr. M. A. złożyła, załączone do wniosku o przywrócenie terminu oświadczenie, że w dniu 14 listopada 2022 r. uzyskała w Urzędzie Pocztowym informację o braku korespondencji dla adw. A. B. Z uwagi na powyższe wnosi się o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi i nadanie sprawie biegu oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżących podnosi, że pomimo oczekiwania na wyrok z uzasadnieniem w sprawie II SA/Łd 669/21 nie podejrzewał, że przesyłka mogła zostać zwrócona do sądu. Dopiero w styczniu 2023 r. zdecydował się wyjaśnić sprawę w sądzie i w telefonicznej rozmowie w dniu 5 stycznia 2023 r. powziął wiadomość o awizacji i zwrocie przesyłki, co skutkowało złożeniem w terminie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi i jednoczesnym złożeniem skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 85 Ppsa (Dz. U. 2023, poz. 259) czynność w postępowaniu administracyjnym podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do art. 86 § 1 Ppsa, sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Jak stanowi art. 87 § 1 Ppsa pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 Ppsa). Bez powtarzania argumentacji sądu pierwszej instancji – z którą Naczelny Sąd Administracyjny w całości się zgadza – należy przypomnieć, że przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m. in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (zob. postanowienie NSA z 10 września 2010 r., II OZ 849/10, LEX nr 743939). Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679). Odnosząc się do argumentacji zażalenia należy wskazać, że w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych wyjazd strony wnoszącej zażalenie na urlop, który nawet jeśli zbiegł się w czasie z upływem terminu, np. do uzupełnienia braków formalnych, nie może być brany pod uwagę jako okoliczność wyłączająca winę strony, gdyż jest to okoliczność, na którą strona miała wpływ (zob. postanowienie NSA z 18 stycznia 2019 r., II OZ 1397/18, niepubl.), powyższą tezę w pełni można odnieść do pełnomocnika. Również podana przez pełnomocnika skarżących okoliczność, że w okresie od 6 do 22 listopada 2022 r. przebywał na zaplanowanym urlopie i nie prowadził swojej kancelarii – nie może stanowić przesłanki do przywrócenia terminu, gdyż obiektywny miernik staranności, której należy oczekiwać od każdego pełnomocnika obejmuje wymóg właściwego zorganizowania pracy kancelarii także w okresie urlopu pełnomocnika, jeżeli wymagałyby tego interesy jego mandanta, np. związane z wniesieniem środka zaskarżenia (vide: postanowienie NSA z 28 września 2010 r., II GSK 1066/10, LEX nr 742802). Ubocznie należy zauważyć, na co też słusznie zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji, że kierowana do pełnomocnika skarżących przesyłka pocztowa zawierająca odpis wyroku z 8 września 2022 r. wraz z uzasadnieniem po raz pierwszy awizowana była w dniu 28 października 2022 r., a więc w terminie, gdy pełnomocnik skarżących nie przebywał jeszcze na urlopie wypoczynkowym. Zarówno prawidłowość, jak i fakt dokonania pierwszej awizacji nie został zakwestionowany przez pełnomocnika skarżących. Strona nie zakwestionowała również faktu ponownej awizacji przedmiotowej przesyłki, która jak wynika z akt sądowych miała miejsce w dniu 7 listopada 2022 r. Oczywistym jest również to, że doręczenie zastępcze przewidziane w art. 73 Ppsa pociąga za sobą skutki bardzo daleko idące, łącznie z możliwością pozbawienia strony drogi sądowej, dlatego też strona ma możliwość wzruszenia domniemania, jakoby przesyłka dotarła do jej rąk w dacie przyjętej przez sąd. Domniemanie faktyczne wynikające z art. 73 Ppsa może być obalone wówczas, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością. Jedną z możliwości służących obaleniu domniemania doręczenia jest przeprowadzenie procedury reklamacyjnej. Innymi słowy, istotne jest, aby w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi pocztowej została, zgodnie z art. 92 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe, zgłoszona reklamacja. Co do zasady brak woli przeprowadzenia procedury reklamacyjnej uniemożliwia skuteczne obalenie domniemania doręczenia pisma w trybie awizowania (por. postanowienie NSA z 24 września 2015 r., II OZ 863/15, LEX nr 1801259). Jak wynika z akt sprawy pełnomocnik skarżących nie dokonał reklamacji w powyższym trybie, a powołuje się jedynie na oświadczenie osoby upoważnionej do odbioru korespondencji r. pr. M. A., jako osoby zaufania publicznego, "o braku jakiekolwiek korespondencji kierowanej do adw. A. B.". Należy zatem przyjąć, że nie zostało obalone skuteczne doręczenie odpisu wyroku z jego uzasadnieniem. Nie zasługiwał na uwzględnienie przeto wniosek o przywrócenie terminu. Z przepisów ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. 2022, poz. 1166) wynika, że radca prawny wykonuje zawód ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego (art. 3 ust. 2). Fachowy pełnomocnik winien być świadomy skutków biegu terminów procesowych dla swoich mocodawców, udając się przeto na długotrwały urlop winien dokonać takich czynności, które nie skutkowałyby ujemnymi konsekwencjami, jakie wywoływać mogą upływające terminy procesowe w sprawach, w których ów pełnomocnik reprezentuje oznaczone strony. Zaniechanie takich czynności, względnie ich nieskuteczność poprzez posłużenie się wybranymi osobami, mającymi zapewnić skuteczny odbiór korespondencji sądowej, obciąża niestarannego pełnomocnika, a w rezultacie strony, które reprezentuje. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.