II OSK 958/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Miron sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku M. J. o wyłączenie sędziego del. WSA Pawła Grońskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej M.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Op 492/16 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru mieszkańców postanawia: oddalić wniosek.

M. J. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Op 492/16, którym Sąd oddalił jego skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru mieszkańców. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 14 marca 2019 r. skarżący kasacyjnie złożył wniosek o wyłączenie ze składu orzekającego sędziego del. WSA Pawła Grońskiego. Oświadczył, że nie ma zastrzeżeń osobistych co do sędziego, ale uważa że przepis, na podstawie którego dokonywana jest delegacja sędziego sądu niższej instancji do sądu wyższej instancji jest niezgodny z Konstytucją, której postanowienia przewidują, że tylko Prezydent RP ma kompetencje do powoływania na funkcję sędziego ze wskazaniem sądu, w którym tę funkcję będzie pełnił. Skarżący kasacyjnie dodał, że niezależnie od podstaw wyłączenia przewidzianych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podstawa do wyłączenia sędziego powinna być wyprowadzona z przepisów Konstytucji, mimo że takiej możliwości nie przewiduje ustawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Jednocześnie, zgodnie z treścią art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw do wyłączenia sędziego del. WSA Pawła Grońskiego od orzekania w niniejszej sprawie. Niewątpliwie w stosunku do wymienionego sędziego nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 18 p.p.s.a., stanowiące przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy. Z kolei przepis art. 19 p.p.s.a. reguluje przypadek wyłączenia sędziego ze względu na istnienie okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. W tej sprawie skarżący kasacyjnie oświadczył, że nie ma wątpliwości co do bezstronności sędziego del. WSA Pawła Grońskiego, lecz uważa że przepis, na podstawie którego dokonywana jest delegacja sędziego sądu niższej instancji do sądu wyższej instancji jest niezgodny z Konstytucją. Zgodnie z art. 179 Konstytucji RP sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony. Co do zasady sędzia powinien wykonywać władzę sądowniczą w sądzie, w którym ma swoje miejsce służbowe (art. 180 ust. 2 Konstytucji RP). Szczegółowe regulacje dotyczące miejsca służbowego (siedziby) sędziego przewidują przepisy ustaw regulujących ustrój poszczególnych sądów. W myśl art. 5 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sędziów sądów administracyjnych do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim powołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Zgodnie z art. 5 § 2 tej ustawy sędziowie sądów administracyjnych są powoływani na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego, z wyznaczeniem miejsca służbowego (siedziby) sędziego, albo na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Instrumentem pozwalającym na czasowe orzekanie sędziego poza miejscem służbowym jest delegacja sędziego przewidziana w art. 13 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 13 § 1 tej ustawy Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego może delegować, na czas określony, sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego, za jego zgodą, do pełnienia obowiązków sędziego w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Zasady orzekania sędziów delegowanych w Naczelnym Sądzie Administracyjnym regulują stosowane odpowiednio przepisy dotyczące Sądu Najwyższego. Zgodnie bowiem z art. 49 zdanie pierwsze ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w sprawach nieuregulowanych w ustawie, do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz do sędziów, urzędników i pracowników tego Sądu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące Sądu Najwyższego. W myśl art. 80 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2018 r., poz. 5 ze zm.) w składzie orzekającym Sądu Najwyższego może brać udział tylko 1 sędzia delegowany do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym. Sędzia delegowany nie może być przewodniczącym składu orzekającego. W poprzedniej ustawie z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2016 r., poz. 1254 ze zm.), obowiązującej do dnia 2 kwietnia 2018 r. kwestę tę regulował tak samo art. 58. Delegowanie sędziów wojewódzkich sądów administracyjnych do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym ma więc odpowiednie podstawy ustawowe. Kwestia zgodności przepisów dotyczących delegowania sędziego sądu niższej instancji do sądu wyższej instancji z Konstytucją RP, a zwłaszcza z art. 45 § 1 Konstytucji gwarantującym prawo do rozpatrzenia sprawy przez sąd właściwy była już przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 15 stycznia 2009 r., K 45/07 (OTK-A 2009, Nr 1, poz. 3) Trybunał uznał, że art. 77 § 1 pkt 1, 3 i 4 oraz § 2, 2a, 3 i 3a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, ze zm.) jest zgodny z art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 173 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 180 ust. 2 Konstytucji. Przepis art. 77 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych jest odpowiednikiem art. 13 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zatem rozważania Trybunału dotyczące zgodności z Konstytucją tego przepisu można odnieść również do art. 13 Prawa o ustroju sądów administracyjnych. W uzasadnieniu powołanego wyroku w punkcie 5.2. Trybunał podzielił stanowisko Sądu Najwyższego, że instytucja delegowania sędziego za jego zgodą do czasowego wykonywania obowiązków sędziego w innym sądzie niż ten, który został wskazany w akcie powołania, nie może nasuwać zastrzeżeń z punktu widzenia konstytucyjnego prawa do sądu (por. uzasadnienie uchwały SN z 14 listopada 2007 r. (BSA I-4110-5/07, OSNC nr 4/2008, poz. 42). Wprawdzie z prawa do sądu wynika, że obejmuje ono nie tylko uprawnienie do osądu sprawy przez sąd właściwy miejscowo i instancyjnie, według przepisów odpowiedniej procedury sądowej, ale także uprawnienie do tego, aby konkretną sprawę rozstrzygali sędziowie tej właściwej instancji sądowej, a nie "niewłaściwi" sędziowie z innych sądów, jednakże nie podważa to w niczym ustawowej kognicji sądu właściwego, w którego składach dopuszczono możliwość brania udziału tylko przez jednego sędziego innego sądu (art. 46 § 1 zdanie pierwsze u.s.p.). (...) Trybunał Konstytucyjny jest zdania, że delegowanie sędziego do orzekania w innym sądzie nie stanowi naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu. Mimo, że sędzia delegowany orzeka jako sędzia spoza właściwości danego sądu, nie znaczy to, że jest to sędzia zawisły. Sam fakt, że został delegowany do sprawowania wymiaru sprawiedliwości w innym sądzie przez organ władzy wykonawczej nie decyduje jeszcze o tym, że sędzia taki nie będzie niezawisły. Fakt delegowania sędziego nie przekreśla przymiotu niezależności sędziego. Również Europejski Trybunał Praw Człowieka wskazywał - w kontekście naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności - że nie ma przeszkód, by w składzie sądu znalazł się sędzia delegowany z sądu niższej instancji, o ile delegacja taka jest przewidziana prawem i nie pojawia się element arbitralności w uformowaniu składu orzekającego w danej sprawie (por. P. Hofmański, A. Wróbel [w:] Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności pod red. L. Garlickiego. Tom I, Warszawa 2010 r., s. 313, postanowienie z 17 listopada 2009 r. w sprawie Iwańczuk przeciwko Polsce, skarga nr 39279/05, wyrok z dnia 25 października 2011 r. w sprawie Richert przeciwko Polsce, skarga nr 54809/07). W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że udział w trzyosobowym składzie orzekającym Naczelnego Sądu Administracyjnego sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego delegowanego do orzekania w wyższej instancji nie stanowi żadnej z przesłanek wyłączenia sędziego w rozumieniu art. 18 i 19 p.p.s.a. Jest to zgodne z przepisami prawa (art. 13 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 80 ustawy o Sądzie Najwyższym w zw. z art. 49 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych) i nie narusza konstytucyjnego prawa strony do rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.