II OZ 169/21

Dnia 24 marca 2021 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 244/20 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 4 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 244/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w Łodzi odmówił A. G. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2020 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W uzasadnieniu w/w postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z 4 września 2020 r., III SA/Łd 244/20, WSA w Łodzi odrzucił skargę A. G. na decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia z 2020 r. Z uzasadnienia wydanego orzeczenia wynika, że wobec stwierdzonych braków formalnych skargi, zarządzeniem z 7 kwietnia 2020 r. skarżąca wezwana została do ich uzupełnienia, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis powyższego zarządzenia został doręczony skarżącej w trybie art. 73 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm., Ppsa) w dniu 25 maja 2020 r. na adres wskazany w skardze. Wobec braku wykonania ww. zarządzenia skargę odrzucono. W wyniku rozpoznania zażalenia skarżącej od powyższego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 13 listopada 2020 r., II OZ 975/20, oddalił zażalenie. Z akt sprawy wynika nadto, że strona skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi, złożyła jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia jej braków formalnych. Uzasadniając go odwołała się do ogłoszonego na terenie kraju stanu epidemii i wskazała na podejmowane przez ustawodawcę w trybie doraźnym działania prawne, w tym na uchwalenie przepisów zawieszających bieg terminów sądowych i procesowych. Wskazała także na ograniczone funkcjonowanie placówek Poczty Polskiej. Podała dalej, że o fakcie uchybienia terminowi dowiedziała się dopiero z przesłanego jej pełnomocnikowi postanowienia o odrzuceniu skargi. Wskazując na powyższe sąd pierwszej instancji stwierdził, że przedstawiona przez stronę skarżącą argumentacja nie pozwala na stwierdzenie, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn przez nią niezawinionych. Sąd ten wskazał, że odpis zarządzenia o wezwaniu skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi został przesłany na wskazany w skardze adres, tj. "[...] skr. nr [...],[...]" i uznany za doręczony w trybie art. 73 Ppsa z dniem 25 maja 2020 r. Tym samym doręczenie ww. przesyłki pocztowej uznać należy za skuteczne, gdyż nastąpiło już po wejściu w życie art. 46 pkt 20 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. 2020 r., poz. 875, "zm.uCOVID-19"), co miało miejsce w dniu 24 maja 2020 r., a który to przepis uchylał m. in. art. 15zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020., poz. 374 ze zm., "uCOVID-19"), na mocy którego z kolei zawieszony został bieg terminów procesowych i sądowych. Wobec powyższego – zdaniem tegoż sądu – argumentacja strony, co do zawieszenia biegu terminów procesowych oraz sądowych, pozostawała bez wpływu na zasadność przedmiotowego wniosku. Odnosząc się natomiast do argumentacji wniosku, że uchybienie terminowi wynikało z siły wyższej sąd pierwszej instancji stwierdził, że mając na uwadze rozwijającą się sytuację epidemiczną, w tym utrudniony dostęp do wszelkiego rodzaju instytucji użyteczności publicznej, skarżąca dbając należycie o własne interesy, winna przewidzieć, że w ramach zainicjowanego jej skargą postępowania sądowoadministracyjnego będzie otrzymywała korespondencję, kierowaną na wskazany w skardze adres. Tym bardziej, że pomimo ogłoszonego stanu epidemii, wiele instytucji publicznych, w tym sądy administracyjne nie zaprzestały swojej działalności, ograniczając jedynie możliwość osobistego kontaktu. Wobec powyższego skarżąca winna, bądź to pomimo istniejących ograniczeń monitorować przesyłaną na wskazaną w skardze skrytkę pocztową korespondencję, bądź też wskazać sądowi inny adres do doręczeń. Sąd wojewódzki uznał, że powyższe okoliczności pozwalały na stwierdzenie, że skarżąca nie dochowała należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła A. G., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżając to orzeczenie w całości. Na podstawie art. 174 Ppsa zaskarżonemu postanowieniu zarzuca się naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 86 § 1 Ppsa poprzez oddalenie wniosku o przywrócenie terminu w wyniku błędnego przyjęcia przez sąd, że skarżąca nie dokonała czynności w terminie ze swojej winy. Mając na względzie powyższe strona skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi. Nadto wnosi o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej w postępowaniu zażaleniowym w niniejszej sprawie oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części. W uzasadnieniu zażalenia podnosi się, że skarżąca jest osobą pracującą i w czasie obostrzeń nie była w stanie uzyskać dostępu do swojej skrytki pocztowej. Bardzo duże kolejki, ograniczenia w działaniu operatora, obawy przed zakażeniem się wirusem stojąc w kolejce oraz praca zawodowa skarżącej uniemożliwiły jej dokonania czynności w terminie, bez swojej winy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 15zzs ust. 1 pkt 1 uCOVID-19, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych, w tym sądowoadministracyjnych, nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów oznacza, że terminy, które nie rozpoczęły swojego biegu przed dniem ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii nie biegną w okresie trwania powyższego stanu. Terminy te rozpoczynają swój bieg dopiero od dnia uchylenia powyższego stanu. Zawieszenie natomiast biegu terminów dotyczy tych terminów, które rozpoczęły swój bieg przed dniem ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Od tego dnia ulegają one zawieszeniu i biegną dalej od dnia ustania przyczyny powodującej ich zawieszenie. Wstrzymanie rozpoczęcia bądź zawieszenie biegu terminów w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie uniemożliwia jednak podejmowania czynności przez sąd administracyjny. Wskazać także należy, że zgodnie z art. 46 pkt 20 zm.uCOVID-19 z dniem 16 maja 2020 r. uchylony został art. 15zzs uCOVID-19 z jednoczesnym wprowadzeniem mocą art. 68 ust. 6 i 7 cyt. ustawy zmieniającej siedmiodniowego terminu, po którym terminy wstrzymane rozpoczynają swój bieg, zaś zawieszone – biegną dalej. Mając zatem na uwadze to, że zm.uCOVID-19 weszła w życie dnia 16 maja 2020 r. (art. 76 tej ustawy), ustanie przyczyny powodującej wstrzymanie rozpoczęcia, jak i zawieszenia biegu terminów procesowych nastąpiło dnia 23 maja 2020 r. Oznacza to, że od dnia 24 maja 2020 r. rozpoczęły bieg terminy, które nie rozpoczęły swojego biegu przed dniem ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Natomiast terminy, które rozpoczęły swój bieg i uległy zawieszeniu, biegną dalej, a do zachowania terminu wlicza się także te dni, które nastąpiły przed dniem zawieszenia. W niniejszej sprawie odpis zarządzenia z 7 kwietnia 2020 r. został doręczony skarżącej na wskazany w skardze adres w dniu 25 maja 2020 r., a więc w okresie, co sama skarżąca przyznaje, stopniowego "odmrażania" gospodarki i łagodzenia wprowadzonych obostrzeń, które co powszechnie wiadomo, do momentu ponownego wzrostu zachorowań, zostały ograniczone do minimum. Nadto doręczenie powyższe nastąpiło w sytuacji, gdy nie były już zawieszone ustawowo terminy przewidziane w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodnie zaś z art. 85 Ppsa, czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednocześnie w myśl art. 86 § 1 Ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 1 Ppsa, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w okresie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. We wniosku tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchyleniu terminu, o czym stanowi art. 87 § 2 Ppsa. Analizując powyższe przepisy, należy wskazać, że kluczowe znaczenie dla możliwości przywrócenia uchybionego terminu ma kwestia braku winy strony w niedochowaniu tego terminu. Z uwagi na powyższe należy wskazać, że przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu, powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (por. postanowienie NSA z 12 lutego 2015 r., I OZ 91/15, LEX nr 1643289). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że termin do uzupełnienia braków formalnych skargi upłynął w dniu 1 czerwca 2020 r., podczas gdy skarżąca w zakreślonym terminie nie wykonała zarządzenia z 7 kwietnia 2020 r. Jak wynika z treści złożonego wniosku oraz uzasadnienia zażalenia na postanowienie WSA w Łodzi o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, skarżąca upatruje braku swojej winy w dochowaniu terminu do dokonania określonej czynności z wykonywaniem pracy zawodowej i ograniczeniem funkcjonowania instytucji państwowych. Okoliczności te nie stanowią obiektywnych, niemożliwych do przezwyciężenia trudności nawet przy dołożeniu najwyższej staranności przeszkód w dokonaniu określonej czynności procesowej. Zauważyć bowiem należy, że stan pandemii nie spowodował całkowitego ustania prac organów administracji, sądów czy poczty, a zatem nie uniemożliwiał skarżącej możliwości uzupełnienia braków formalnych skargi. Wprawdzie instytucje te funkcjonowały w ograniczonym zakresie, ale nie zaprzestały swojej działalności. Utrudnione funkcjonowanie placówki pocztowej nie może być zatem uznane za okoliczność, która wykluczała możliwość dokonania wskazanej czynności w terminie, zwłaszcza, że skarżąca, dbając należycie o swoje interesy, winna była, pomimo istniejących ograniczeń, monitorować przesyłaną na wskazaną w skardze skrytkę pocztową korespondencję, bądź też wskazać sądowi inny adres do doręczeń. Strona mogła również rozważyć przewidzianą prawem możliwość prowadzenie korespondencji z sądem za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, a nadto dowiedzieć się na jakim etapie znajduje się wniesiona przez nią skarga, w drodze kontaktu telefonicznego. Tym samym okoliczności wskazane tak we wniosku, jak i w złożonym zażaleniu nie wskazują, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącej. W sytuacji takiej brak jest podstaw do uchylenia prawidłowego postanowienia WSA w Łodzi i przywrócenia uchybionego terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje ponadto, że w kwestii wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 Ppsa) orzeka właściwy sąd wojewódzki w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258-261 Ppsa.