II OZ 1329/17

Dnia 8 listopada 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 136/17 o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia linii brzegu potoku postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącej J. K. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z dnia 19 maja 2017 r. o oddaleniu skargi. Sąd, powołując się na treść art. 86 § 1 i 2 oraz art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wskazał, że na potrzeby postępowania skarżący J. K. ustanowił pełnomocnika – swojego syna S. K., który z kolei ustanowił pełnomocnika substytucyjnego radcę prawnego P. K.. Na rozprawie w dniu 19 maja 2017 r. za skarżącego stawił się radca prawny P. K.. W istocie więc skarżący korzystał z pomocy dwóch pełnomocników – bezpośredniego i substytucyjnego. W ocenie Sądu, przebieg kolejnych zdarzeń przedstawionych we wniosku o przywrócenie terminu jest w tak znacznym stopniu skomplikowany, że aż niewiarygodny. Trudno bowiem wytłumaczyć sytuację, w której dwóch pełnomocników nie jest w stanie złożyć w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, który przecież nie jest pismem procesowym o wysokim stopniu skomplikowania i nie wymaga posiadania wiedzy prawniczej. Nagły wyjazd jednego z pełnomocników, a następnie równie nagłe pogorszenie stanu zdrowia drugiego z nich jest na tyle mocno wątpliwym zbiegiem okoliczności, że Sąd nie dał wiary w tak przedstawiony we wniosku przebieg wydarzeń. Sąd wskazał, że nie ma podstaw by kwestionować zaświadczenie lekarskie dołączone do wniosku, z którego wynika, że P. K. był niezdolny do pracy w dniach od 26 maja 2017 r. do 5 czerwca 2017 r. Jednak przyjęcie na siebie pełnomocnictwa od J. K. w dniu 24 maja 2017 r. i nagłe pogorszenie się stanu zdrowia dwa dni później, dokładnie ostatniego dnia do złożenia wniosku o przywrócenie terminu – i to pogorszenie tak znaczne, że uniemożliwiło nawet komunikowanie się z innymi osobami czy też posłużenie się nimi celem złożenia wniosku o uzasadnienie – jest niewiarygodne. Ponadto wskazywany we wniosku nagły i nieprzewidziany wyjazd S. K. za granicę nie wymagał odwołania udzielonego mu przez skarżącego pełnomocnictwa i udzielenia nowego pełnomocnictwa bezpośrednio radcy prawnemu P. K., który był już wcześniej pełnomocnikiem substytucyjnym skarżącego. Pamiętać również należy o wyższym niż przeciętny mierniku staranności, jakiego oczekuje się od profesjonalnych pełnomocników procesowych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. W zażaleniu podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia 86 § 1 i 3 p.p.s.a., art. 7 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 87 § 2 p.p.s.a., art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a., art. 243, art. 233 § 1, art. 244 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 101 § 1 Kodeksu cywilnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Kryterium braku winy wynikające z art. 86 § 1 p.p.s.a. jako warunek przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem zachowania szczególnej staranności strony przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. postanowienie NSA z 18 grudnia 2013 r., I OZ 1199/13). Oznacza to, że strona wnosząca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodzianie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Ponadto zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że mimo dołożenia szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona jest zobowiązana, nie było możliwe przezwyciężenie przeszkody powstałej w dochowaniu terminu nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z 22 listopada 2013 r., II FZ 989/13). Chodzi więc nie tylko o uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy, co niewątpliwie nastąpiło przez wskazanie, że pełnomocnik skarżącego był chory, lecz także wykazanie, że powoływana choroba stanowiła niemożliwą do przezwyciężenia przyczynę niedochowania terminu. Oznacza to, że konieczne jest w takim przypadku wykazanie przez wnioskodawcę, że stan zdrowia jego pełnomocnika był takiego rodzaju, że nie pozwalał na osobiste wykonanie czynności. W tej zaś sprawie ze zwolnienia lekarskiego, którego Sąd I instancji nie kwestionuje, wynika, że stan zdrowia pełnomocnika od dnia 26 maja 2017 r. do 5 maja 2017 r. był takiego rodzaju, że uniemożliwiał jego osobiste działanie w sprawie. W zwolnieniu wskazano, że "chory powinien leżeć". Wynika z tego, że co prawda choroba nie stanowiła przeszkody do czynności sporządzenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jednak nie można na tej podstawie wykluczyć, że już taką przeszkodę stanowiła w dniu 26 maja 2017 r. dla czynności polegającej na złożeniu wniosku u operatora pocztowego bądź osobiście w Sądzie. Dlatego Sąd I instancji wadliwie stwierdził, że pełnomocnik skarżącego nie wykazał, że zaistniała u niego choroba uniemożliwiająca podejmowanie czynności procesowych. Na podstawie przedstawionych dokumentów nie można bowiem stwierdzić, że nie istniały przeszkody do dokonania czynności polegającej nawet na dokonaniu tak nieskomplikowanej czynności jak złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Powyższa ocena jest decydująca dla wyniku postępowania w niniejszej sprawie. Co prawda, nie każda choroba jest przeszkodą do dokonania określonej czynności procesowej. Dlatego powołanie się przed Sądem na okoliczność choroby wymaga wykazania, że była to taka choroba, która uniemożliwiła osobiste działanie stronie. W tym celu pełnomocnik skarżącego uprawdopodobnił nie tylko sam fakt zaistnienia choroby, ale także wpływ stanu zdrowia na niemożność działania. Z przedstawionego i obiektywnie istniejącego zwolnienia lekarskiego wynikało, że "chory powinien leżeć", co właśnie wskazuje na wystąpienie takiej przeszkody, która uniemożliwiła na dokonanie przez pełnomocnika czynności w terminie bez swojej winy. Na tą ocenę nie mają wpływu dokonane wcześniej czynności w sprawie. Nie można bowiem podważyć skuteczności dokonanego w dniu 24 maja 2017 r. odwołania pełnomocnictwa S. K. nawet jeżeli związane to było z jego zagranicznym wyjazdem oraz ustanowieniem pełnomocnikiem w sprawie radcy prawnego P. K., ponieważ na dzień zaistnienia przeszkody w uchybieniu terminu pełnomocnikiem skarżącego był wyłącznie ww. radca prawny. W sytuacji gdy przeszkoda w dochowaniu terminu nastąpiła ostatniego dnia biegu terminu, to okoliczność ta, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., stanowi wystarczającą przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Ponadto w tej sprawie zostały spełnione także formalne wymogi umożliwiające zastosowanie art. 86 § 1 p.p.s.a., ponieważ wniosek o przywrócenie terminu został złożony wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku, w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, tj. licząc od dnia 5 czerwca 2017 r. kiedy to upływał okres zwolnienia lekarskiego. Z tych względów, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.