II OZ 1146/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 17 września 2014 roku, sygn. akt II SA/Wr 425/14 o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku B.D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B.D. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie uznania wniesionych zarzutów za nieuzasadnione postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 17 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu pozostawił bez rozpoznania wniosek B.D. (dalej jako "skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie uznania wniesionych zarzutów za nieuzasadnione. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący w piśmie z 14 lipca 2014 r. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Sądu I instancji, skarżący pomimo wezwania nie złożył w terminie 7 dni formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji podkreślił, że skarżący o obowiązku złożenia wniosku na urzędowym formularzu został pouczony zarówno w zarządzeniu z 2 lipca 2014 r. wzywającym do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, jak i w zarządzeniu referendarza z 21 lipca 2014 r. Ponadto 29 lipca 2014 r. skarżącemu ponownie wysłano formularz wniosku. Sąd I instancji podkreślił także, że skarżący uczestniczy w kilku postępowaniach sądowoadministracyjnych i konieczność złożenia wniosku na urzędowym formularzu oraz termin na jego złożenie były skarżącemu już kilkakrotnie wyjaśniane. Pismo z 29 lipca 2014 r. wraz z którym doręczono skarżącemu formularz PPF było tylko pismem dodatkowym, przewodnim do załączonego formularza wniosku i nie musiało zawierać pouczenia o terminie na jego złożenie, ponieważ kwestia ta została wyjaśniona w doręczonym wcześniej skarżącemu zarządzeniu referendarza sądowego z 21 lipca 2014 r. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Wskazał, że pismo z 29 lipca 2014 r. pt. "Doręczenie formularza PPF" nie zawierało terminu w jakim miał przesłać formularz i nie zawierało pouczenia, czym naruszono art. 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."). Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 257 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. W niniejszej sprawie zarządzeniem z 21 lipca 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, a jednocześnie wezwał do złożenia szeregu oświadczeń i przedłożenia dokumentów mających udokumentować sytuację majątkową strony. W odpowiedzi na powyższe pismo skarżący poinformował, że otrzymał wezwanie, lecz nie zawierało ono urzędowego formularza. W związku z tym Sąd I instancji doręczył formularz skarżącemu, przy czym w tym przypadku przesyłka zawierała jedynie pismo przewodnie bez pouczeń i bez zakreślania terminu na wykonanie wezwania. Powyższe stanowiło naruszenie przepisów postępowania, które uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia. Stosownie do treści art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej składa się na urzędowym formularzu PPF (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Niezachowanie formy wniosku, a więc złożenie go w inny sposób niż na urzędowym formularzu, uzasadnia wezwanie strony do uzupełnienia braków formalnych wniosku (art. 49 § 2 p.p.s.a.). Ponadto, uwzględniając specyficzny wymóg formalny, jaki ustawa stawia wnioskowi o przyznanie prawa pomocy, wraz z wezwaniem doręcza się stronie formularz PPF. W przypadku, kiedy strona nie wypełni wniosku i w zakreślonym terminie nie złoży go w Sądzie, wniosek o przyznanie prawa pomocy pozostawia się bez rozpoznania (art. 257 p.p.s.a.). Przepisy ustawy p.p.s.a. nie znają instytucji ponownego wezwania. Doręczenie wezwania wywołuje więc skutki prawne, jakie się z tym wezwaniem wiążą. W przypadku doręczenia formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy rozpoczyna swój bieg termin na jego wypełnienie i złożenie w Sądzie. W niniejszej sprawie formularz ten nie został doręczony skarżącemu, o czym poinformował skarżący w odpowiedzi na wezwanie i czemu Sąd I instancji dał wiarę przesyłając skarżącemu formularz PPF. Oznacza to, że Sąd I instancji uznał, że wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w ogóle nie zostało doręczone skarżącemu, ponieważ na równi z brakiem doręczenia należy traktować doręczenie wadliwe, niespełniające warunków, jakie doręczeniu stawia ustawa p.p.s.a. To zaś oznacza, że Sąd I instancji ponownie doręczając wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy powinien dochować warunków, jakie stawia wezwaniu ustawa p.p.s.a. Sąd I instancji powinien więc pouczyć skarżącego o skutkach nieuzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy i zakreślić termin na wykonanie wezwania. Powyższe wynika zarówno z powoływanego przez skarżącego art. 6 p.p.s.a., jak również z art. 49 § 1 p.p.s.a. Bez znaczenia w niniejszej sprawie jest, że o konieczności złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF pouczono skarżącego wraz z doręczeniem wezwania do uiszczenia wpisu, ponieważ pouczenie takie powinno być przekazane skarżącemu w sposób niebudzący wątpliwości wraz z wezwaniem do dokonania tej konkretnej czynności, a nie "przy okazji" wezwania w innym przedmiocie. Bez znaczenia jest również, że stosowne pouczenie zawierało wezwanie referendarza sądowego z 21 lipca 2014 r. Jak już bowiem wyżej wskazano, wezwanie to było błędne ponieważ nie zawierało urzędowego formularza PPF. Wezwanie z 21 lipca 2014 r. mogło być też dla strony mylące, skoro zakreślało termin do złożenia wniosku na 7 dni od doręczenia wezwania, choć termin w tym przypadku powinien być liczony dopiero od doręczenia wezwania zawierającego urzędowy formularz PPF. Ponadto zarządzenie referendarza z 21 lipca 2014 r. zawierało także wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. Wątpliwości strony mógł więc wzbudzić termin na uzupełnienie braków wniosku w tym zakresie. Skarżący powinien natomiast być pouczony o skutkach prawnych swoich działań i ewentualnych zaniedbań w sposób niebudzący wątpliwości, bowiem obowiązek taki wynika z art. 6 p.p.s.a. Należy także zauważyć, że stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć́ na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nie ulega więc wątpliwości, że wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. może zostać skierowane do strony po analizie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie referendarz z góry założył, że wniosek skarżącego będzie budził wątpliwości i wezwał do jego uzupełnienia, co stanowiło nie tylko naruszenie art. 255 p.p.s.a., ale w tej konkretnej sprawie mogło budzić wątpliwości co do skutków wezwania i terminu na jego wykonanie. Bez znaczenia w sprawie jest również, że z inicjatywy skarżącego toczy się kilka postępowań sądowoadministracyjnych. Oczywistym jest, że strona, które nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w każdym przypadku musi być pouczona w trybie art. 6 p.p.s.a. o skutkach podejmowanych czynności procesowych. Brak jest podstaw do przyjęcia, że skuteczne może być pouczenie strony skierowane do niej w innej sprawie toczącej się z jej skargi. Należy także zauważyć, że skoro niezachowanie określonego w art. 252 § 2 p.p.s.a. wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu jest brakiem formalnym, o jakim mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 257 tej ustawy, to pozostawienie wniosku bez rozpoznania następuje w drodze zarządzenia referendarza (art. 258 § 2 pkt 6 p.p.s.a.) albo przewodniczącego lub innego sędziego (art. 49 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Sąd I instancji błędnie pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania w formie postanowienia. Z tych względów, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.