II OZ 1452/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 14 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. B. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 428/25 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi P. B. i M.W. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 3 kwietnia 2025 r., nr WOP.7721.215.2023.MJ w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 428/25, po rozpoznaniu wniosku P. B. i M. W. (skarżące), odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) z dnia 3 kwietnia 2025 r., nr WOP.7721.215.2023.MJ, utrzymującej w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia 5 października 2023 r., znak: PINB-7141/049a/2019/PO, nakazującą skarżącym rozbiórkę budynku - parterowego domku holenderskiego o konstrukcji stalowej, trwale związanego z gruntem - posadowionego na bloczkach betonowych częściowo zagłębionych w gruncie rodzimym, pełniącego funkcję rekreacji indywidualnej, o wymiarach 3,00 m x 8,20 m, posiadającego instalację wodociągową, posadowionego bez wymaganego zgłoszenia na terenie działki nr [...], obręb ewidencyjny [...], gmina K. Sąd podał, że skarżące złożyły skargę na ww. decyzję WINB wnosząc o wstrzymanie jej wykonania. Uzasadniając wniosek skarżące wskazały, że realizacja decyzji spowoduje na gruncie niniejszej sprawy znaczną szkodę majątkową - usunięcie budowli spowoduje nieodwracalną szkodę w majątku skarżących i w żaden sposób nie będzie mogło być zrekompensowane w przyszłości. Sąd zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że rozbiórka obiektu budowlanego, z samej istoty tej czynności, może spowodować trudne do odwrócenia skutki, jak i potencjalnie wiąże się z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody. Stanowisko to nie oznacza jednak, że wnioskodawcy w takiej sprawie należy automatycznie udzielić ochrony tymczasowej, gdyż sąd zobowiązany jest zbadać, czy owo niebezpieczeństwo wystąpienia szkody, w odniesieniu do sytuacji wnioskodawcy, może wywołać skutki, które przewyższają normalne skutki wykonania zaskarżonego aktu. W ocenie Sądu takich okoliczności skarżące nie uprawdopodobniły w analizowanym wniosku. Sąd stwierdził, że charakter objętego decyzją rozbiórkową obiektu (tj. pełniącego funkcję rekreacji indywidualnej) wskazuje, że nie stanowi on centrum życiowego skarżących, a jego ewentualna likwidacja nie będzie wiązała się z utratą miejsca zamieszkania. Obiekt ten nie służy bowiem zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie sposób wobec tego uznać, że wykonanie zaskarżonej decyzji w przedmiocie rozbiórki ww. obiektu budowlanego będzie się wiązać z wyrządzeniem skarżącym znacznej szkody, której rozmiary przewyższają normalny skutek w postaci utraty danego obiektu rozumianego jako obiekt stałego zamieszkania. Skarżące nie przedstawiły też żadnych okoliczności i dokumentów obrazujących ich sytuację finansową, ani szacunków dotyczących kosztów rozbiórki, co uniemożliwiło konfrontację przewidywanych kosztów wykonania zaskarżonej decyzji z ich możliwościami finansowymi. Tymczasem do oceny zasadności wniosku konieczne jest dysponowanie aktualnymi i pełnymi danymi o sytuacji majątkowej strony, gdyż zweryfikowanie tego czy wykonanie zaskarżonego aktu odbędzie się z uszczerbkiem dla jej majątku, prowadząc do powstania znacznej szkody bądź spowoduje trudne do odwrócenia skutki, musi się odbywać z uwzględnieniem szczegółowych informacji o jej aktualnym stanie majątkowym, wysokości uzyskiwanych dochodów, posiadanych zasobach pieniężnych, obciążeniach, czy ponoszonych wydatkach. Sąd podkreślił, że wprawdzie przeprowadzenie nakazanej przez organ rozbiórki może wiązać się z poniesieniem nakładów finansowych związanych z robocizną, przeniesieniem bądź zmagazynowaniem przedmiotu rozbiórki, lecz nie oznacza to automatycznie, że mamy do czynienia ze szkodą o charakterze znacznym. Rozmiary i konstrukcja obiektu, a także jego charakter jako pełniącego funkcję rekreacji indywidualnej co do zasady nie wskazują, aby rozbiórka wymagała takich nakładów i wysiłków jak np. rozbiórka i odbudowa domu jednorodzinnego o przeciętnych parametrach. Również przekonanie strony skarżącej o wadze podniesionych w skardze zarzutów nie jest wystarczającym argumentem, aby uznać, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zwana dalej: "p.p.s.a."), orzekł jak w sentencji postanowienia. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyły skarżące zarzucając naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a., poprzez "nie uwzględnienie w zakresie okoliczności niniejszej sprawy", że rozbiórka obiektu budowlanego spowoduje trudne do odwrócenia skutki i brak możliwości przywrócenia do stanu pierwotnego przedmiotowego obiektu. Wnoszące zażalenie wskazały, że Sąd skupił się wyłącznie na rozstrzygnięciu jednej z przesłanek wskazanych w art. "63 par. 3" p.p.s.a., tj. zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody majątkowej. Nie zbadał natomiast czy nie zaistniała w sprawie sytuacja, w której rozbiórka przedmiotowego obiektu nie spowoduje trudnych do odwrócenia skutków, czyli wystąpienia drugiej z przesłanek wskazanych w art. "63 par. 3" p.p.s.a. Podniosły, że usunięcie budowli spowoduje nieodwracalną szkodę w majątku "skarżącego i w żaden sposób nie będzie mogło być zrekompensowane w przyszłości". Skutkiem bowiem rozbiórki będzie brak możliwości odtworzenia domku holenderskiego i dla skarżących zaistnieje sytuacja trudnych do odwrócenia skutków, gdyż obiektu nie da się odtworzyć. W aktach sprawy znajduje się dokumentacja, która "stanowi że przedmiotowy obiekt ma specyficzny charakter, wykonany jest z materiałów których rozbiórka spowoduje brak możliwości jego otworzenia". W aktach sprawy znajdują się wszystkie niezbędne informacje dla uznania, że jego rozbiórka będzie stanowić nieodwracalny skutek. Skarżące podkreśliły, że sam obiekt nie powoduje zagrożenia dla zarówno osób postronnych jak i samych właścicieli, a samo postępowanie ma związek z odmienną interpretacją przepisów prawa budowlanego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a., wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Stosownie zaś do art. 61 § 3 p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba, że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności jest uzależnione od działań podjętych przez podmiot domagający się przyznania mu tego rodzaju ochrony. Nie może on przy tym powołać się wyłącznie na niebezpieczeństwo powstania jakiejkolwiek szkody, lecz musi wykazać, że szkoda, która powstanie na skutek wykonania decyzji, będzie znaczna, a skutki wykonania decyzji trudne do odwrócenia. Oznacza to, że obowiązek dowodzenia w tym zakresie zasadniczo spoczywa na wnioskodawcy, a nie na sądzie. Sąd jedynie ocenia, czy w istocie wskazana przez stronę szkoda ma znaczny rozmiar lub istnieje niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym celu skarżący winien tak określić szkodę lub w taki sposób wskazać skutki, które nastąpiłyby w związku z wykonaniem decyzji, by sąd mógł stwierdzić w oparciu o konkretne dane, okoliczności, dokumenty, że wielkość szkody jest znaczna, a skutki trudne do odwrócenia. Przy czym należy zauważyć, że przez pojęcie "znacznej szkody" należy rozumieć taką szkodę majątkową i niemajątkową, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Można o niej mówić również, jeżeli rozmiary szkody spowodowanej wykonaniem zaskarżonej decyzji są większe niż zwykle wywołane wykonaniem aktu tego rodzaju. Natomiast "trudne do odwrócenia skutki" to takie prawne lub faktyczne konsekwencje, które powodują trwałą zmianę, przy czym powrót do stanu poprzedniego następuje tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Mając na uwadze charakter zaskarżonej decyzji zauważyć także trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że decyzja nakazująca rozbiórkę w przypadku jej wykonania, a następnie ewentualnego uchylenia przez sąd, jest tego rodzaju rozstrzygnięciem, które może spowodować wyrządzenie stronie znacznej szkody i trudne do odwrócenia skutki (zob. postanowienia NSA: z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 2563/16; z dnia 1 marca 2011 r., sygn. akt II OZ 118/11; z dnia 27 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 1040/09; z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 202/08). Nie oznacza to, że w każdym przypadku decyzja nakazująca rozbiórkę podlega, niejako "automatycznie", wstrzymaniu w postępowaniu sądowym. W każdym jednak przypadku, sąd rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania aktu, zobowiązany jest ocenić skutki wykonania rozbiórki zarówno z punktu widzenia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody, jak i trudnych do odwrócenia skutków. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że nie zachodzą przesłanki do udzielenia ochrony tymczasowej. Argumentacja podniesiona w zażaleniu nie zmienia powyższego zapatrywania. Skarżące nie wykazały (uprawdopodobniły), że faktycznie zachodzi realna możliwość wystąpienia niebezpieczeństw, o których mowa w analizowanym przepisie. Skarżące nie wskazały, że ze względu na sposób wykonania obiektu, jego konstrukcję, nie będzie możliwe dokonanie rozbiórki bez uszkodzenia materiałów użytych do jego realizacji, a także, że wykonanie obowiązku, w tym przywrócenie do stanu pierwotnego, będzie się wiązało z poniesieniem znacznych, konkretnych, nakładów finansowych (a tym samym wpłynie na ich sytuację majątkową zagrażając ich kondycji finansowej), dużym nakładem czasu i pracy. Nie przedstawiły także swojej sytuacji finansowej, która byłaby punktem wyjścia do dalszych ocen. Zarówno we wniosku i w zażaleniu brak jest konkretów. Dokumentacja fotograficzna znajdująca się w aktach sprawy nie potwierdza tezy skarżących, że "przedmiotowy obiekt ma specyficzny charakter, wykonany jest z materiałów których rozbiórka spowoduje brak możliwości jego otworzenia". Skarżące nie wyjaśniły zresztą co mają przez to na myśli. W ocenie Składu orzekającego, rozbiórka przedmiotowego obiektu nie jest szczególnie skomplikowana. Wymaga użycia specjalistycznego sprzętu (podnośnik) i pojazdu (np. naczepa niskopodwoziowa) celem przetransportowania obiektu w stosowne miejsce. Oczywiście będzie się to wiązało z nakładem pracy i kosztami. Koszty zaś, jak wyżej zaznaczono, nie zostały wykazane przez pryzmat sytuacji finansowej skarżących. Kwestie związane z meriti sprawy - "odmienną interpretacją przepisów prawa budowlanego" - nie mogły być wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku strony. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak sentencji postanowienia.