Sygnatura
II OSK 855/25
Wyrok NSA z 13 stycznia 2026 r., II OSK 855/25 – ochrona cudzoziemca
Wynik
Oddalono skargę kasacyjną
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Data orzeczenia
- 13 stycznia 2026
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2035/24 w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 12 czerwca 2024 r. nr RdU-106-1/S/24 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej i przekazania cudzoziemca do innego państwa członkowskiego UE oddala skargę kasacyjną.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 9 grudnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2035/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę D. B., obywatela Federacji Rosyjskiej (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: "Rada") z 12 czerwca 2024 r. nr RdU-106-1/S/24. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 12 stycznia 2024 r. nr DPU.420.4363.2023, którą umorzono postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej oraz przekazano skarżącego do Francji. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości, zarzucając: I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 7 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE. C 2010 Nr 83, str. 389; dalej: "KPP") i art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej: "EKPCz" lub "Konwencja") poprzez ich niezastosowanie i wydanie orzeczenia naruszającego prawo skarżącego do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, gdyż na skutek oddalenia skargi skarżący będzie zobowiązany do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i tym samym pozostająca na jego utrzymaniu babcia V. M. (dalej: "babcia") przebywająca w Polsce na podstawie statusu UKR, zostanie pozbawiona niezbędnych środków utrzymania, jak i miejsca zamieszkania, bowiem mieszkanie w którym obecnie zamieszkuje wynajmowane jest przez skarżącego i jego żonę; - nietrafną ocenę ze strony WSA w Warszawie w zaskarżonym wyroku prawidłowości zastosowania przez organ pierwszej i drugiej instancji następującego uregulowania prawnego: a. art. 17 ust. 1 i ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz. U. UE. L Nr 180, str. 31, dalej: "rozporządzenie 604/2013") poprzez jego niezastosowanie, i nieprzyjęcie wniosku skarżącego do rozpoznania, pomimo że wykonanie zaskarżonej decyzji będzie skutkowało naruszeniem podstawowych praw skarżącego, a za przyjęciem wniosku do rozpoznania przemawiają względy humanitarne oparte w szczególności na względach rodzinnych; II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organ pierwszej i drugiej instancji art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepoczynienie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz brak zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w szczególności zaniechania ustalenia okoliczności zamieszkiwania i pozostawania na utrzymaniu skarżącego, jego babci, zamieszkującej w Polsce na podstawie statusu UKR w wynajmowanym przez skarżącego mieszkaniu, a zatem przekazanie skarżącego do innego kraju członkowskiego spowoduje utratę przez zależną od niego babcię, niezbędnych środków utrzymania oraz miejsca zamieszkania; - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, w związku z dokonaniem przez sąd pierwszej instancji błędnej oceny dowodów, że wykonanie zaskarżonej decyzji nie będzie skutkowało naruszeniem podstawowych praw skarżącego, co było konsekwencją niepoczynienia dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez organy pierwszej i drugiej instancji. Na podstawie przywołanych zarzutów skarżący kasacyjnie wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów: a. odpisu notarialnego poświadczenia podpisu na oświadczeniu babci skarżącego, Repertorium A nr 471/2025 na fakty: pozostawania babci skarżącego na jego utrzymaniu, zamieszkiwaniu zależnej od skarżącego babci w wynajmowanym przez niego mieszkaniu; b. kserokopii aneksu nr 1 do umowy najmu lokalu mieszkalnego z dnia 26 listopada 2024 r. na fakty: zamieszkiwania babci w mieszkaniu wynajmowanym przez skarżącego i jego żonę A. K. jednocześnie oświadczono, że przeprowadzenie dowodów z ww. dokumentów nie przyczyni się do przedłużenia postępowania w sprawie, a jest ono niezbędne dla wykazania okoliczności uzasadniającej pozostanie skarżącego na terytorium RP i przejęcie przez Polskę obowiązku rozpoznania złożonego przez niego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej; uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). 3.4. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do zagadnienia, czy względy natury humanitarnej, tj. ochrona życia prywatnego i rodzinnego, uzasadniały zastosowanie klauzuli dyskrecjonalnej z art. 17 rozporządzenia 604/2013. Na etapie skargi kasacyjnej te względy humanitarne dotyczyły utrzymania babki skarżącego, przebywającej w Polsce w oparciu o ustawę z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 33; dalej: "specustawa ukraińska"). 3.5. Odnosząc się do tego zagadnienia należy przede wszystkim przypomnieć, że zasadą jest, że wniosek azylowy jest rozpatrywany przez państwo członkowskie, którego właściwość ustalona jest według kryteriów wymienionych w rozdziale III rozporządzenia 604/2013 (zob. art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia). Wyjątki od tej zasady podlegają ścisłej wykładni. Zastosowanie tych wyjątków z natury rzeczy pozostaje w konflikcie z podstawowym celem rozporządzenia 604/2013, którym jest szybkie ustalenie odpowiedzialnego państwa członkowskiego oparte na obiektywnych i sprawiedliwych kryteriach (zob. motyw 5 tego rozporządzenia), a także zapobieganie multiplikowaniu postępowań w kontekście negatywnego zjawiska procesowego w postaci forum shopping (por. np. wyrok TSUE z 21 grudnia 2011 r., C-411/10, N.S. v. SECRETARY OF STATE FOR THE HOME DEPARTMENT, pkt 79). W realiach niniejszej sprawy skarżący, na obecnym etapie postępowania, nie kwestionuje już tego, że państwem odpowiedzialnym, ustalonym według wymienionych w rozdziale III rozporządzenia 604/2013, jest Republika Francuska. 3.6. Jeżeli chodzi o wyjątki od wspomnianej zasady, to skarżący nie twierdzi, że w sprawie zachodzi przypadek przewidziany w art. 3 ust. 2 rozporządzenia 604/2013. Chodzi tu o sytuację, w której istnieją istotne powody ku temu, by przypuszczać, że w procedurze azylowej i w warunkach przyjmowania wnioskodawców w odpowiedzialnym państwie członkowskim występują wady systemowe, powodujące pojawienie się ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 KPP. W tym kontekście należy również przypomnieć, że system dubliński oparty jest na domniemaniu, że traktowanie osób ubiegających się o ochronę międzynarodową w każdym państwie członkowskim jest zgodne z wymogami Karty oraz Konwencji dotyczącej statusu uchodźców (zob. też wyrok TSUE z 19 grudnia 2024 r., C-185/24, RL I QS PRZECIWKO BUNDESREPUBLIK DEUTSCHLAND, pkt 32). 3.7. W realiach niniejszej sprawy nie miał również zastosowania wyjątek przewidziany w art. 16 rozporządzenia 604/2013, dotyczący sytuacji osób zależnych. Dość powiedzieć, że babka wnioskodawcy nie mieści się w katalogu osób zależnych. W skardze kasacyjnej nie podniesiono zresztą zarzutu naruszenia tego przepisu. 3.8. Jeżeli chodzi o wyjątek przewidziany w art. 17 ust. 1 rozporządzenia 604/2013, to przepis ten zawiera tzw. klauzulę dyskrecjonalną. W świetle tego przepisu, każde państwo członkowskie może, zdecydować o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego w tym państwie przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w niniejszym rozporządzeniu. Już w tym miejscu należy równocześnie zaznaczyć, że w niniejszej sprawie nie mógł mieć w ogóle zastosowania, powołany w podstawach skargi kasacyjnej, art. 17 ust. 2 rozporządzenia 604/2013. Przepis ten dotyczy bowiem innego układu procesowego niż ten, który zaistniał w niniejszej sprawie. Chodzi mianowicie o przypadek, w którym to państwo członkowskie, w którym złożono wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej i które prowadzi postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego lub odpowiedzialne państwo członkowskie, występuje do innego państwa o przejęcie wnioskodawcy. 3.9. W odniesieniu do klauzuli dyskrecjonalnej z art. 17 ust. 1 rozporządzenia 604/2013 należy przypomnieć, że uprawnienie to ma na celu umożliwienie każdemu państwu członkowskiemu podjęcia suwerennej decyzji, ze względów politycznych, humanitarnych lub praktycznych, o wyrażeniu zgody na rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, nawet jeżeli nie jest za to odpowiedzialne na podstawie określonych we wspomnianym rozporządzeniu kryteriów (zob. wyrok TSUE z 30 listopada 2023 r., C-228/21, MINISTERO DELL’INTERNO, DIPARTIMENTO PER LE LIBERTÀ CIVILI E L'IMMIGRAZIONE – UNITÀ DUBLINO I IN. PRZECIWKO CZA I IN, pkt 146). 3.10. Konsekwentnie, w aktualnym orzecznictwie TSUE podkreśla się, że żadna okoliczność, nawet jeśli wynika z praw podstawowych, nie może zobowiązywać państwa członkowskiego do skorzystania z tej klauzuli i do samodzielnego rozpatrzenia wniosku, za który nie jest odpowiedzialne. Brak takiego obowiązku sprawia, że osobie ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej nie przysługuje żadne zagwarantowane prawem Unii prawo do tego, aby państwo członkowskie skorzystało z tej klauzuli i przyznanych mu w niej uprawnień dyskrecjonalnych (zob. wyrok TSUE z 18 kwietnia 2024 r., C-359/22, AHY PRZECIWKO MINISTER FOR JUSTICE, pkt. 38, 44 i 54). 3.11. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że okoliczności związane z potrzebą ochrony życia rodzinnego lub prywatnego, inne niż szczegółowo uregulowane m.in. w art. 9-11 oraz art. 16 rozporządzenia 604/2013, mogą być rozważane jako podstawa zastosowania klauzuli dyskrecjonalnej (zob. też motywy 14, 16 17 i 39 tego rozporządzenia). Jednak skuteczne odwołanie się do takich okoliczności może nastąpić tylko w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Będzie tak zwłaszcza w sytuacji, w której jest oczywiste, że odstąpienie od zasad ogólnych ustalenia państwa odpowiedzialnego jest bezwzględnie konieczne dla zachowania praw podstawowych w świetle zasady proporcjonalności. Przy czym nietrafne jest tu czynienie analogii z procedurą zobowiązania do powrotu. Otóż w przypadku decyzji dublińskiej chodzi o przekazanie cudzoziemca do innego kraju Unii Europejskiej w celu rozpoznania wniosku azylowego, a nie o wydalenie wnioskodawcy do kraju pochodzenia oraz orzeczenie zakazu ponownego wjazdu. 3.12. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że okoliczność udzielania pomocy socjalnej przez skarżącego jego babce, która przebywa w Polsce w oparciu o specustawę ukraińską, nie może być uznana za spełniającą kryteria wskazane w punkcie 3.11 powyżej. W szczególności, osoba ta ma prawo do szeroko zakreślonej pomocy socjalnej ze strony Państwa Polskiego udzielanej w oparciu o specustawę ukraińską. Ponadto, skarżący może wspierać finansowo tę osobę również oczekując na rozpatrzenie jego wniosku azylowego we Francji. Z akt sprawy nie wynika przy tym, że stan zdrowia babki skarżącego, urodzonej w 1953 r., jest tego rodzaju, że tylko zamieszkanie wraz z wnukiem może zagwarantować jej podstawowe potrzeby. Wymaga przy tym podkreślenia, że oceny względów humanitarnych, w świetle klauzuli dyskrecjonalnej, dokonuje się przede wszystkim z punktu widzenia wnioskodawcy oraz osób objętych wnioskiem azylowym, a nie osób trzecich (kwesta ochrony osób zależnych została odrębnie uregulowana w art. 16 rozporządzenia 604/2013). 3.13. W sprawie nie mogły się okazać zasadne zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. już z tego powodu, że skarżący na kwestię udostępnienia swojej babce mieszkania powołał się w sposób wyraźny dopiero w skardze kasacyjnej. Tym samym, nie można było zarzucać Radzie, a tym bardziej WSA w Warszawie, że nie odniesiono się do tej kwestii. 3.14. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 8 kwietnia 2025
- Symbol z opisem
- 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
- Skarżony organ
- Inne
- Sędziowie
- Andrzej Jurkiewicz /przewodniczący/ Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/ Małgorzata Masternak - Kubiak
Powiązane dokumenty
Sygnatura: II OZ 1829/25 · 11 grudnia 2025
Postanowienie NSA z 11 grudnia 2025 r., II OZ 1829/25 – ochrona cudzoziemca
Sygnatura: II SA/Bk 1285/25 · 20 listopada 2025
Wyrok WSA w Białymstoku z 20 listopada 2025 r., II SA/Bk 1285/25 – ochrona cudzoziemca
Sygnatura: II OZ 1717/25 · 17 listopada 2025
Postanowienie NSA z 17 listopada 2025 r., II OZ 1717/25 – ochrona cudzoziemca
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny