II OZ 1316/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia E. w Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 sierpnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 663/17 odrzucające skargę Stowarzyszenia E. w Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia 4 kwietnia 2017 r., nr SKO.4150.468.6.2017.OŚ w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 663/17, odrzucił skargę Stowarzyszenia E. w Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia 4 kwietnia 2017 r., nr SKO.4150.468.6.2017.OŚ w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i zwrócił stronie skarżącej uiszczony wpis sądowy w kwocie 200 zł. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sąd odrzuca skargę, gdy strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, przez które należy rozumieć niedochowanie wymogów, jakie przepisy prawa wiążą ze skutecznym złożeniem skargi. W myśl obowiązujących przepisów, obok warunków określonych w art. 57 p.p.s.a., skarga powinna spełniać wymagania pisma procesowego, wymienione w art. 46 p.p.s.a. Zgodnie z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Sąd stwierdził, że brak wypisu z ewidencji stowarzyszeń lub listy wszystkich członków Stowarzyszenia, do których uzupełnienia w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi strona skarżąca została wezwana, nie pozwala ustalić, czy skarga została podpisana przez uprawnione osoby. Odpis zarządzenia o wezwaniu do usunięcia braków formalnych skargi został doręczony stronie skarżącej w dniu 14 lipca 2017 r. Termin do usunięcia braków formalnych skargi upłynął z dniem 21 lipca 2017 r. Strona skarżąca nie usunęła braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, co spowodowało odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zażalenie na to postanowienie wniosło Stowarzyszenie E. w Ś. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i wprowadzenie w błąd Stowarzyszenia na skutek żądania doręczenia wypisu z ewidencji stowarzyszeń lub listy wszystkich jego członków, celem ustalenia osób uprawnionych do podpisania skargi. W zażaleniu zarzucono, że art. 57 i art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. nie zawierają bezwzględnego wymogu dołączania wypisu z ewidencji stowarzyszeń lub listy wszystkich jego członków. Podniesiono, że żądania te od Stowarzyszenia E. w Ś. było nieuprawnione, ponieważ nie jest ono stowarzyszeniem zwykłym, o którym mowa w ustawie z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1923), lecz jest stowarzyszeniem zarejestrowanym w Krajowym Rejestrze Sądowym i posiada osobowość prawną, a także osoby uprawnione do działania w jego imieniu. Zarzucono, że niepoprawnie sformułowane zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 lipca 2017 r. i wezwanie sądu wprowadziło w błąd Stowarzyszenie w zakresie uzupełnienia braków formalnych zawartych w wezwaniu. Skarga wniesiona przez Stowarzyszenie została podpisana przez wszystkie uprawnione osoby oraz po wezwaniu Sądu złożone zostały wymagane jej odpisy oraz uiszczony wpis. Ponadto wskazano, że Stowarzyszenie jest organizacja non profit i nie korzysta z pomocy prawnej. Dodatkowo zarzucono, że w oparciu o rejestry publiczne posiadane przez inne podmioty publiczne (np. prowadzonego przez Krajowy Rejestr Sądowy), do których sąd ma dostęp, można drogą elektroniczna ustalić, czy dane stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym, czy stowarzyszeniem posiadającym osobowość prawną. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zwrot kosztów postępowania wg norm przepisanych. Odpowiedź na zażalenie złożył uczestnik postępowania Zakład Rolniczo-Przemysłowy "F." Spółka Akcyjna reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Uczestnik postępowania wskazał, że stosownie do art. 28 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu zaś z art. 29 p.p.s.a. wynika obowiązek tych osób do wykazania swojego umocowania dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. W art. 29 p.p.s.a. nie określono jakiego dokładnie rodzaju ma być to dokument, jednak rolą takiego dokumentu jest wykazanie istnienia umocowania w momencie wniesienia skargi. Podniesiono, że sąd wzywając stronę do nadesłania dokumentu wykazującego umocowanie osób do reprezentacji osoby prawnej może wskazać na konkretny dokument, który w jego ocenie zaistniałe wątpliwości usunie. Jednakże wskazanie przez sąd konkretnego dokumentu nie pozbawia strony możliwości posłużenia się innym dokumentem wykazującym istnienie umocowania do działania w imieniu osoby prawnej wnoszącej skargę. Okoliczność, że stowarzyszenie jest wpisane do rejestru stowarzyszeń Krajowego Rejestru Sądowego nie zwalniała stowarzyszenia od obowiązku wykazania umocowania osób składających w jego imieniu skargę. Zarzucono, że nie można wywodzić, iż to na sądzie ciąży obowiązek poszukiwania potrzebnych informacji we własnym zakresie i uzupełniania akt sprawy o dokumenty, które ma obowiązek przedstawić strona skarżąca w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wszczynanym na skutek aktywności tej strony wyrażonej w formie skargi. Uczestnik postępowania wniósł o oddalenie zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy. Stosownie do treści art. 28 § 1 p.p.s.a., osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują w postępowaniu czynności przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Osoby te mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu (art. 29 p.p.s.a.). Brak w tym zakresie jest brakiem formalnym, uzupełnianym w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Natomiast zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 powołanej ustawy sąd administracyjny odrzuca skargę w sytuacji, gdy strona nie usunęła w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Niewłaściwe zastosowanie tego przepisu niesie za sobą poważne konsekwencje prawne, może bowiem doprowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). Z tego względu zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu strony (lub jej pełnomocnika) do usunięcia braków pisma procesowego powinno być sformułowane precyzyjnie, jasno i jednoznacznie, tak, aby u strony, do której zostało skierowane, nie powstała wątpliwość co do przedmiotu wezwania i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści (por. postanowienie SN z dnia 17 listopada 1998 r., sygn. akt III CKN 871/98, LEX nr 50714). Wezwanie do uzupełnienia braków pisma powinno być tak jasne i niedwuznaczne, aby u strony, do której zostało skierowane, nie powstała wątpliwość co do przedmiotu wezwania i wskazanych rygorów. Dlatego też, gdy wezwanie do usunięcia braków formalnych pisma budzi wątpliwości co do treści tego wezwania, nie można z tego wyprowadzać skutków niekorzystnych dla strony (por. postanowienie SN z dnia 9 czerwca 1999 r., III RN 6/99, OSNP 2000, nr 9, poz. 343). Niezachowanie któregokolwiek z tych wymagań pozbawia wezwanie sankcji określonej w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Komentarz. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, WK 2016, LEX nr 498502). W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 lipca 2017 r. stronę skarżącą wezwano do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia przez złożenie 3 odpisów skargi wraz załącznikami oraz doręczenie wypisu z ewidencji stowarzyszeń jeżeli stowarzyszenie dokonało wpisu do ewidencji, o której mowa w art. 40 ust. 5 – Prawa o stowarzyszeniach w trybie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1923) – aktualnego na dzień wniesienia skargi, jeżeli nie to nadesłanie imion i nazwisk wszystkich członków Stowarzyszenia – celem ustalenia osób uprawnionych do podpisania skargi. Przewodniczący Wydziału, nie wiedząc, że Stowarzyszenie jest zarejestrowane w KRS, zarządził wezwanie o wypis z ewidencji stowarzyszeń bądź nadesłanie imion i nazwisk wszystkich jego członków, co dla strony niebędącej stowarzyszeniem zwykłym i zarejestrowanej w KRS, działającej bez profesjonalnego pełnomocnika mogło być niezrozumiałe. Trzeba ponownie podkreślić, że mamy w niniejszej sprawie do czynienia z podmiotem, który nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, a więc należało udzielić mu potrzebnych wskazówek co do żądanej od niego czynności procesowej, a zatem podać, jakim brakiem obarczona jest skarga (brak dokumentu potwierdzającego umocowanie osób podpisanych na skardze do reprezentowania Stowarzyszenia) i jaki jest prawidłowy sposób jego uzupełnienia, adekwatny do formy Stowarzyszenia. Należy też podkreślić, że w aktach administracyjnych sprawy, otrzymanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wraz ze skargą oraz odpowiedzią na nią, znajduje się odpis KRS z dnia 16 maja 2016 r. (Tom I k. 60). W odpisie tym wyszczególniony został sposób reprezentacji skarżącego Stowarzyszenia, jak również dane osób umocowanych do jego reprezentowania. Trzeba zatem zwrócić uwagę, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są tak akta sądowe, jak również akta administracyjne. Dlatego też nie można zupełnie pomijać dokumentów formalnych znajdujących się w aktach administracyjnych, złożonych przez stronę, która następnie składając skargę inicjuje postępowanie sądowoadministracyjne. Z zarządzenia Przewodniczącego wydanego w związku z czynnościami wstępnymi, jak również z treści wezwania skierowanego do strony skarżącej, a także z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji potraktował skarżące Stowarzyszenie jak stowarzyszenie zwykłe. Taka ocena nie została oparta na jakichkolwiek przesłankach faktycznych. Wobec tego nie zachodziły podstawy uzasadniające treść wezwania do usunięcia braków formalnych skargi co do reprezentacji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony, albowiem z art. 209 p.p.s.a. wynika, że NSA nie rozstrzyga o kosztach postępowania w postanowieniu rozstrzygającym o zażaleniu, co jednak nie oznacza, że koszty związane z wniesieniem tego zażalenia nie mogą być rozliczone w następnie wydanym wyroku, z uwzględnieniem zasad dotyczących zwrotu kosztów postępowania wynikających z art. 200 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07). Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.