II OZ 1451/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 14 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. B. i M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 31 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 416/25 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi P. B. i M. W. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr WOP.7721.217.2023.MJ w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 31 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 416/25, po rozpoznaniu wniosku P. B. i M. W. (skarżące), odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr WOP.7721.217.2023.MJ, w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. Sąd podał, że skarżące złożyły skargę na ww. decyzję WINB jednocześnie wnosząc o wstrzymanie jej wykonania. Uzasadniając wniosek skarżące wskazały, że realizacja zaskarżonej decyzji spowoduje nieodwracalną szkodę w majątku skarżących, co w żaden sposób nie będzie mogło być zrekompensowane w przyszłości. Sąd, rozpoznając wniosek strony skarżącej, w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zwana dalej: "p.p.s.a."), stwierdził, że wobec braku stosownej argumentacji w zakresie przesłanek wstrzymania wykonania decyzji, nie zasługuje on na uwzględnienie. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wskazała bowiem żadnych konkretnych okoliczności, poza oczywistymi stwierdzeniami dotyczącymi istoty decyzji rozbiórkowej, pozwalających na wstrzymanie wykonania "postanowienia". Sąd zgodził się ze stroną skarżącą, że niewątpliwie rozbiórka obiektu budowlanego, z samej istoty tej czynności powoduje trudne do odwrócenia skutki, jak i potencjalnie wiąże się z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody. Zauważył, że stanowisko to nie oznacza jednak automatycznego udzielania stronie ochrony tymczasowej w sprawach dotyczących obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego, gdyż sąd, także w tego rodzaju sprawach, zobowiązany jest zbadać, czy wykonanie zaskarżonego aktu grozi wystąpieniem skutków kwalifikowanych w znaczeniu przypisanym im w art. 61 § 3 p.p.s.a. Użyte przez ustawodawcę pojęcia "znaczna szkoda" i "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien przedstawić wnioskodawca. Sąd podniósł, że przeprowadzenie nakazanej przez organ rozbiórki niewątpliwie może wiązać się z poniesieniem nakładów finansowych, lecz we wniosku nie zostały przedstawione żadne dowody, ani wyjaśnienia wskazujące na faktyczny rozmiar szkody majątkowej związanej z rozbiórką obiektu, którym w niniejszej sprawie jest wiata o konstrukcji drewnianej nie połączona konstrukcyjnie z domkiem holenderskim. Sporny obiekt, wobec którego orzeczono rozbiórkę, nie stanowi centrum życiowego strony skarżącej i jego rozbiórka nie będzie wiązała się przy tym z utratą miejsca zamieszkania, czy działalności zarobkowej. Nie sposób wobec tego uznać, że wykonanie zaskarżonej decyzji w przedmiocie rozbiórki ww. obiektu budowlanego wiązać się będzie z wyrządzeniem stronie skarżącej znacznej szkody, której rozmiary przewyższają normalny skutek w postaci utraty danego obiektu. Strona skarżąca nie wykazała możliwej wartości zniszczeń. W złożonym wniosku zabrakło także wskazania np. szacunkowej wysokości kosztów rozbiórki i ewentualnej odbudowy obiektu, czy też koniecznego do wykonania zakresu prac, który świadczyłby o trudnych do odwrócenia skutkach wykonania decyzji rozbiórkowej z uwagi na czas i poniesione nakłady. Przedstawienie przez stronę skarżącą realnych kosztów takiej rozbiórki oraz rzetelne zobrazowanie swojej sytuacji majątkowej, poparte stosowną dokumentacją, pozwoliłoby na stwierdzenie, czy zachodzą przesłanki wskazane w art. 61 § 3 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyły skarżące zarzucając naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a., poprzez "nie uwzględnienie w zakresie okoliczności niniejszej sprawy", że rozbiórka obiektu budowlanego spowoduje trudne do odwrócenia skutki i brak możliwości przywrócenia do stanu pierwotnego przedmiotowego obiektu. Wnoszące zażalenie wskazały, że Sąd skupił się wyłącznie na rozstrzygnięciu jednej z przesłanek wskazanych w art. "63 par. 3" p.p.s.a., tj. zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody majątkowej, jednakże nie w pełni zbadał zaistnienie drugiej przesłanki czyli faktu, że rozbiórka przedmiotowego obiektu spowoduje trudne do odwrócenia skutki. Podniosły, że usunięcie budowli spowoduje nieodwracalną szkodę w majątku "skarżącego i w żaden sposób nie będzie mogło być zrekompensowane w przyszłości". Skutkiem bowiem rozbiórki będzie brak możliwości odtworzenia domku holenderskiego i dla skarżących zaistnieje sytuacja trudnych do odwrócenia skutków, gdyż obiektu nie da się odtworzyć. W aktach sprawy znajduje się dokumentacja, która "stanowi że przedmiotowy obiekt ma specyficzny charakter związany z domkiem holenderskim do którego przylega". Skarżące podkreśliły, że sam obiekt nie powoduje zagrożenia dla zarówno osób postronnych jak i samych właścicieli, a samo postępowanie ma związek z odmienną interpretacją przepisów prawa budowlanego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a., wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Stosownie zaś do art. 61 § 3 p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba, że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności jest uzależnione od działań podjętych przez podmiot domagający się przyznania mu tego rodzaju ochrony. Nie może on przy tym powołać się wyłącznie na niebezpieczeństwo powstania jakiejkolwiek szkody, lecz musi wykazać, że szkoda, która powstanie na skutek wykonania decyzji, będzie znaczna, a skutki wykonania decyzji trudne do odwrócenia. Oznacza to, że obowiązek dowodzenia w tym zakresie zasadniczo spoczywa na wnioskodawcy, a nie na sądzie. Sąd jedynie ocenia, czy w istocie wskazana przez stronę szkoda ma znaczny rozmiar lub istnieje niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym celu skarżący winien tak określić szkodę lub w taki sposób wskazać skutki, które nastąpiłyby w związku z wykonaniem decyzji, by sąd mógł stwierdzić w oparciu o konkretne dane, okoliczności, dokumenty, że wielkość szkody jest znaczna, a skutki trudne do odwrócenia. Przy czym należy zauważyć, że przez pojęcie "znacznej szkody" należy rozumieć taką szkodę majątkową i niemajątkową, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Można o niej mówić również, jeżeli rozmiary szkody spowodowanej wykonaniem zaskarżonej decyzji są większe niż zwykle wywołane wykonaniem aktu tego rodzaju. Natomiast "trudne do odwrócenia skutki" to takie prawne lub faktyczne konsekwencje, które powodują trwałą zmianę, przy czym powrót do stanu poprzedniego następuje tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Mając na uwadze charakter zaskarżonej decyzji zauważyć także trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że decyzja nakazująca rozbiórkę w przypadku jej wykonania, a następnie ewentualnego uchylenia przez sąd, jest tego rodzaju rozstrzygnięciem, które może spowodować wyrządzenie stronie znacznej szkody i trudne do odwrócenia skutki (zob. postanowienia NSA: z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 2563/16; z dnia 1 marca 2011 r., sygn. akt II OZ 118/11; z dnia 27 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 1040/09; z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 202/08). Nie oznacza to, że w każdym przypadku decyzja nakazująca rozbiórkę podlega, niejako "automatycznie", wstrzymaniu w postępowaniu sądowym. W każdym jednak przypadku, sąd rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania aktu, zobowiązany jest ocenić skutki wykonania rozbiórki zarówno z punktu widzenia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody, jak i trudnych do odwrócenia skutków. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że nie zachodzą przesłanki do udzielenia ochrony tymczasowej. Argumentacja podniesiona w zażaleniu nie zmienia powyższego zapatrywania. Skarżące nie wykazały (uprawdopodobniły), że faktycznie zachodzi realna możliwość wystąpienia niebezpieczeństw, o których mowa w analizowanym przepisie. Skarżące nie wskazały, że ze względu na sposób wykonania obiektu, jego konstrukcję, nie będzie możliwe dokonanie rozbiórki bez uszkodzenia materiałów użytych do jego realizacji, a także, że wykonanie obowiązku, w tym przywrócenie do stanu pierwotnego, będzie się wiązało z poniesieniem znacznych, konkretnych, nakładów finansowych (a tym samym wpłynie na ich sytuację majątkową zagrażając ich kondycji finansowej), dużym nakładem czasu i pracy. Nie przedstawiły także swojej sytuacji finansowej, która byłaby punktem wyjścia do dalszych ocen. Zarówno we wniosku i w zażaleniu brak jest konkretów. Dokumentacja fotograficzna znajdująca się w aktach sprawy nie potwierdza zaś tezy skarżących, że "przedmiotowy obiekt ma specyficznych charakter związany z domkiem holenderskim do którego przylega". Skarżące nie wyjaśniły zresztą co mają przez to na myśli. Kwestie związane z meriti sprawy - "odmienną interpretacją przepisów prawa budowlanego" - nie mogły być wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku strony. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak sentencji postanowienia.