II OZ 135/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia V. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Wr 550/21 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skargi B. N. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 sierpnia 2021 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty legalizacyjnej postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 27 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Wr 550/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił B. N. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu sądowego od skargi i zwrócił stronie skarżącej uiszczony wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 86 i art. 87 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) bowiem skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu. Sąd uznał, że brak winy strony w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W rozpoznawanej sprawie uzasadniając brak winy w uchybieniu terminu, skarżąca wyjaśniła, że nie otrzymała żadnej informacji w postaci awiza odnośnie kierowanej do niej korespondencji sądowej. Nie mogła zatem prawidłowo zareagować na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. Według wiedzy skarżącej na terenie Poczty Polskiej S.A. Oddział [...] występują problemy z prawidłowym doręczaniem przesyłek listowych. Z informacji udzielonych skarżącej przez sąsiadów wynika, że w urzędzie pocztowym wielokrotnie były zgłaszane zastrzeżenia do pracy listonosza działającego na terenie [...] (na dowód strona dołączyła do wniosku oświadczenie). Skarżąca podkreśliła, że w skrzynce pocztowej brak było jakiejkolwiek informacji o awizowaniu, zatem wyklucza to, że podjęte zostały w sposób skuteczny dwie próby doręczenia przesyłki sądowej. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu skarżąca przedłożyła trzy odpisy skargi własnoręcznie podpisane, potwierdzenie uiszczenia opłaty od skargi oraz podała swój PESEL. Zdaniem Sądu wobec spełnienia ustawowych przesłanek warunkujących przyjęcie fikcji doręczenia i uznania, że przesyłka została skutecznie doręczona stronie w trybie zastępczym, uprawdopodobnieniem braku winy w uchybieniu terminu nie może być wyłącznie oświadczenie strony skarżącej o tym, że awizo nie zostało umieszczone w drzwiach adresata. W ocenie Sądu nie uprawdopodobniono, że doręczyciel faktycznie nie dopełnił swoich obowiązków i nie pozostawił awiza o oczekującej przesyłce. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 896 ze zm.), potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego wydane przez placówkę pocztową operatora wyznaczonego ma moc dokumentu urzędowego. Jak wynika natomiast z art. 3 pkt 23 powołanej ustawy, przesyłką rejestrowaną jest przesyłka pocztowa przyjęta za pokwitowaniem przyjęcia i doręczenia za pokwitowaniem odbioru. Dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Korzysta on z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone. Domniemanie to może być obalone, jednakże podejmując próbę jego dokonania, należy mieć na względzie, że dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi – co za tym idzie, dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonujące. Nie wystarczy samo twierdzenie strony w tym zakresie. Wprawdzie do przywrócenia terminu wymagane jest jedynie "uprawdopodobnienie", a nie "udowodnienie" braku winy w jego uchybieniu, to jednak przywrócenie terminu tylko na podstawie oświadczenia, że awiza nie pozostawiono, w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się zwrócona przesyłka wraz z adnotacjami, że była ona dwukrotnie prawidłowo awizowana, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji doręczenia zastępczego. W każdej takiej sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo to nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej. Z adnotacji operatora pocztowego umieszczonych na kopercie, w której znajdowały się odpisy wezwań do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego przesłanych skarżącej na wskazany przez nią w skardze adres, wynika, że przesyłka została prawidłowo dwukrotnie awizowana. Pierwsze awizowanie miało miejsce w dniu 5 stycznia 2022 r., zaś powtórne – w dniu 13 stycznia 2022 r. Przesyłkę – jako niepodjętą w terminie – zwrócono do nadawcy w dniu 21 stycznia 2022 r. Z koperty wynika również, że w dniu 5 stycznia 2022 r. umieszczono zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu pisma we wskazanej placówce pocztowej, które umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, zarówno treść wniosku o przywrócenie terminu jak i towarzyszące mu okoliczności nie obalają domniemania prawidłowości doręczenia zastępczego. Na marginesie Sąd zauważył, że strona skarżąca nie zgłosiła żadnej reklamacji doręczenia przesyłki. Taka reklamacja byłaby natomiast wskazana w sytuacji, gdy za przypuszczalną przyczynę braku doręczenia korespondencji skarżąca uważa wadliwe działanie operatora pocztowego. Procedura reklamacyjna mogłaby wyjaśnić powstałe u skarżącej przypuszczenia i uprawdopodobnić brak jej winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu sądowego ze względu na nieotrzymanie przesyłki. Z tych też względów Sąd odmówił przywrócenia wnioskowanego terminu. Zażaleniem V. P. zaskarżyła powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie art. 86 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. polegające na dowolny przyjęciu, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że bez swojej winy uchybiła terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi, w sytuacji, gdy skarżąca wbrew twierdzeniom Sądu uprawdopodobniła, że nie otrzymała żadnej informacji o kierowanej do niej korespondencji sądowej, chociażby przez oświadczenie osoby trzeciej o problemach w doręczaniu korespondencji przez operatora pocztowego, które przedłożyła wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu oraz fakt, że wystąpiła z reklamacją do operatora pocztowego, w tym brak jej zawinienia wynikał z tych zdarzeń. Z uwagi na powyższe w zażaleniu wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 PP.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas, nie kwestionując faktu upływu terminu, strona uprawdopodobnia brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności (zob. np. postanowienie NSA z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 452/18). Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co – jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym – jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu. Brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. Powyższe wynika z faktu, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i winno być traktowane w sposób ścisły – może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 15 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 832/14; 9 września 2014 r., sygn. akt I GZ 499/14; 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1011/14; 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99). Dopuszczenie się przez stronę choćby lekkiego niedbalstwa wyłącza możliwość zastosowania art. 86 § 1 p.p.s.a. Jak wynika z art. 87 § 2 p.p.s.a., na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie istnienia braku winy nie daje pewności, lecz wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, w wyniku tego postępowania bądź do zastępczego środka dowodowego. Strona zobowiązana jest sprostać złagodzonemu reżimowi procedowania dowodowego, niemniej – co należy w tym miejscu wyraźnie zaznaczyć – ocena, czy w realiach konkretnej sprawy rzeczone uprawdopodobnienie braku winy w istocie nastąpiło, pozostawione jest ocenie sądu. Sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do jego przekonania przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na ocenę niezawinienia w uchybieniu terminu. Podstawą tej oceny powinien być obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Nie jest to więc ocena dowolna, a stanowiąca wypadkową okoliczności powoływanych w sprawie oraz dyrektyw oceny dowodów - dokonywanej przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, przez pryzmat specyfiki uprawdopodobnienia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione zażalenie należy uznać za nieuzasadnione. Za trafną bowiem należy uznać ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, że skarżąca w złożonym wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu sądowego od skargi, poza własnym twierdzeniem, że awizo dotyczące przesyłki zawierającej wezwania do uzupełnienia ww. braków skargi nie zostało jej dostarczone przez Pocztę nie przedstawiła żadnych okoliczności, które uprawdopodobniłyby przyjęcie, że nastąpiło to bez jej winy. Nie wykazano także, że adnotacje Poczty widniejące na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej te wezwania były nieprawidłowe. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy przesyłka zawierająca wezwania skarżącej do uzupełnienia ww. braków skargi - z uwagi na nieobecność skarżącej - nie została jej doręczona pod wskazanym adresem czego skutkiem było pozostawienie jej w placówce pocztowej dnia 5 stycznia 2022 r., o czym zawiadomienie pozostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej. Potwierdzają to adnotacje pracownika Poczty na zwrotnym potwierdzeniu odbioru (zpo) - k. 15 akt sądowych. Przesyłkę tą awizowano powtórnie 13 stycznia 2022 r. Z uwagi na jej niepodjęcie w terminie 14 dni od pierwszego awizo została ona zwrócona do nadawcy 21 stycznia 2022 r. W związku z powyższym Sąd słusznie uznał przesyłkę za skutecznie doręczoną 19 stycznia 2022 r. Od tej daty biegł 7 dniowy termin na uzupełnienie przedmiotowych braków skargi, który jednak upłynął bezskutecznie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w istocie wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi nie zawierał żadnych okoliczności uprawdopodabniających brak winy skarżącej poza jej twierdzeniem o braku pozostawienia awizo przez pocztę. W tych okolicznościach Sąd nie mógł uznać, że twierdzenia skarżącej są bardziej wiarygodne niż okoliczności stwierdzone w zpo będącym dokumentem urzędowym. Oczywiście domniemanie prawdziwości stwierdzonych tam okoliczności podlega obaleniu ale należy uprawdopodobnić, że do takich zdarzeń nie doszło. Temu celowi nie może służyć samo oświadczenie osoby trzeciej o problemach w doręczaniu korespondencji. Ponadto zarówno na etapie rozpatrywania wniosku przez Sąd jak i przy składaniu przedmiotowego zażalenia nie przedłożono dowodu wystąpienia skarżącej z reklamacją do Poczty jak i nie przedłożono odpowiedzi Poczty na wskazaną reklamację. Trudno w tych okolicznościach uznać, że doszło do uprawdopodobnienia braku winy po stronie skarżącej w nieuzupełnieniu w terminie braków formalnych i fiskalnych skargi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.