II OSK 822/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. WSA Mariola Kowalska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Andżelika Nycz po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 listopada 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 644/12 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.

II OSK 822/13 Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 23 listopada 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 644/12, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.S. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 17 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego, oddalił skargę. Wyrok powyższy zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Prezydent Miasta Gdańska decyzją z 4 czerwca 2012 r., działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), odmówił wymeldowania A. S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w G. W uzasadnieniu organ wskazał, że z wnioskiem o wymeldowanie wystąpiła współwłaścicielka nieruchomości B. K., która twierdziła, iż wyżej wymieniona nie mieszka w lokalu od dnia 21 kwietnia 2010r. Dalej organ I instancji wskazał, iż w trakcie postępowania wnioskodawczyni podała, że A.S. nie przebywa w lokalu i przeprowadziła się do lokalu męża w innej dzielnicy. Z kolei A. S. twierdziła, że zamieszkuje nieprzerwanie w lokalu i wniosła o umorzenie postępowania. W toku postępowania przeprowadzono rozprawę administracyjną z udziałem stron oraz świadków. Organ szczegółowo opisał przebieg rozprawy i w wskazał, że większość świadków nie była w przedmiotowym mieszkaniu, i nie potrafiła powiedzieć, czy znajdują się tam rzeczy A. S. Niektórzy świadkowie twierdzili, że A. S. stale mieszka w tym lokalu. Z przeprowadzonych w dniu 6 lutego 2012 r. oględzin lokalu wynika, że znajdują się tam rzeczy osoby zameldowanej. Nadto okazano faktury za zużycie energii elektrycznej, zakup węgla, gazu oraz usuwanie nieczystości. Organ uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że strona w sposób trwały opuściła miejsce pobytu stałego. Po rozpatrzeniu odwołania B. K. Wojewoda Pomorski decyzją z dnia 17 lipca 2012 r., nr [...] - na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. nr 198, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że zebrany materiał dowodowy nie był wystarczający do merytorycznego rozstrzygnięcia i jednoznacznego ustalenia, że A. S. zamieszkuje w ww. lokalu. Organ pierwszej instancji nie dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego i nie wskazał którym dowodom i dlaczego dał wiarę, a które uznał na niewiarygodne. Mimo obszernego uzasadnienia swojej decyzji organ dokonał jedynie omówienia dowodów bez ich oceny. Wojewoda Pomorski wskazał, że należałoby dokonać oględzin oraz kontroli meldunkowej lokalu, którego właścicielem jest mąż A. S., w celu ustalenia, czy zamieszkuje w nim sam, czy też z żoną oraz zasięgnąć informacji ze Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" o ilości osób zamieszkujących w tym lokalu, będących podstawą do naliczania opłat eksploatacyjnych. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej opisaną decyzję organu odwoławczego wniosła A. S., domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji oddalając skargę wskazał, że nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego w zaskarżonej decyzji. Sąd pierwszej instancji przywołując jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji Wojewody Pomorskiego przepisy, art. 138 § 2 k.p.a. i art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( jednolity tekst z 2006 r., Dz. U. Nr 139, poz.993.), podkreślił, że decyzję o wymeldowaniu wydaje się w razie bezspornego ustalenia, że dana osoba dobrowolnie opuściła miejsce swego stałego pobytu, opuszczenie to ma charakter trwały i osoba ta nie dopełniła obowiązku meldunkowego. Sąd wskazał, iż w niniejszej sprawie twierdzenie skarżącej, że nie opuściła przedmiotowego lokalu i nadal koncentruje w nim swoje interesy życiowe, przeciwstawione zostało twierdzeniu zainteresowanej B.K. że skarżąca w lokalu nie zamieszkuje, bowiem wyprowadziła się i zajmuje mieszkanie z mężem w dzielnicy Gdańsk-[...]. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ drugiej instancji ma rację twierdząc, że w swoim uzasadnieniu organ pierwszej instancji nie dokonał w sposób prawidłowy oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie wskazał przede wszystkim z jakich przyczyn jednym dowodom dał wiarę a innym nie. Ponadto, z uwagi na charakter sprawy o wymeldowanie z pobytu stałego, w toku postępowania dowodowego organ I instancji powinien ustalić, w jakim miejscu osoba której dotyczy wniosek o wymeldowanie skoncentrowała swoje interesy życiowe. Jeżeli zatem wnioskująca B.K. wskazała takie nowe miejsce, obowiązkiem organów było ustalić czy twierdzenia te znajdują potwierdzenie. Niezrozumiałe było zdaniem Sądu stanowisko organu pierwszej instancji, który odmowę przeprowadzenia dowodu zmierzającego do ustalenia czy skarżąca zamieszkuje będącym własnością jej męża, tłumaczył niemożnością wnikania w status majątkowy osoby, której nie dotyczy postępowanie. Wskazane powyżej okoliczności świadczyły o tym w ocenie Sądu pierwszej instancji, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organu pierwszej instancji było uzasadnione, bowiem stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony oraz rozpatrzony w sposób dostateczny do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd końcowo wyjaśnił również, iż w sprawie wadliwe jest stanowisko organu odwoławczego odnośnie ewentualnego umorzenia postępowania w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, w sprawie brak jest podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego ze wskazaniem jego bezprzedmiotowości pomimo tożsamości stanu prawnego, stron, przedmiotu sprawy. Wbrew stanowisku organu nie zachodzi tutaj tożsamość stanu faktycznego sprawy do poprzednio rozstrzygniętej ostateczną decyzją, z uwagi na upływ czasu, jaki nastąpił od wydania decyzji ostatecznej Wojewody tj. od dnia 21 kwietnia 2010 r. do dnia złożenia ponownego wniosku o wymeldowanie przez B. K. tj. 21 lipca 2011 r., pomimo, że decyzja ta zaskarżona została przez B. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z dnia 4 listopada 2010 r. sygn. akt III SA/Gd 302/10 skargę oddalił. Upływ czasu ma bowiem znaczenie dla badania przesłanek o wymeldowaniu wynikających z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. S. Skarga kasacyjna oparta została na przepisie art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przesłanką umożliwiającą oddalenie wniosku o wymeldowanie jest pozytywne stwierdzenie przebywania we wskazanym miejscu stałego pobytu danej osoby i bezpodstawne uznanie, ze zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do rozpatrzenia niniejszej sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania – art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 138 § 2 w związku z art. 140 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Ponadto jako zarzut ewentualny wskazano naruszenie art. 156 § 1 pkt 3 Kpa w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. C ppsa poprzez jego niezastosowanie W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku, ewentualnie wniesiono na podstawie art. 186 w związku z art. 145 § 1 pkt 2 ppsa o uchylenie zaskarżonego wyroku z uwagi na nieważność postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w związku z art. 156 § 1 pkt 3 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje, Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Stwierdzić należy, że istota zaskarżonego wyroku sprowadza się do zaakceptowania przez sąd stanowiska organu administracji II instancji, iż rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w znacznej części, a zatem decyzja tego organu podlegała uchyleniu na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Zatem zarówno decyzja Wojewody Pomorskiego, jak i zaskarżony wyrok odnoszą się wyłącznie do przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego, oceniając jego zgodność ze stosownymi przepisami k.p.a. Ani organ II instancji ani wojewódzki sąd administracyjny nie ustalali stanu faktycznego sprawy, poprzestając na stwierdzeniu, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga dokonania ustaleń faktycznych wykraczających znacznie ponad ustalenia dokonane przez organ I instancji. Z tych przyczyn za przedwczesny uznać należało zarzut naruszenia prawa materialnego art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Decyzja kontrolowana przez Sąd pierwszej instancji oparta o art. 138 § 2 Kpa nie rozstrzygała bowiem sprawy merytorycznie w oparciu o powyższy przepis prawa materialnego. Organ odwoławczy uznał, bez przesądzania o wyniku sprawy, że materiał dowodowy jest niewystarczający do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Stanowisko to zaakceptował również Sąd pierwszej instancji. Zarzucanie sądowi wojewódzkiemu naruszenia przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, skoro w wyroku nie sformułowano oceny w tej kwestii, a wyłącznie oddalono skargę z tytułu aprobaty dla decyzji kasacyjnej organu odwoławczego, podjętej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., jest zatem chybione. Nie jest trafny również drugi z zarzutów skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 138 § 2 w związku z art. 140 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Przy czym skarga kasacyjna nie uzasadnia na czym polegałaby błędna wykładnia powyższych przepisów. Z uzasadnienia wynika, iż skarżąca kasacyjnie zarzuca błędne zastosowanie art. 138 § 2 kpa w powiązaniu z pozostałymi przepisami wskazanymi w zarzucie. Przedmiotem postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie jest stwierdzenie faktu przebywania lub opuszczenia lokalu przez skarżącą kasacyjnie. Przy czym przez opuszczenie lokalu należy rozumieć sytuację w której łącznie spełnione zostały dwa warunki: nieprzebywanie w danym lokalu oraz zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Konieczne jest zatem dla oceny ww. przesłanek zgromadzenie materiału dowodowego potwierdzającego bądź nie powyższe okoliczności. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji skoncentrował się na badaniu pierwszej z przesłanek. Tymczasem, dla orzeczenia o wymeldowaniu bądź odmowie wymeldowania nie jest wystarczające stwierdzenie, że zameldowane w danym miejscu osoby w nim nie przebywają, ale konieczne jest również zbadanie czy ustał rzeczywisty zamiar zamieszkiwania w danym lokalu w sposób stały. Przy czym ocena ta winna uwzględniać całokształt okoliczności związanych z zamieszkiwaniem konkretnej osoby w danym miejscu, aby wykluczyć, że zamieszkiwanie to nosi cechy pozorności, ukierunkowanej wyłącznie na wywołanie zamierzonych skutków w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Wyjaśnienie stanu faktycznego we wskazanym zakresie winno, zatem wiązać się nie tylko z poczynieniem ustaleń, co do faktu pobytu skarżącego w danym miejscu, ale winno obejmować ustalenie gdzie skupione jest jego centrum życiowe. Tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lutego 2012 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II OSK 2193/10 ( opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, iż organ I instancji, wbrew wnioskom dowodowym składanym przez B. K., nie zbadał okoliczności związanych z ewentualnym zamieszkiwaniem skarżącej kasacyjnie w mieszkaniu jej męża. Wskazane przy tym przez organ odwoławczy i zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji środki dowodowe w postaci zbadania karty meldunkowej lokalu męża skarżącej w Spółdzielni mieszkaniowej mogłyby dać odpowiedź na to, gdzie w istocie koncentruje się centrum życiowe skarżącej. Podzielić przy tym należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że sporadyczne wykorzystywanie lokalu na imprezy okolicznościowe lub opłacanie rachunków za media nie stanowi podstawy do uznania, iż skarżąca w przedmiotowym lokalu stale zamieszkuje. Zwłaszcza, w sytuacji, gdy rachunki dowodzą, iż zużycie mediów jest nieznaczne. Wbrew skardze kasacyjnej, prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, iż materiał dowodowy sprawy nie jest wystarczający do rozstrzygnięcia. Tej oceny nie podważa również skarga kasacyjna. W uzasadnieniu zarzutów nie wykazano bowiem, iż wskazane w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego okoliczności są zbędne i wykraczają poza zakres dowodowy wynikający z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Z tych przyczyn nie można było uznać zarzutu naruszenia powyższych przepisów za uzasadniony. Końcowo nie został naruszony również art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do trzeciego zarzutu skargi kasacyjnej należy wskazać, iż jest to zarzut całkowicie bezzasadny. Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił swoją ocenę dotyczącą tożsamości niniejszej sprawy, ze sprawą rozstrzygniętą już decyzją Wojewody Pomorskiego z dnia 21 kwietnia 2010 r. Powoływanie się przez wnioskodawczynię na te same okoliczności pod względem znaczeniowym nie oznacza jeszcze, że są one tożsame z okolicznościami występującymi w chwili wydawania decyzji z 21 kwietnia 2010 r., ponieważ sam upływ czasu wobec brzmienia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności może zmienić stan faktyczny sprawy poprzez chociażby upływ wymaganych tym przepisem 3 miesięcy. Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzając, że skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.