II OZ 1829/25

Dnia 11 grudnia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 3002/24 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi T. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 21 października 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 22 lutego 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 3002/24, odmówił skarżącemu T. A., obywatelowi Pakistanu, wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Rady do Spraw Uchodźców z 21 października 2024 r., którą utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 3 stycznia 2024 r. w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej. Skarżący wniosek o zastosowanie ochrony tymczasowej zawarty w skardze uzasadnił tym, że brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji narazi skarżącego na deportację do kraju pochodzenia, a w Pakistanie grozi mu przemoc ze strony grup przestępczych. Skarżący obawia się również ogólnej niestabilności w kraju pochodzenia, związanej z działaniem grup terrorystycznych i przestępczych. Jednocześnie wskazano, że powrót do kraju pochodzenia może spowodować iluzoryczność postępowania sądowego z uwagi na utrudniony powrót do Polski. Ponadto powołano się na orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2018 r. C-181/16 (w sprawie S. G. przeciwko Belgii), z którego wynika, w ocenie skarżącego, że niezależnie od wydania decyzji nakazującej powrót bezpośrednio po oddaleniu przez organ administracji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, cudzoziemiec powinien być uprawniony do pozostawania na terytorium Polski do czasu rozpatrzenia środka odwoławczego od tej decyzji przez sąd. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy i odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej nie zawiera rozstrzygnięcia w postaci orzeczenia o wydaleniu skarżącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a bezpośrednim jej skutkiem nie jest jego wydalenie. Obawy skarżącego, że zostanie deportowany, nie są zatem, w ocenie Sądu pierwszej instancji, związane bezpośrednio z decyzjami zaskarżonymi w niniejszej sprawie. W związku z takim stanem rzeczy, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie doszło do ziszczenia się przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej, gdyż wystąpienie ewentualnych konsekwencji, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. nie jest bezpośrednio związane z wykonaniem zaskarżonej decyzji, lecz decyzji, która może zostać wydana w przyszłości, tj. decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Ponadto, w ocenie Sądu pierwszej instancji, wstrzymanie zaskarżonej decyzji nie będzie też stanowiło dla organów Straży Granicznej oraz Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców podstawy prawnej do powstrzymania się od wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu, lub od ewentualnego jej wykonania. Ustawa o cudzoziemcach wyraźnie wskazuje bowiem, w jakich sytuacjach ciąży na organach obowiązek wszczęcia takiego postępowania, wydania decyzji zobowiązaniowej, jak również jej wykonania, a także, kiedy się od takich działań powstrzymać. Zatem żądany przez skarżącego skutek wniosku o wstrzymanie wykonania nie zaistniałby. Odnosząc się zaś do przywołanego we wniosku wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2018 r. C-181/16 (w sprawie S. G. przeciwko Belgii) Sąd zaznaczył, że "orzeczenie prejudycjalne zostało wydane w nieco innym stanie faktycznym, a mianowicie dotyczyło sytuacji, w której władze belgijskie odmówiły skarżącemu ochrony międzynarodowej, a następnie kolejną decyzją nakazały mu opuszczenie kraju. Przywołane rozważania zawarte w tym wyroku nie znajdują więc, w ocenie Sądu pierwszej instancji, zastosowania w niniejszej sprawie. W zażaleniu na postanowienie skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) powielając argumentację zawartą we wniosku o zastosowanie ochrony tymczasowej. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego oraz o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 maja 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 3002/24, oddalił skargę skarżącego wniesioną w tej sprawie. Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną. Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji powołana została do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłoby dla strony wywołać wykonanie takiej decyzji, zanim zostanie zbadana przez sąd administracyjny pod kątem jej legalności. Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja o odmowie nadania skarżącemu statusu uchodźcy i odmowie udzielenia mu ochrony uzupełniającej. Prawdą jest, że cudzoziemiec, któremu odmówiono udzielenia ochrony międzynarodowej, jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja w powyższym przedmiocie stała się ostateczna, jednakże – jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji – to przymusowe wykonanie tego obowiązku przez cudzoziemca nie jest możliwe na podstawie zaskarżonej decyzji. Dopiero niewykonanie tego obowiązku stanowi podstawę do wydania odrębnej decyzji o zobowiązaniu do powrotu, na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy o cudzoziemcach. We wniosku o zastosowanie ochrony tymczasowej skarżący powołał się na art. 46 ust. 5 dyrektywy proceduralnej 2013/32. Przepis ten stanowi, że państwa członkowskie zezwalają wnioskodawcom na pozostawanie na terytorium do upływu terminu, w jakim mogą oni skorzystać z prawa do skutecznego środka zaskarżenia, a jeśli z tego prawa skorzystano w przewidzianym terminie, do czasu rozpatrzenia środka zaskarżenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się – a stanowisko to podziela również Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę – że w sprawie ze skargi na decyzję o odmowie udzielenia cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wymaga uwzględnienia prawa cudzoziemca do pobytu na terytorium Polski do zakończenia postępowania przed sądem pierwszej instancji w zakresie wynikającym z art. 46 ust. 5 dyrektywy proceduralnej 2013/32. Podkreślenia wymaga, że pojęcie "rozpatrzenie środka zaskarżenia", o którym mowa w powołanym art. 46 ust. 5, odnosi się do postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 26 września 2018 r., w sprawie X, Y przeciwko [...], C-180/17 (ECLI:EU:C:2018:775), wskazał, iż prawo osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej do pobytu w państwie członkowskim odnosi się, jak wynika z art. 46 ust. 3 tej dyrektywy, do "postępowań odwoławczych przed sądem pierwszej instancji". W uzasadnieniu Trybunał zwrócił uwagę, że do państw członkowskich należy zapewnienie pełnej skuteczności środka zaskarżenia od decyzji oddalającej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, co wymaga w szczególności zawieszenia wszystkich skutków decyzji nakazującej powrót w terminie na wniesienie tego środka oraz, jeśli taki środek zostanie wniesiony, do czasu jego rozpatrzenia w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej (pkt 29 wyżej wskazanego wyroku TSUE i powołane tam orzecznictwo). Z przepisu art. 46 ust. 5 dyrektywy proceduralnej 2013/32 wynika zatem, że państwa członkowskie muszą zapewnić osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową prawo do pozostawania na swoim terytorium do czasu zakończenia postępowania przed sądem pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę, co do zasady, podziela zatem stanowisko, że udzielenie ochrony tymczasowej dopiero w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym zobowiązania cudzoziemca do powrotu może okazać się w pewnych sytuacjach niewystarczające dla zagwarantowania cudzoziemcowi prawa pobytu na terytorium Polski do czasu zakończenia postępowania w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej przed Sądem pierwszej instancji. W okolicznościach niniejszej sprawy nie mogła jednak odnieść skutku argumentacja przywołana we wniosku o zastosowanie ochrony tymczasowej co do zasadności udzielenia skarżącemu ochrony tymczasowej w niniejszym postępowaniu z uwagi na konieczność uwzględnienia prawa cudzoziemca do pobytu na terytorium Polski do zakończenia postępowania przed sądem pierwszej instancji w zakresie wynikającym z art. 46 ust. 5 dyrektywy proceduralnej 2013/32. Kluczowe znaczenie ma tu okoliczność, że po wniesieniu rozpoznawanego obecnie zażalenia, a przed jego rozpoznaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 maja 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 3002/24, oddalił skargę w niniejszej sprawie. Wyrok ten, z uwagi na wniesioną przez cudzoziemca skargę kasacyjną, nie jest prawomocny. Opisana sekwencja czynności procesowych Sądu pierwszej instancji miała kluczowe znaczenie dla kierunku rozpoznania przedmiotowego zażalenia. Aktualnie, na dzień orzekania w sprawie, nie można przyjąć, że udzielenie skarżącemu ochrony tymczasowej w drodze instytucji wstrzymania wykonania decyzji w oparciu o art. 61 § 3 p.p.s.a. jest konieczne dla zagwarantowania mu prawa do pobytu na terytorium Polski do zakończenia postępowania przed Sądem pierwszej instancji – w myśl art. 46 ust. 5 dyrektywy proceduralnej 2013/32, skoro postępowanie przed tym Sądem zostało już zakończone wyrokiem z dnia 12 marca 2024 r. Rozszerzanie przywołanej regulacji dyrektywy proceduralnej na etap postępowania kasacyjnego nie ma natomiast oparcia w przepisach prawa – w szczególności w analizowanym art. 46 ust. 5 dyrektywy 2013/32. Konkludując, w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji mogłoby zostać uznane w tym momencie, w świetle przedstawionych wyżej wywodów, za jedyny środek prawny chroniący skarżącego przed niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o ile strona wskazałaby na inne okoliczności, niż jedynie ryzyko ograniczenia realizacji prawa cudzoziemca do sądu i odwołanie się do art. 46 ust. 5 dyrektywy proceduralnej 2013/32. Skarżący zarówno we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, jak i w zażaleniu nie wskazał natomiast na żadne konkretne okoliczności faktyczne uzasadniające ryzyko wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków przez zaskarżoną decyzję, które to okoliczności miałyby spowodować, że udzielenie mu ochrony tymczasowej w ewentualnym postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym zobowiązania cudzoziemca do powrotu (w przypadku wydania takiej decyzji i jej zaskarżenia) byłoby niewystarczające w myśl argumentacji przedstawionej w zażaleniu. Istotne jest również to, że również co do żony skarżącego NSA nie znalazł podstaw do zastosowania ochrony tymczasowej i postanowieniem z 24 września 2025 ., sygn. akt II OZ 1403/25 oddalił zażalenie Z. N. na postanowienie WSA w Warszawie z 21 lutego 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 3001/24 o odmowie wstrzymania wykonania decyzji odmawiającej udzielenia skarżącej ochrony międzynarodowej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.