II OZ 1190/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 września 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 1996/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 6 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. B. (dalej również jako "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] października 2013 r., w przedmiocie warunków zabudowy terenu. Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Na mocy art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) zwolnienie z kosztów przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak podkreślił Sąd I instancji "wykazanie" nakłada na stronę obowiązek udokumentowania swojego stanu materialnego dając w ten sposób sądowi możliwość rzetelnej oceny swojej sytuacji, a tym samy podstawę do przyznania prawa pomocy. Samo złożenie wniosku na urzędowym formularzu PPF nie stanowi wystarczającej przesłanki do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jak wskazano w dalszej części uzasadnienia Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane są niejasne, bądź uniemożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca złożyła jedynie urzędowy formularz ale nie uprawdopodobniła opisanej w nim sytuacji żadnymi dokumentami, pomimo wezwania do ich złożenia. Wobec zaistniałego stanu rzeczy Sąd I instancji odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła G. B. zarzucając mu bezpodstawność odmowy pomocy pomimo tego, że to nie ona wydawała sprzeczne z prawem orzeczenia. Z sytuacji majątkowej powinien się tłumaczyć organ, gdyż to on wydawał orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Należy zauważyć, iż art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżąca została wezwana przez WSA w Gliwicach do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Pomimo tego nie udzieliła odpowiedzi na powyższe wezwanie. Nie nadesłała dokumentów potwierdzających wydatki oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Działanie Sądu pierwszej instancji, oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a., zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącej. Brak oświadczenia skarżącej nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości zakresu relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających zwolnienie od kosztów sądowych. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.