II OZ 1021/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 8 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 lipca 2026 r. sygn. akt II SA/Kr 664/26 w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi Wojewody Małopolskiego na uchwałę Rady Miejskiej w Słomnikach z dnia 30 października 2025 r. nr XV/162/2025 w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 16 lipca 2026 r. sygn. akt II SA/Kr 664/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił dopuszczenia Stowarzyszenia [...] (dalej "Stowarzyszenie") do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi Wojewody Małopolskiego na uchwałę Rady Miejskiej w Słomnikach z dnia 30 października 2025 r. w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że brak było jakichkolwiek podstaw prawnych, aby dopuścić wnioskujące stowarzyszenie do niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd podkreślił, że w postępowaniu ze skargi wojewody, wniesionej na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t.Dz.U.2024.1465; dalej u.s.g.), art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz.U.2026.143 ze zm.; dalej p.p.s.a.) nie ma zastosowania. Przepis ten musi być bowiem wykładany z uwzględnieniem szczególnych przepisów regulujących wniesienie takiej skargi, które nie przewidują w postępowaniu sądowym oraz w ewentualnym wcześniejszym postępowaniu nadzorczym udziału innych podmiotów niż organ nadzoru i gmina oraz jej organy. Sąd podkreślił, że przepisy te nie przewidują udziału w tego rodzaju postępowaniu także organizacji społecznych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie, wnosząc o jego uchylenie i dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym. Zaskarżonemu postanowieniu postawiono zarzuty naruszenia: przepisów postępowania - art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 25 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że Stowarzyszenie [...] w związku z faktem występowania jako organizacja działająca na rzecz m.in. mieszkańców miejscowości [...] nie posiada uprawnień, które upoważnią ją do dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako uczestnika postępowania, podczas gdy fakt działania na rzecz lokalnej społeczności zobowiązuje ją m.in. do ochrony istniejącego ładu przestrzennego oraz przeciwdziałania niekorzystnym zmianom w planach zagospodarowania przestrzennego i niekorzystnym inwestycjom, poprawie bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz ograniczenia hałasu, wspieranie rozwoju infrastruktury publicznej i społecznej, które to zagadnienia zostały naruszone przez Radę Miejską w Słomnikach, ze względu na błędy proceduralne i merytoryczne w zakresie podjętej Uchwały Nr XV/162/2025 Rady Miejskiej w Słomnikach z 30 października 2025 r., w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszaru w miejscowości [...], obręb [...], a zatem posiada ona interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym celem realizacji nałożonego na nią regulaminem Stowarzyszenia obowiązku; przepisów postępowania art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, które nie zawiera wyczerpującego wyjaśnienia podstawy prawnej postanowienia, a to skutkiem arbitralnego uznania, że każda organizacja społeczna, bez względu na jej indywidualną sytuację prawną, nie ma możliwości uczestniczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym ze skargi wojewody, wniesionej na podstawie art. 93 ust. 1 u.s.g.; przepisów art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez naruszenie prawa do sądu przysługujące w sprawie Stowarzyszeniu jako przedstawicielowi społeczności lokalnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie złożyło wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, w którym Wojewoda Małopolski – na podstawie art. 93 ust. 1 u.s.g. – wniósł skargę na uchwałę Rady Miejskiej w Słomnikach z dnia 30 października 2025 r. w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że postępowanie z takiej skargi jest formą nadzoru nad działalnością organów gminy sprawowanego przez organy nadzoru. Postępowanie takie toczy się wyłącznie z udziałem organu nadzoru oraz gminy i jej organu, którego rozstrzygnięcie nadzorcze dotyczy. Nie mogą brać w nim udziału inne podmioty, nawet wtedy, gdy wynik tego postępowania dotyczy ich interesu prawnego. Wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażone w postanowieniach NSA z: 4 lutego 2026 r., II OZ 1330/25 i 17 lutego 2026 r., II OZ 1897/25, zgodnie z którym w postępowaniu ze skargi wojewody, wniesionej na podstawie art. 93 ust. 1 u.s.g., art. 33 § 2 p.p.s.a. nie ma zastosowania. NSA w powołanych postanowieniach wyjaśnił, że uchwała II OPS 1/25 nie stoi na przeszkodzie temu stanowisku. Należy przypomnieć, że z przepisów rozdziału 10 u.s.g. wynika zasada, zgodnie z którą postępowanie nadzorcze toczy się wyłącznie z udziałem organu nadzoru oraz gminy i jej organów. Jedynie wyjątkowo ustawodawca dopuścił udział innych podmiotów, czego przykładem jest art. 98a ust. 3 u.s.g. Brak jest natomiast przepisów przewidujących udział innych osób zarówno w postępowaniu stanowiącym realizację uprawnienia wojewody do podjęcia rozstrzygnięcia nadzorczego wobec uchwał i zarządzeń organów gminy, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym na podstawie art. 93 ust. 1 tej ustawy. W konsekwencji art. 33 § 2 p.p.s.a. podlega wykładni z uwzględnieniem tych regulacji szczególnych, które określają krąg podmiotów uczestniczących w postępowaniu nadzorczym. W końcu zauważyć należy, że prawo do sądu, na które powołuje się Stowarzyszenie, obejmuje uprawnienie do rozpoznania własnej sprawy, a nie uprawnienie do udziału w postępowaniu, które toczy się pomiędzy innymi podmiotami i to podmiotami publicznoprawnymi, które toczą spór o prawo nie w ramach prawa do sądu zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, lecz w ramach zagwarantowanej w art. 165 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądowej ochrony samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (por. postanowienie NSA z dnia 17 lutego 2026 r. sygn. akt II OZ 1897/25). Biorąc pod uwagę powyższe, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji nie mógł również naruszyć art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a., bowiem odmówił dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu w oparciu o prawidłową wykładnię obowiązujących przepisów prawa, a nie "arbitralne uznanie", co prawidłowo uargumentował w uzasadnieniu postanowienia z dnia 16 lipca 2026 r. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.