II OZ 145/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. P. i D. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 285/24 utrzymujące w mocy zarządzenie starszego referendarza sądowego w sprawie ze skargi K. P. i D. K. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 4 stycznia 2024 r., nr 37/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odrzucić zażalenie.

Postanowieniem z 26 listopada 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 285/24 WSA w Warszawie po rozpoznaniu sprzeciwu K. P. (dalej jako skarżąca) na postanowienie starszego referendarza sądowego z 18 października 2024 r. o odmowie przyznania K. P. prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Przy doręczeniu tegoż postanowienia w piśmie przewodnim z 26 listopada 2024 r. poinformowano skarżącą, że od tego postanowienia nie przysługują środki odwoławcze (k. 30 akt). Pismo to odebrała 30 grudnia 2024 r. Skarżąca oraz D. K. 2 stycznia 2025 r. wniosły na powyższe postanowienie Sądu pismo zatytułowane "skarga kasacyjna na postanowienie z dn. 26.11.2024 r. z doręczeniem z dn. 29.11.2024 r. w odniesieniu do odrzucenia sprzeciwu na postanowienie w sprawie prawa pomocy z rzekomym uchybieniem terminu z udzieleniem odpowiedzi w terminie 7 dni". Wskazują, że w sprawie nastąpiło naruszenie prawa materialnego i błędna interpretacja prawa, naruszenie zasad współżycia społecznego i utrata zaufania do organów Państwa. Podnoszą, że nie naruszyły terminu do udzielenia odpowiedzi. Kwestionują uzasadnienie postanowienia Sądu bowiem bazuje ono na kłamliwych stwierdzeniach starszego referendarza sądowego, który ani jednym słowem nie odniósł się do oceny ich sytuacji finansowej a jedynie wskazywał na naruszenie terminu. Zarzucają brak pełnej analizy sprawy i jej podłoża merytorycznego. Twierdzą, że nie doszło do uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie PINB, opisując jakie wysokie koszty generuje sprawa skargi na postanowienia PINB (368 spraw). Wskazują, że nie są w stanie ponieść nałożonej opłaty przez PINB w kwocie 3.680.000 zł a także wpisu sądowego od wielu zainicjowanych spraw przed sądem w kwocie 74.000 zł. Zarządzeniem z 9 stycznia 2025 r. Przewodniczący Wydziału VII zakwalifikował powyższą "skargę kasacyjną" jako zażalenie i przekazał sprawę do rozpoznania przez NSA. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie D. K. i K. P. podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 194 § 1 P.p.s.a., zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz na postanowienia, których przedmiotem są kwestie określone bezpośrednio w art. 194 § 1 pkt 1-10 P.p.s.a. Postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na skutek rozpoznania sprzeciwu nie zostały ujęte w tym katalogu, brak jest też innego przepisu ustawy wskazującego na możliwość wniesienia zażalenia na takie postanowienie. W konsekwencji NSA stwierdza, że ustawodawca nie przewidział możliwości zaskarżenia wydanego na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego o zmianie lub utrzymaniu w mocy postanowienia/zarządzenia referendarza sądowego z zakresu prawa pomocy. W niniejszej sprawie doręczając odpis postanowienia Sądu z dnia 26 listopada 2024 r. Sąd prawidłowo pouczył skarżącą K. P. o tym, że na postanowienie to nie przysługują środki odwoławcze (k. 29 akt II SPP/Wa 285/24), a mimo to skarżąca wystąpiła ze "skargą kasacyjną" z dnia 2 stycznia 2025 r. (data nadania 7.91.2025 r.), w której kwestionuje ona zasadność utrzymania w mocy przez Sąd w wyniku rozpatrzenia sprzeciwu postanowienia starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wobec powyższego NSA stwierdza, że zażalenie wniesione przez skarżącą podlegało odrzuceniu jako niedopuszczalne (art. 178 P.p.s.a. w zw. z art. 193 P.p.s.a) bowiem przepisy P.p.s.a. wskazują jednoznacznie, że od postanowienia wydanego przez Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. nie przysługuje środek odwoławczy (art. 260 § 2 zd. 2 P.p.s.a.). Wynika to wprost ze stwierdzenia, że Sąd (rozpoznając sprzeciw) orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Postanowienie Sądu wydane w trybie art. 260 § 1 P.p.s.a. jest zatem prawomocne a zatem nie przysługują od niego środki odwoławcze. Skoro tak to wniesione przez skarżącą zażalenie nie podlegało rozpoznaniu merytorycznemu jako niedopuszczalne a jako takie stosownie do art. 178 P.p.s.a. w zw. z art. 193 P.p.s.a należało je odrzucić. Przewodniczący Wydziału WSA w Warszawie słusznie zakwalifikował "pismo skarżącej z 2 stycznia 2025 r. zatytułowane "skarga kasacyjna" jako zażalenie bowiem skarga kasacyjna przysługuje od postanowień Sądu kończących postępowanie w sprawie przy czym przepisy Działu V Rozdziału 3 Oddziału 2 P.p.s.a. przewidują, że środkami zaskarżenia w sprawach w przedmiocie prawa pomocy są zażalenie i sprzeciw. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca K. P. skorzystała z możliwości wniesienia sprzeciwu wnosząc ten środek odwoławczy na postanowienie starszego referendarza sądowego z 18 października 2024 r. Tym samym złożenie zażalenia, tym razem na postanowienie Sądu pierwszej instancji, utrzymujące w mocy postanowienie wydane przez starszego referendarza sądowego, było niedopuszczalne i podlegało odrzuceniu stosownie do art. 178 P.p.s.a. Argumentacja skarżącej przedstawiona w zażaleniu odnośnie do wadliwej oceny Sądu w zakresie jej sytuacji materialnej pod kątem odmowy przyznania prawa pomocy nie wpływa na ocenę, że K. P. złożyła środek zaskarżenia, który był niedopuszczalny i należało go odrzucić. Zażalenie wniesione zaś przez D. K., w ocenie NSA, należało także odrzucić jako niedopuszczalne ale z innych podstaw. Zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 P.p.s.a przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Zażalenie złożone w niniejszej sprawie przez D. K. na postanowienie WSA w Warszawie z 26 listopada 2024 r. jest niedopuszczalne, ponieważ D. K. (pomimo tego, że również była skarżącą w sprawie głównej o sygn. akt VII SA/Wa 573/24) nie była adresatką tego postanowienia z zakresu prawa pomocy. Była nią wyłącznie K. P.. Należy zauważyć, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem postanowienia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego postanowienia. Taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie odnośnie zażalenia D. K.. W związku z powyższym NSA, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 P.p.s.a., orzekł o odrzuceniu zażalenia.