Sygnatura
II OSK 829/25
Wyrok NSA z 14 listopada 2025 r., II OSK 829/25 – ochrona cudzoziemca
Wynik
Oddalono skargę kasacyjną
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Data orzeczenia
- 14 listopada 2025
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant: asystent sędziego Julia Słomińska po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Stowarzyszenia I. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1893/24 w sprawie ze skargi S.O. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 12 czerwca 2024 r. nr RdU-52-1/S/24 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 16 grudnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1893/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę obywatela Federalnej Republiki Nigerii S. O. (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący", "wnioskodawca") na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: "Rada") z 12 czerwca 2024 r. nr RdU-52-1/S/24 w przedmiocie udzielenia ochrony międzynarodowej. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 22 grudnia 2023 r. nr DPU.420.1478.2023, którą odmówiono skarżącemu nadania statusu uchodźcy oraz odmówiono udzielenia ochrony uzupełniającej. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Stowarzyszenie Interwencji Prawnej z siedzibą w Warszawie, zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a konkretnie: 1) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 68 ust. 1 pkt 10 w zw. z ust. 3 w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1504; dalej: "ustawa o ochronie"), poprzez bezzasadne oddalenie skargi pomimo: i) zaniechania przeprowadzenia przez organy administracyjne wnioskowanych przez skarżącego dowodów, w tym w szczególności (a) z ponownego przesłuchania go w charakterze strony, w sytuacji gdy przeprowadzenie tej czynności dowodowej - w świetle sposobu jej przeprowadzenia przez organ pierwszej instancji - pozwoliłoby skarżącemu wyjaśnić rzekome rozbieżności, których dopatrzył się organ odwoławczy, a które to rozbieżności są przez skarżącego konsekwentnie kwestionowane, a także (b) zbadania czy skarżący jest osobą wymagającą szczególnego traktowania, co doprowadziło do wadliwego przesłuchania go bez udziału psychologa i braku zapewnienia mu gwarancji procesowych wynikających z przepisów prawa, jak również (c) z opinii biegłego z zakresu chirurgii ortopedii, bez wskazania przyczyn, dla których odmówiono przeprowadzenia tych wnioskowanych dowodów; ii) zaniechania poczynienia przez organy administracyjne ustaleń na okoliczność braku możliwości ubiegania się o ochronę międzynarodową w Białorusi, co doprowadziło do uznania, że zaskarżona decyzja Rady odpowiada prawu mimo, że została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji oddalenia skargi; 2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 80 k.p.a. oraz art. 42 ustawy o ochronie, poprzez bezzasadne oddalenie skargi pomimo: i) zaniechania dokonania przez organy administracyjne oceny wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów, jak również oceny dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, a przez to ustalenie stanu faktycznego sprawy de facto wyłącznie w oparciu o protokół przesłuchania strony oraz formularz wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, z pominięciem okoliczności wynikających z innych dowodów przedłożonych przez skarżącego, w szczególności oświadczenia matki, zdjęć blizn na ciele, zdjęcia ze złamaną nogą, opinii psychologicznej, raportu z obdukcji lekarskiej, pisemnych wyjaśnień skarżącego oraz raportów na temat sytuacji w kraju pochodzenia; ii) wyciągnięcie przez organy administracyjne z materiału dowodowego wniosków z niego niewypływających, a ponadto sprzecznych z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym, w szczególności w zakresie ustaleń dokonanych w oparciu o protokół przesłuchania strony i formularz wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, jak również dokonanie tych ustaleń z pominięciem znanych organowi z urzędu warunków przyjmowania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, jak również zgłaszanych przez skarżącego zastrzeżeń wobec czynności przesłuchania, co skutkowało wadliwą oceną wiarygodności wyjaśnień złożonych przez skarżącego; iii) niezastosowanie przez organy administracyjne określonych w art. 42 ustawy o ochronie warunków uznania za udowodnione okoliczności będących podstawą ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP, mimo spełnienia przez skarżącego wszystkich tych warunków; co doprowadziło do uznania, że zaskarżona decyzja Rady odpowiada prawu mimo, że została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji oddalenia skargi. Na podstawie przywołanych zarzutów skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona uchylenie w całości zaskarżonych decyzji organów obydwu instancji; ewentualnie uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). 3.4. Bezzasadne okazały się zarzuty skargi dotyczące zasad przeprowadzenia dowodów, wskazane w punkcie 1 (i) petitum skargi kasacyjnej. 3.5. Po pierwsze, organy przeprowadziły podstawowe dowody istotne z punktu widzenia udzielenia ochrony międzynarodowej. W szczególności, skarżący został przesłuchany w języku angielskim w dniu 5 lipca 2023 r. oraz zebrano raporty Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia dotyczące sytuacji w Nigerii, w tym dotyczące sytuacji określonych grup etnicznych oraz politycznych. 3.6. Po drugie, brak było podstaw do ponownego przesłuchania skarżącego. W postępowaniu w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej zasadą jest, że przesłuchanie wnioskodawcy powinno mieć charakter jednorazowy. W szczególności, z art. 44 ust. 1 ustawy o ochronie nie wynika obowiązek przeprowadzenia dodatkowego przesłuchania wnioskodawcy z tego tylko powodu, że wnioskodawca o to wnosi. Dla przeprowadzenia takiego uzupełniającego dowodu muszą zaistnieć uzasadnione powody, takie zwłaszcza jak twierdzenie strony, że chce ujawnić dodatkowe informacje o okolicznościach istotnych dla sprawy (por. np. J. Chlebny w: Prawo cudzoziemców. Komentarz, pod red. J. Chlebnego, Warszawa 2020, Nb 1 do art. 44; wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2841/21, CBOSA). Podkreślenia przy tym wymaga, że w świetle zasady szybkości postępowania (art. 12 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 2 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej - Dz. U. UE. L. z 2013 r. nr 180, str. 60; dalej: "Dyrektywa proceduralna"), musi tu chodzić o okoliczności, które z uwagi na swój charakter lub szczególne okoliczności sprawy, nie mogą być przekazane przez wnioskodawcę w formie pisemnych wyjaśnień. Dla oceny zasadności żądania ponownego przesłuchania istotne jest to, czy wnioskodawcy zapewniono odpowiednią możliwość jak najpełniejszego przedstawienia elementów niezbędnych do uzasadnienia wniosku, w tym możliwość złożenia wyjaśnień dotyczących ewentualnych brakujących elementów lub niespójności bądź sprzeczności w oświadczeniach wnioskodawcy (zob. art. 16 dyrektywy proceduralnej). Analiza protokołu przesłuchania skarżącego nie pozwala na przyjęcie tezy, że przesłuchanie skarżącego odbyło się z naruszeniem przywołanych wyżej standardów. Przesłuchanie to rozpoczęło się o g. 9.15, a zakończyło o g. 15.38 (k. 67-79 akt). Z protokołu wynika, że skarżący miał prawo do składania obszernych wyjaśnień, a na zakończenie przesłuchania oświadczył, że nie zgłasza zastrzeżeń co do sposobu przeprowadzenia przesłuchania oraz treści protokołu. Od kwestii ewentualnej potrzeby ponownego przesłuchania należy natomiast odróżnić zagadnienie oceny wiarygodności zeznań i oświadczeń wnioskodawcy w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Zagadnienie to przynależy już jednak do tzw. decyzyjnej, a nie instrukcyjnej, fazy postępowania. Ewentualne uchybienia organu popełnione w fazie decyzyjnej, a związane ze sformułowaniem ocen co do wiarygodności określonych dowodów, mogą być zwalczane za pomocą zarzutów naruszenia m.in. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 42 ustawy o ochronie (zob. też pkt 2 petitum skargi kasacyjnej). 3.7. Po trzecie, w sprawie nie zachodziła potrzeba przesłuchania skarżącego z udziałem psychologa. W świetle art. 68 ust. 1 in fine oraz ust. 6 ustawy o ochronie, zakwalifikowanie osoby wnioskującej o udzielenie ochrony międzynarodowej jako osoby wymagającej szczególnego traktowania, nie następuje z mocy samego prawa na skutek zadeklarowania przez taką osobę, że została poddana przemocy, ale wymaga dokonania zindywidualizowanej oceny przez organ prowadzący postępowanie (por. np. wyrok NSA z 18 listopada 2024 r. sygn. akt II OSK 929/24, CBOSA). Taka wykładnia ma oparcie w brzmieniu przywołanych przepisów (m.in. użycie zwrotów "Szef Urzędu ocenia, czy ta osoba wymaga szczególnego traktowania w postępowaniu" oraz "Szef Urzędu dokonuje oceny, o której mowa w ust. 1". Ponadto, celem instytucji uznania wnioskodawcy za osobę wymagającą szczególnego traktowania w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej jest przede wszystkim zapewnienie tej osobie realnej możliwości złożenia swobodnych zeznań, stanowiących jeden z podstawowych dowodów w tym postępowaniu. Taki cel wynika również z art. 24 ust. 3 dyrektywy proceduralnej, gdzie udzielenie szczególnych gwarancji proceduralnych jest motywowane potrzebą umożliwienia wnioskodawcom korzystania z praw i wywiązywanie się z obowiązków przewidzianych w tej dyrektywie w trakcie całej procedury azylowej. Można powiedzieć, że chodzi tu w istocie o realizację zasady prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.). W tym kontekście, w świetle ogólnie dostępnej wiedzy oraz zasad doświadczenia życiowego (art. 80 k.p.a.), oczywiste jest, że nie każda deklaracja cudzoziemca dotycząca doznania przez niego przemocy w kraju pochodzenia jest równoznaczna z tym, że nie może on złożyć swobodnych zeznań w postępowaniu statusowym lub składać oświadczeń na piśmie. Organ zobowiązany jest tu dokonać rzeczowej oraz zobiektywizowanej wstępnej oceny, bazując m.in. na treści wniosku lub dalszych oświadczeniach cudzoziemca, a także jego zachowaniu podczas przesłuchania statusowego. Odwołać należy się tu też do art. 24 ust. 1 Dyrektywy proceduralnej, gdzie wskazuje się, że to państwa członkowskie oceniają, czy wnioskodawca jest wnioskodawcą potrzebującym szczególnych gwarancji proceduralnych. Dalej należy wskazać, że nawet uznanie, że dany wnioskodawca jest osobą wymagającą szczególnego traktowania, nie jest jeszcze równoznaczne z obowiązkiem przesłuchania takiej osoby z udziałem psychologa. Zgodnie bowiem z art. 69 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie, udział psychologa w przesłuchaniu w takim przypadku następuje "w razie potrzeby". Innymi słowy, również w takim przypadku należy dokonać zindywidualizowanej oceny rzeczywistej potrzeby wsparcia psychologicznego wnioskodawcy w trakcie przesłuchania (por. np. P. Dańczak, w: Prawo cudzoziemców. Komentarz, pod red. J. Chlebnego, Warszawa 2020, Nb 1 do art. 69). Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący we wniosku jako jedyne problemy ze zdrowiem zadeklarował uraz stawu skokowego (pkt III.1 wniosku statusowego). Ponadto zaprzeczył, aby doświadczył przemocy, w tym przemocy psychicznej (pkt III.4-5 wniosku statusowego). Również podczas przesłuchania statusowego wnioskodawca oświadczył, że może odpowiadać na pytania (k. 78 akt administracyjnych). Także analiza protokołu nie wskazuje, aby skarżący miał problemy z formułowaniem myśli. Reasumując, w sprawie nie ujawniono okoliczności, które uzasadniałyby konieczność przesłuchania skarżącego z udziałem psychologa. Decydującego znaczenia nie miała tu również opinia psychologiczna z 10 lipca 2023 r. Otóż z opinii nie wynika, że skarżący nie jest w stanie złożyć swobodnych zeznań bez udziału psychologa. Konkluzja tej opinii dotyczy przede wszystkim kwestii związanych z przeciwwskazaniami do długotrwałego pobytu w ośrodku zamkniętym. 3.8. Po czwarte, w sprawie nie było również potrzeby dopuszczania dowodu z opinii biegłego z zakresu chirurgii i ortopedii. Należy przypomnieć, że zasada zawarta w art. 75 § 1 k.p.a. musi być wykładana w powiązaniu m.in. z art. 7 oraz art. 12 k.p.a., z których to przepisów wynika obowiązek sprawnego prowadzenia postępowania, którego celem jest realizacja relewantnych norm materialnego prawa administracyjnego. Stąd też w postępowaniu administracyjnym, dotyczącym udzielenia ochrony międzynarodowej, zastosowanie znajdują ogólnie przyjęte w nauce procesu przesłanki oddalenia wniosków dowodowych. Do takich przesłanek zalicza się zatem, obok oczywiście nieistotności dla rozstrzygnięcia faktów objętych wnioskiem dowodowym, m.in. nieprzydatność wnioskowanego dowodu do stwierdzenia danej okoliczności, niemożność przeprowadzenia danego dowodu lub składanie wniosków dowodowych w celu przedłużenia postępowania (por. np. wyrok NSA z 23 września 2025 r., sygn. akt II OSK 2007/24, CBOSA). Otóż wnioskowany dowód był nieprzydatny do stwierdzenia tego, kto był sprawcą obrażeń widocznych na ciele wnioskodawcy. Ten oczywisty fakt przyznał zresztą autor opinii prywatnej dołączonej do pisma z 2024 r. (zob. sprawozdanie z badania sądowo-lekarskiego z 11 marca 2024 r., wykonane przez dr. hab. n. med. M. O., k. 33 akt administracyjnych). Tymczasem ochrony międzynarodowej nie udziela się z uwagi na fakt, że wnioskodawca mógł być w przeszłości ofiarą tortur wyrządzonych przez dowolny podmiot, ale z uwagi na okoliczność, że istnieje uzasadnione ryzyko poddania wnioskodawcy torturom w przyszłości przez któryś z podmiotów wskazanych w art. 16 ustawy o ochronie. Jest to jedna z istotnych różnić zachodząca między ochroną międzynarodową a ochroną udzielaną przez ETPC w oparciu o art. 3 Konwencji (zob. np. wyrok ETPC z 3 kwietnia 2014 r., A.A.M. przeciwko Szwecji, 68519/10, pkt 59, HUDOC). Dodać należy, że kwestie dotyczące zasad postępowania dowodowego zostały ściśle określone m.in. w unijnym prawie azylowym i nie ma uzasadnionych podstaw do tego, aby na grunt postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej przenosić, niejako mechanicznie, określone oceny co do zasad postępowania dowodowego wyrażone przez ETPC na gruncie konkretnej sprawy dotyczącej zobowiązania cudzoziemca do powrotu oraz naruszenia art. 3 EKPC (co do relacji między EKPC a prawem unijnym zob. np. wyrok ETPC z 30 czerwca 2005 r., Bosphorus przeciwko Irlandii, skarga nr 45036/98, pkt. 152 -156, HUDOC). W szczególności, przywołana na s. 6 skargi kasacyjnej wypowiedź ETPC zawarta w § 53 wyroku z 9 marca 2010 r., R.C. przeciwko Szwecji, skarga nr 41827/07 (HUDOC), dotyczyła kwestii dokonanej przez ETPC oceny wiarygodności konkretnego skarżącego w kontekście przedłożonej przez niego opinii medycznej oraz związanych z tym obowiązków dowodowych organu. Z natury rzeczy ocena taka ma charakter zindywidualizowany i zdeterminowany okolicznościami danej sprawy rozpatrywanej przez ETPC. Ocena ta nie może natomiast tworzyć ogólnej zasady prawa dowodowego obowiązującej w prawie unijnym oraz opartym na nim prawie krajowym dotyczącym postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej. Te ogólne zasady prawa dowodowego w sprawach dotyczących udzielenia ochrony międzynarodowej zawarte zostały m.in. w art. 4 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 337; dalej: "dyrektywa kwalifikacyjna"). Uzupełniająco należy wskazać, że również w opracowaniach agencji unijnych odpowiedzialnych za problematykę azylową podkreśla się, że poszczególne orzeczenia ETPC zostały wydane w konkretnych sytuacjach faktycznych i jako takie nie stanowią ogólnych wytycznych interpretacyjnych w zakresie unijnego prawa azylowego (zob. np. Poradnik praktyczny EASO: Zastosowanie alternatywy ochrony wewnętrznej, EASO 2021, s. 8). W tym kontekście tylko dodatkowo należy podnieść, że w skardze kasacyjnej powołano się na rzeczony fragment wyroku ETPC z 9 marca 2010 r., w sposób nie oddający w pełni znaczenia tej wypowiedzi Trybunału. Otóż ETPC nie wyraził tam ogólnej myśli, że w razie przedłożenia przez cudzoziemca opinii lekarskiej dotyczącej widocznych na jego ciele obrażeń to na państwie spoczywa obowiązek wykazania, że obrażenia te powstały w innych okolicznościach niż twierdzi cudzoziemiec. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że Trybunał odwołał się w § 53 do znanej koncepcji dowodu prima facie, a wcześniej Trybunał sformułował własną, zindywidualizowaną ocenę, co do ogólnej wiarygodności skarżącego (zob. § 52 wyroku). Reasumując, pomijając już kwestię odrębności podstaw prawnych, w oparciu o które orzekają organy azylowe w państwach członkowskich Unii Europejskiej oraz ETPC, a także relacje między prawem unijnym oraz EKPC, to całościowa analiza wyroku ETPC z 9 marca 2010 r. nie pozwala na przyjęcie, że wyrok ten wyznacza standard dowodzenia w sprawach azylowych rozumiany w ten sposób, jaki zaprezentowano to w skardze kasacyjnej. 3.9. Po piąte, bezzasadne okazały się zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące zaniechania poczynienia przez organy administracyjne ustaleń na okoliczność braku możliwości ubiegania się o ochronę międzynarodową na Białorusi - pkt 1(ii) petitum skargi kasacyjnej. Otóż okoliczność ta nie miała w sprawie istotnego znaczenia, albowiem kluczowe było to, że skarżący przebywał w tym kraju przez dłuższy czas na podstawie wizy studenckiej oraz to, że w sposób nieuzasadniony zwlekał z udaniem się na polsko-białoruskie przejście graniczne celem złożenia wniosku statusowego. 3.10. Bezzasadne okazały się również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące zasad oceny dowodów (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej). 3.11. Odnosząc się do tego zagadnienia należy przede wszystkim przypomnieć, że co do zasady to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że wobec niego zachodzi ryzyko poddania go prześladowaniom lub wyrządzenia mu poważnej krzywdy w kraju pochodzenia przez jeden z podmiotów wskazanych w art. 16 ustawy o ochronie. Organy azylowe obciąża natomiast przede wszystkim obowiązek współpracy z wnioskodawcą w zebraniu materiału dowodowego, obowiązek ustalenia stanu bezpieczeństwa w kraju pochodzenia w oparciu o obiektywne i wiarygodne raporty, a następnie rozstrzygnięcie sprawy indywidualnie, obiektywnie i bezstronnie (zob. m.in. art. 4 dyrektywy kwalifikacyjnej oraz art. 10 ust. 3 lit. a i b dyrektywy proceduralnej; por. np. wyrok TSUE z 22 listopada 2012 r., C-277/11, M przeciwko Minister for Justice, Equality and Law Reform, pkt 65, EU:C:2012:253; wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 1432/23, CBOSA). Podobne wnioski wynikają z analizy Podręcznika UNHCR dotyczącego zasad i trybu ustalania statusu uchodźcy – zob. zwłaszcza pkt 195-196. Taka konkluzja jest zresztą zgodna z ogólną zasadą dowodzenia, stanowiącą również ogólną zasadę prawa dowodowego powszechnie przyjmowaną od wieków w porządkach prawnych państw europejskich, że dowód ma przedstawić ten, kto twierdzi, a nie ten, kto zaprzecza – ei incumbit probatio, qui dicit, non ei, qui negat (por. np. wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2841/21, CBOSA). Obowiązywanie tej ogólnej zasady prawa dowodowego potwierdza również analiza rozstrzygnięć ETPC zapadłych na gruncie art. 3 EKPC (zamiast wielu zob. np. wyrok ETPC z 14 kwietnia 2015 r., Tatar przeciwko Szwajcarii, skarga nr 65692/12, pkt 42, HUDOC). 3.12. Dalej trzeba wskazać, że przywołany w skardze kasacyjnej art. 42 ustawy o ochronie, stanowiący przejaw implementacji do prawa krajowego art. 4 ust. 5 dyrektywy kwalifikacyjnej, nie wprowadza swoistego domniemania prawdziwości twierdzeń wnioskodawcy. W orzecznictwie wskazuje się zresztą, że oświadczenia wnioskodawcy stanowią jedynie punkt wyjścia w procesie badania faktów i okoliczności przewidzianym w art. 4 dyrektywy kwalifikacyjnej (zob. np. wyrok TSUE z 2 grudnia 2014 r., C-148/13, A., B., C. przeciwko Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, pkt 49, EU:C:2014:2406). Przepis art. 42 ustawy o ochronie wprowadza natomiast tylko pewne szczególne zasady w odniesieniu do oceny zeznań osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, wynikające ze specyfiki tych spraw. Chodzi tu w szczególności o sytuacje, w których wnioskodawca, z uwagi na nagły wyjazd z kraju pochodzenia, nie mógł zabrać ze sobą dowodów na okoliczność doznania prześladowań lub poważnej krzywdy. Przepis ten powinien być jednak stosowany z uwzględnieniem art. 80 k.p.a., statuującego ogólną zasadę swobodnej oceny dowodów (por. np. wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2841/21, CBOSA). Znaczenie praktyczne art. 42 ustawy o ochronie polega na wskazaniu kryteriów oceny dowodów, które mutatis mutandis mogą zostać uwzględnione w ramach art. 80 k.p.a. (por. np. J. Chlebny, Postępowanie w sprawie o nadanie statusu uchodźcy, Warszawa 2011, rozdział X, pkt 3.3). Można zatem powiedzieć, że art. 42 ustawy o ochronie nie zwalnia orzekających organów od obowiązku dokonania wnikliwej, wieloaspektowej oraz krytycznej oceny zeznań wnioskodawcy, przy czym ocena ta powinna być zgodna m.in. z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Wymóg dokonywania wieloaspektowej i krytycznej oceny zebranego materiału w sprawie azylowej jest tym bardziej uzasadniony, jeżeli zważy się, że organy azylowe mają bardzo ograniczoną możliwość weryfikacji twierdzeń wnioskodawcy. Chodzi tu nie tylko o faktyczne trudności dowodowe związane z tym, że proces weryfikacji dotyczy zdarzeń zaistniałych w kraju pochodzenia wnioskodawcy, ale również o ogólny zakaz zwracania się w tej sprawie do podmiotów, wobec których istnieje uzasadnione domniemanie, że dopuszczają się prześladowań lub wyrządzają poważną krzywdę (zob. art. 9 ustawy o ochronie w zw. z art. 30 dyrektywy proceduralnej). 3.13. Przenosząc te ogólne założenia azylowego prawa dowodowego na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że WSA w Warszawie nie naruszył prawa podzielając ocenę Rady o ogólnej niskiej wiarygodności skarżącego. Zasadnie wskazano tu w szczególności na zasadnicze rozbieżności między twierdzeniami skarżącego zawartymi we wniosku statusowym (gdzie wskazał tylko ogólnie na prześladowania osób z plemienia [...] oraz zaprzeczył równocześnie, że był poddany przemocy w kraju pochodzenia), a zeznaniami skarżącego, gdzie przedstawił on rozbudowaną wersję zdarzeń, w tym w postaci represji, jakie miały go rzekomo indywidualnie spotkać w związku z udziałem w proteście w 2016 r. Ponadto, podważa wiarygodność skarżącego zwlekanie z wyjazdem z kraju przez okres około sześciu lat (w okresie tym miał m.in. pracować jako kierowca taksówki, posiadał również konto bankowe). Istotne jest również to, że skarżący uzyskał paszport oraz wizę białoruską, a następnie opuścił kraj pochodzenia drogą lotniczą (czyli po odbyciu kontroli granicznej), udając się najpierw do Stambułu, a następnie do Mińska. Narusza zasady logiki i doświadczenia życiowego teza, że w tym stanie sprawy istniała realna obawa prześladowań skarżącego lub wyrządzenia mu poważnej krzywdy ze strony władz pochodzenia. Dalej należy wskazać, że skarżący nie poszukiwał schronienia w najbliższym bezpiecznym kraju, ale udał się do Republiki Białorusi w oparciu o wizę studencką, a następnie podjął tam naukę. Istotne jest również, że skarżący nie udał się niezwłocznie na przejście graniczne celem złożenia wniosku statusowego, ale podjął próbę nielegalnego przekroczenia granicy, podczas której został ujęty przez funkcjonariuszy Straży Granicznej. Całościowa ocena okoliczności sprawy prowadzi do wniosku, że bardziej prawdopodobne jest to, że skarżący jest migrantem ekonomicznym, który jak sam oświadczył we wniosku statusowym chce pracować w Polsce (podczas zeznań oświadczył zaś, że krajem docelowym jego podróży była Norwegia – k. 76 akt administracyjnych), niż to, że jest podmiotem kwalifikującym się do udzielenia mu ochrony międzynarodowej. 3.14. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 4 kwietnia 2025
- Symbol z opisem
- 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
- Skarżony organ
- Inne
- Sędziowie
- Grzegorz Czerwiński Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/ Małgorzata Miron /przewodniczący/
Powiązane dokumenty
Sygnatura: II OSK 939/25 · 4 listopada 2025
Wyrok NSA z 4 listopada 2025 r., II OSK 939/25 – ochrona cudzoziemca
Sygnatura: II OSK 3098/24 · 30 października 2025
Wyrok NSA z 30 października 2025 r., II OSK 3098/24 – ochrona cudzoziemca
Sygnatura: II OSK 1021/25 · 29 października 2025
Wyrok NSA z 29 października 2025 r., II OSK 1021/25 – ochrona cudzoziemca
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny