II OSK 567/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny /spr./ Sędziowie: Sędzia NSA Zofia Flasińska Sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski Protokolant: specjalista Agnieszka Gontarz po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2977/15 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 11 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.S., na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] lipca 2015 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Minister Spraw Wewnętrznych zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2015 r., którą Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez M.S. ur. [...]. Według organów skoro rodzice wnioskodawcy nie zawarli związku małżeńskiego przed dniem jego urodzenia, to niezbędne byłoby ustalenie, czy ojcostwo J. S. (obywatela polskiego) zostało ustalone w okresie roku od urodzenia się skarżącego. Tymczasem oświadczenie ojca o uznaniu skarżącego pochodzi z [...]. Organ podkreślił, że złożone przez cudzoziemca dokumenty są dokumentami urzędowymi, których moc jest równoważna polskim dokumentom urzędowym. Organy zatem obowiązane są uznać za udowodnione to, co wynika z treści takiego zagranicznego dokumentu. Zdaniem organu, skoro ojciec skarżącego w sposób oczywisty przekroczył termin przy dokonywaniu uznania skarżącego jako swojego syna, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z 1962r. nie było postaw do uznania, że skarżący nabył obywatelstwo polskie. Ze stanu faktycznego sprawy nie wynika także, aby cudzoziemiec nabył to obywatelstwo później w oparciu o inne zdarzenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że skarżący nie wykazał, żeby w chwili jego narodzenia którekolwiek z rodziców miało obywatelstwo polskie, a właściwie, że matka miała polskie obywatelstwo. Wówczas nabycie obywatelstwa mogłoby mieć miejsce na podstawie art. 4 pkt 2 ustawy z 1962r. Jak wynika z załączonych dokumentów M. S. urodził się jako syn matki, która w chwili jego urodzenia pozostawała panną, jeśli chodzi o stan cywilny. Stwarza to pewnego rodzaju fikcję prawną, że ojciec dziecka był nieznany. Dopiero w chwili złożenia oświadczenia o uznaniu dziecka nastąpiła zmiana w ustaleniu jego osoby. I nie ma znaczenia, że biologicznie tym ojcem był zarówno w chwili urodzenia dziecka, jak również w dacie jego uznania. Sąd I instancji podkreślił, że zmiany w osobie rodzica, aby skutkowały nabyciem obywatelstwa polskiego przez dziecko mogą odbyć się przed upływem roku od dnia urodzenia się dziecka. W sprawie poza sporem jest to, że ojciec skarżącego uznał ojcostwo wobec skarżącego po upływie jednego roku. Upływ tego terminu powoduje, że dziecko nie nabywa obywatelstwa polskiego pomimo, że w świetle prawa rodzinnego skutki uznania rozciągają się wstecz do daty urodzenia się dziecka. Sąd podzielił stanowisko organu, że przepis art. 7 ust. 1 ustawy musi być traktowany jako przepis szczególny w stosunku do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego co oznacza, że na gruncie określenia obywatelstwa dziecka mają zastosowanie wyłącznie przepisy ustawy o obywatelstwie. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie bez znaczenia pozostaje podnoszona w skardze kwestia rozważenia skuteczności złożonego oświadczenia o uznaniu dziecka na gruncie prawa ojczystego matki, czy też prawa obowiązującego w miejscu złożenia tego oświadczenia tj. prawa [...]. Inną kwestią jest skuteczność złożenia takiego oświadczenia na gruncie przepisów prawa rodzinnego, a inną skutki tego oświadczenia na gruncie przepisów o obywatelstwie polskim. Bez znaczenia w tym zakresie pozostają zarówno przepisy prawa krajowego tj. kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i przepisy prawa prywatnego obowiązujące w innych krajach (tutaj [...]). Należało zatem uznać za zbędne przeprowadzenie przez organ postępowania wyjaśniającego odnośnie norm prawa [...], czy [...] tj. jaki skutek ma na gruncie tamtych przepisów złożenie oświadczenia o uznaniu dziecka. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył M.S. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lipca 2017 r. a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skarżący zarzucił naruszenie: - art. 141 § 4 , art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, a także art. 134 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 76, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 3 i art. 55 w zw. z art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim poprzez brak rozważenia charakteru (skutku) uznania ojcostwa J. S. w stosunku do M.S. i w błędne uznanie, iż zaszły zmiany w ustaleniu ojca skarżącego w rozumieniu art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o obywatelstwie polskim z dnia 15 lutego 1962 r.; - niewłaściwe zastosowanie art. 4, art. 6 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim poprzez nieustalenie nabycia obywatelstwa polskiego poprzez skarżącego po ojcu; - błędną wykładnię art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim polegają na przyjęciu, iż stanowi on przepis szczególny w stosunku do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego co oznacza, iż na gruncie określenia obywatelstwa dziecka mają zastosowanie wyłącznie przepisy ustawy o obywatelstwie oraz iż upływ terminu rocznego na uznanie dziecka powoduje nabycie przez nie obywatelstwa polskiego, pomimo tego, iż w świetle prawa rodzinnego skutki uznania rozciągają się wstecz do daty urodzenia się dziecka. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu podlega oddaleniu. Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu naruszenie art. 4, art. 6 i art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim przez przyjęcie ich błędnej wykładni oraz niewłaściwe zastosowanie, jednakże w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak formułowana wadliwość nie znajduje potwierdzenia. Zwrócić należy uwagę na to, że zgodnie z art. 34 ust. 1 Konstytucji obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie z rodziców będących obywatelami polskimi, inne przypadki nabycia obywatelstwa określa zaś ustawa. Z przywołanej normy, odwołującej się do "rodziców" (liczba mnoga) wynika, że zasadniczym kryterium decydującym o nabyciu obywatelstwa przez dziecko jest posiadanie obywatelstwa polskiego przez oboje rodziców, jak też to, że dla nabycia obywatelstwa decydujący jest moment przyjścia na świat dziecka. Przepisy Konstytucji nie przesądzają w jakich innych wypadkach dziecko może również nabyć obywatelstwo polskie. Decyzja taka została pozostawiona ustawodawcy, który odwołując się przede wszystkim do reguły ius sanguinis zobowiązany został do określenia przesłanek dodatkowych nabycia tego prawa. W doktrynie prawa konstytucyjnego zasada ta nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń (por. L. Garlicki, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Komentarz, Warszawa 2003, t. III, komentarz do art. 34, s. 5). Objęte skargą kasacyjną przepisy ustawy o obywatelstwie polskim (art. 4, art. 6 i art. 7 ust. 1 i ust. 2) traktować należy jako realizację przywołanego upoważnienia udzielonego ustawodawcy zwykłemu. Zgodnie z art. 4 ustawy, dziecko nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie nie tylko, gdy każde z rodziców ma obywatelstwo polskie, ale również wtedy, gdy tylko jedno z rodziców jest obywatelem polskim, a drugie jest nieznane bądź nieokreślone jest jego obywatelstwo lub nie posiada żadnego obywatelstwa. Drugą formę dodatkowego nabycia obywatelstwa przewiduje art. 6 ust. 1 ustawy wskazując, że dziecko rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, drugie zaś obywatelem innego państwa, nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie, jednakże rodzice w oświadczeniu złożonym zgodnie przed właściwym organem w ciągu trzech miesięcy od dnia urodzenia się dziecka mogą wybrać dla niego obywatelstwo państwa obcego, którego obywatelem jest jedno z rodziców, jeżeli według prawa tego państwa dziecko nabywa jego obywatelstwo. Wnoszący skargę kasacyjną odwołał się do przytoczonych powyżej regulacji, niemniej jednak ani art. 4 ust. 2, ani art. 6 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim nie mogły stanowić właściwej podstawy do nabycia przez skarżącego obywatelstwa polskiego. Ocena ta jest skutkiem nieuprawnionego uproszczenia stanu faktycznego sprawy, który nie może być w żaden sposób sprowadzony do prostego twierdzenia, że ojcem dziecka jest obywatel polski. Norma art. 4 pkt 2 ustawy odnosi się co prawda do sytuacji, gdy nie ma możliwości ustalenia obywatelstwa jednego z rodziców, niemniej jednak dla zastosowania przyjętej w niej dyspozycji wymagane jest stwierdzenie, by drugie z rodziców - w momencie urodzenia dziecka - było obywatelem polskim. Z kolei, art. 6 ust. 1 ustawy ma zastosowanie do sytuacji, gdy jedno z rodziców jest obywatelem polskim, jednakże każde z rodziców jest znane i ma ustalone obywatelstwo. Obie normy, regulując różne sytuacje faktyczne, mają zatem jedną cechą wspólną, którą łączyć należy z przyjętą przez ustawodawcę zasadą, że warunkiem koniecznym uznania dziecka za obywatela polskiego na gruncie przepisów ustawy o obywatelstwie polskim jest stwierdzenie, iż jedno z jego rodziców (wyłączając szczególny przypadek określony w art. 5) ma obywatelstwo polskie. M.S. nie mógł nabyć przez urodzenie obywatelstwa polskiego w oparciu o przywołane podstawy, albowiem jego matka, obywatelka [...], nie posiadała obywatelstwa polskiego, a ojciec w momencie urodzenia, był nieznany. Nie został zatem spełniony kluczowy warunek nabycia obywatelstwa przez dziecko, tj. posiadanie w chwili urodzenia dziecka obywatelstwa polskiego przez rodzica, którego osoba jest znana i którego obywatelstwo jest stwierdzone. Wnoszący skargę kasacyjną ma oczywiście rację dowodząc, że jego ojciec, który uznał ojcostwo, jest obywatelem polskim. Okoliczność ta, mimo swojej niesporności, nie mogła jednak rzutować na ustalenia przyjęte w odniesieniu do statusu prawnego skarżącego, ponieważ wystąpiła po terminie wyznaczonym w ustawie o obywatelstwie polskim. Skutki prawne, jakie powinny wiązać się w świetle art. 6 ust. 1 ustawy ze stwierdzeniem kto jest ojcem dziecka uznanego, podlegają uwzględnieniu przy określeniu obywatelstwa dziecka jedynie na takich zasadach, na jakich wiążąco określa je przepis ustawy o obywatelstwie polskim. Artykuł 7 ust. 1 tejże ustawy nie przewiduje zaś brania pod uwagę zmian w ustaleniu osoby albo obywatelstwa rodzica, jeżeli następują one w terminie późniejszym niż rok od dnia urodzenia dziecka. Jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny z załączonych dokumentów wynika, że M.S. urodził się jako syn matki, która w chwili jego urodzenia pozostawała panną, jeśli chodzi o stan cywilny. Stwarza to pewnego rodzaju fikcję prawną, że ojciec dziecka był nieznany. Dopiero w chwili złożenia oświadczenia o uznaniu dziecka nastąpiła zmiana w ustaleniu jego osoby. I nie ma znaczenia, że biologicznie tym ojcem był zarówno w chwili urodzenia dziecka, jak również w dacie jego uznania. Sąd I instancji słusznie zauważył, że zmiany w osobie rodzica, aby skutkowały nabyciem obywatelstwa polskiego przez dziecko mogą odbyć się przed upływem roku od dnia urodzenia się dziecka. W sprawie poza sporem jest, że ojciec skarżącego uznał ojcostwo wobec skarżącego po upływie jednego roku. W rozpoznawanej sprawie w stosunku do skarżącego nie miał zastosowania żaden z trybów nabycia z mocy prawa obywatelstwa polskiego. Odnosząc się do argumentacji wnoszącego skargę kasacyjną, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie nie wynika, aby po urodzeniu skarżącego nastąpiły zmiany w ustaleniu osoby jednego z rodziców bądź zmiany w ich obywatelstwie wskazać należy, że sformułowanie, którym ustawodawca posłużył się w art. 7 ust. 1 ustawy, odpowiada funkcjonalnie sytuacjom, do których nawiązują przepisy poprzedzające analizowany artykuł, z wyłączeniem zdarzeń prawnych unormowanych bezpośrednio przez art. 7 ust. 2 ustawy. Jeżeli zatem ograniczyć konieczne rozważania do ustaleń w zakresie osoby ojca, nie może budzić wątpliwości, że wyrażenie "zmiany w ustaleniu osoby" odwołuje się do sytuacji, gdy osoba ojca była nieznana (uregulowanej w art. 4 pkt 2 i art. 5), natomiast "zmiany w ustaleniu obywatelstwa" odnoszą się do modyfikacji pierwotnego stanu rzeczy, gdy obywatelstwo ojca było stwierdzone lub nieznane albo też organy przyjęły, że nie posiada on żadnego obywatelstwa. Zmiana w ustaleniu osoby jednego z rodziców niewątpliwie zakłada i tę sytuację, gdy w ustaleniach faktycznych następuje przejście ze stanu stwierdzenia, iż rodzic dziecka jest nieznany do stanu pełnej wiedzy o jego osobie. Brzmienie przepisu art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim nie stoi zatem na przeszkodzie, by przyjąć, że zmiana w ustaleniu osoby ojca obejmuje przypadek ustalenia ojcostwa tak poprzez sądowe ustalenie ojcostwa, jak i poprzez uznanie dziecka przez ojca (uznanie ojcostwa - art. 73 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Niezależnie od tego, z jakim momentem wywiera swe skutki uznanie dziecka przepis art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie musi być traktowany jako przepis szczególny w stosunku do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczącego uznania dziecka (por. wyrok NSA z dnia 15 lipca 2005 r., sygn. akt OSK 1411/04, CBOiS). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie wskazał, że bez znaczenia pozostaje podnoszona w skardze kwestia rozważenia skuteczności złożonego oświadczenia o uznaniu dziecka na gruncie prawa ojczystego matki, czy też prawa obowiązującego w miejscu złożenia tego oświadczenia tj. prawa [...]. Inną kwestią jest skuteczność złożenia takiego oświadczenia na gruncie przepisów prawa rodzinnego, a inną skutki tego oświadczenia na gruncie przepisów o obywatelstwie polskim. Bez znaczenia w tym zakresie pozostają zarówno przepisy prawa krajowego tj. kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i przepisy prawa prywatnego obowiązujące w innych krajach (tutaj [...]). Należało zatem uznać za zbędne przeprowadzenie przez organ postępowania wyjaśniającego odnośnie norm prawa [...], czy [...] tj. jaki skutek ma na gruncie tamtych przepisów złożenie oświadczenia o uznaniu dziecka. Problematyka nabywania i utraty obywatelstwa należy do prawa krajowego danego państwa. W rozpoznawanej sprawie wyłączność w tej kwestii mają przepisy prawa polskiego. Wprowadzenie do ustawy o obywatelstwie polskim terminów, z zachowaniem których zmiana w określeniu obywatelstwa dziecka może zostać uwzględniona, wynika z uwzględnienia przez ustawodawcę wymogu stabilizacji obywatelstwa dziecka, które nie może być podważane w jakimkolwiek czasie. Zasada bezpieczeństwa i pewności prawa w tym przypadku ma tym większe znaczenie, iż trwałość obywatelstwa, rozumiana jako stałość i nieodmienność nawiązanej pomiędzy jednostką a państwem relacji, podkreślana jest w szczególny sposób. Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela prezentowaną w orzecznictwie tego Sądu ocenę o niezasadności nadawania bezwarunkowego charakteru zasadzie, iż w interesie małoletniego jest, by zmiana w ustaleniu osoby lub obywatelstwa jednego z rodziców wpływała w każdym przypadku, bez ograniczenia w czasie, na jego obywatelstwo (por. wyrok NSA z 27 października 2005 r. sygn. II OSK 1016/05; wyrok NSA z 8 sierpnia 2008 r. sygn. II OSK 1280/07; wyrok NSA z 30 października 2008 r. sygn. II OSK 924/07). Odnosząc się do zarzutu niejednolitości wykładni art. 7 ustawy o obywatelstwie polskim w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazać należy, że powołane przez skarżącego kasacyjnie orzeczenia dotyczyły odmiennych stanów faktycznych od stanu niniejszej sprawy. Otóż w stanie faktycznym sprawy II OSK 1803/12 nie miało miejsca uznanie dziecka, albowiem w [...] nie jest znana instytucja uznania dziecka przez ojca. Rodzice wnioskodawcy zgłosili fakt jego urodzenia dopiero po prawie 3 latach od dnia jego urodzenia. Ponadto rodzice dziecka zawarli związek małżeński [...] miesięcy po urodzeniu dziecka. Natomiast wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2419/13, odnosi się do sytuacji, w której w akcie urodzenia dziecka jako rodzice wpisane są dwie osoby [...]. Z kolei wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 804/11, dotyczy uzależniania ustalenia obywatelstwa danej osoby od udowodniania, że wyjątki określone w art. 7 ustawy o obywatelstwie nie wystąpiły (przy braku jakichkolwiek ku temu poszlak). W sprawie tej ojciec dziecka w chwili jego urodzenia był znany. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest odmienny. Z akt sprawy wynika, że w chwili urodzenia dziecka ojciec skarżącego był nieznany, a jego uznanie miało miejsce [...] po dniu urodzin zainteresowanego. W analogicznych stanach faktycznych jak w rozpoznawanej sprawie sądy administracyjne dokonywały identycznej wykładni art. 7 ustawy o obywatelstwie polskim jak zrobił to Sąd I instancji (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 2008 r. sygn. akt II OSK 189/07, wyrok NSA z 28 października 2010 r. sygn. akt II OSK 850/09, wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2015 r. sygn. akt II OSK 894/14). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.