II OZ 154/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. P. i D. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 102/24 o odrzuceniu zażalenia w sprawie ze skargi K. P. i D. K. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 15 listopada 2023 r., nr 1946/2023 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia do wniesienia zażalenia postanawia: 1. oddalić zażalenie K. P., 2. odrzucić zażalenie D. K..

Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 czerwca 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 102/24 odmówiono K. P. (dalej jako skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W wyniku rozpoznania sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 4 września 2024 r. utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie starszego referendarza sądowego. Odpis tego postanowienia wraz z pouczeniem, że nie przysługuje na nie żaden środek zaskarżenia doręczono skarżącej 2 października 2024 r. W dniu 8 października 2024 r. skarżąca wniosła "skargę kasacyjną w odniesieniu do odrzucenia sprzeciwu na postanowienie z dn. 04.09.2024 w sprawie pomocy z rzekomym uchybieniem terminu z udzieleniem odpowiedzi w terminie 7 dni". Z uwagi na treść tego ostatniego pisma Sąd uznał je za zażalenie na postanowienie sądu z 4 września 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowieniem z 14 listopada 2024 r., sygn. akt II SPP/Wa 102/24 odrzucił zażalenie jako niedopuszczalne. Wskazał, że skarżącej nie przysługiwało prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu z 4 września 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 czerwca 2024 r. Sąd wskazał na treść art. 260 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Od postanowienia wydanego w sprawie sprzeciwu nie przysługuje zażalenie, ani jakikolwiek inny środek zaskarżenia, ponieważ nie przewidują tego przepisy P.p.s.a. Nie przewiduje tego katalog postanowień podlegających zaskarżeniu zażaleniem z art. 194 § 1 P.p.s.a. Sąd zakwalifikował "skargę kasacyjną" skarżącej jako zażalenie bowiem skarga kasacyjna przysługuje od postanowień Sądu kończących postępowanie w sprawie przy czym przepisy Działu V Rozdziału 3 Oddziału 2 P.p.s.a. przewidują, że środkami zaskarżenia w sprawach w przedmiocie prawa pomocy są zażalenie i sprzeciw. Skarżąca i D. K. wniosły zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia bądź zmiany. Przedstawiły tam argumentację, która w ich ocenie uzasadnia przyznanie im prawa pomocy odnośnie do zwolnienia z kosztów sądowych. Wskazują, że nie stać je na poniesienie opłaty łącznej 74.000 zł lub legalizacji na kwotę 3.650.000 zł, gdyż nie ma w Polsce takiej osoby, która byłaby w stanie ponieść takie koszty procesowe. Domagają się dołożenia staranności i podania wszystkich niezbędnych faktów. Podnoszą, że ocena Referendarza Sądowego jest szablonową odpowiedzią bez analizowania faktów. Nie uchybiły żadnym terminom. Nie są w stanie płacić po kilkadziesiąt tysięcy złotych co miesiąc. Nie są w stanie dokonać wpisów sądowych na poziomie 67.200 zł i do tego ustanawiać jeszcze pełnomocnika z wyboru. Wskazują, że wnioski o prawo pomocy dotyczą 365 spraw, co przy uwzględnieniu współmałżonków generuje 730 wniosków o prawo pomocy. Należy wziąć pod uwagę, że są tylko ludźmi i udzielanie odpowiedzi na kilkadziesiąt pism sądowych co tydzień, świadczy o chęci organu i Sądu by zasypać je tymi pismami by wykazać za chwilę, że naruszyły termin, albo nie podpisały dokumentu, albo zabrakło jednej kartki. Zaprzeczają by do takiej sytuacji doszło, potwierdzają swoją pełną staranność, podpisywanie każdego dokumentu i udzielanie odpowiedzi w terminie prekluzyjnym zawitym. Kwota przypisana przez PINB to 3.680.000 zł zaś same opłaty z wpisów sądowych to 36.800 zł, a z kosztami biurowymi i wysyłkami to koszt ok. 54.000 zł i nie stać je na takie wydatki. Wnoszą zatem zażalenie od całego orzeczenia. Podkreśliły, że nie stać je na wpisy sądowe i opłatę adwokata z wyboru, bowiem musiałyby się liczyć z kosztami na poziomie ok. 124.000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd prawidłowo zastosował przepisy art. 178 P.p.s.a. w zw. z art. 194 § 1 P.p.s.a. i art. 197 § 2 P.p.s.a. i na ich podstawie odrzucił zażalenie K. P. jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 194 § 1 P.p.s.a., zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz na postanowienia, których przedmiotem są kwestie określone bezpośrednio w art. 194 § 1 pkt 1-10 P.p.s.a. Postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na skutek rozpoznania sprzeciwu nie zostały ujęte w tym katalogu, brak jest też innego przepisu ustawy wskazującego na możliwość wniesienia zażalenia na takie postanowienie. W konsekwencji należało stwierdzić, i tak uczynił Sąd w zaskarżonym postanowieniu, że ustawodawca nie przewidział możliwości zaskarżenia wydanego na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego o zmianie lub utrzymaniu w mocy postanowienia/zarządzenia referendarza sądowego z zakresu prawa pomocy. W niniejszej sprawie doręczając odpis postanowienia Sądu z dnia 4 września 2024 r. Sąd prawidłowo pouczył skarżącą o tym, że na postanowienie to nie przysługują środki odwoławcze (k. 33 akt II SPP/Wa 102/24), a mimo to skarżąca wystąpiła ze "skargą kasacyjną" z dnia 7 października 2024 r. (data nadania 8.10.2024 r.), w której kwestionuje ona zasadność utrzymania w mocy przez Sąd w wyniku rozpatrzenia sprzeciwu postanowienia referendarza sądowego odmawiającego zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Wobec treści tego pisma Sąd prawidłowo zakwalifikował je jako zażalenie i jako takie odrzucił stosownie do art. 178 P.p.s.a. bowiem z racji art. 194 § 1 P.p.s.a. i art. 260 § 1 P.p.s.a. było niedopuszczalne. Ustawodawca w art. 194 § 1 P.p.s.a. przedstawił katalog postanowień, które podlegają zaskarżeniu zażaleniem, a w art. 173 § 1 P.p.s.a. wskazał postanowienia, na które przysługuje skarga kasacyjna. Nie ma w tych regulacjach postanowienia Sądu wydanego w związku z rozpatrzeniem sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy z art. 260 § 2 P.p.s.a.. Uznać zatem należało je za niezaskarżalne. Potwierdza to też treść tego ostatniego przepisu wskazując, że Sąd orzeka jako Sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wydanie orzeczenia jako sąd drugiej instancji jest prawomocnym orzeczeniem w zakresie prawa pomocy a wobec tego niedopuszczalne jest kierowanie na takie orzeczenie jakichkolwiek środków odwoławczych. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca K. P. skorzystała z możliwości wniesienia sprzeciwu wnosząc ten środek odwoławczy od postanowienia referendarza sądowego z 18 czerwca 2024 r. Tym samym złożenie zażalenia, tym razem na postanowienie Sądu pierwszej instancji, utrzymujące w mocy postanowienie wydane przez referendarza sądowego, było niedopuszczalne i podlegało odrzuceniu stosownie do art. 178 P.p.s.a. Argumentacja skarżącej przedstawiona w zażaleniu odnośnie do wadliwej oceny Sądu w zakresie jej sytuacji materialnej pod kątem odmowy przyznania prawa pomocy nie wpływa na ocenę, że K. P. złożyła środek zaskarżenia, który był niedopuszczalny i należało go odrzucić. W tych okolicznościach zażalenie K. P. było niezasadne i podlegało oddaleniu stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Zażalenie wniesione przez D. K. podlegało natomiast odrzuceniu jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 P.p.s.a przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Zażalenie złożone w niniejszej sprawie przez D. K. na postanowienie WSA w Warszawie z 14 listopada 2024 r. jest niedopuszczalne, ponieważ D. K. (pomimo tego, że również była skarżącą w sprawie głównej o sygn. akt VII SA/Wa 44/24) nie była adresatką tego postanowienia. Była nią wyłącznie K. P.. Należy zauważyć, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem postanowienia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego postanowienia. Taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie odnośnie zażalenia D. K.. W związku z powyższym NSA na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 P.p.s.a. orzekł o odrzuceniu zażalenia.