II OSK 3147/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] sp. j. z siedzibą w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 223/20 w sprawie ze skargi [...] sp. j. z siedzibą w O. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie wykonania obowiązków pokontrolnych oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 13 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 223/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] sp. j. z siedzibą w O. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie wykonania obowiązków pokontrolnych dotyczących założenia rejestru chorób zawodowych oraz zgłoszeń podejrzenia choroby zawodowej, uzupełnienia rejestru prac i pracowników narażonych na działanie szkodliwego czynnika biologicznego zaklasyfikowanego do 3 grupy zagrożenia, zaszczepienia nieuodpornionych pracowników przeciwko wirusowi kleszczowego zapalenia mózgu oraz dokonania ponownej oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracownika fizycznego tartaku, oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła [...] sp. j. z siedzibą w O., zaskarżając go w całości. Skargę kasacyjną oparto na podstawie wskazanej w: 1) art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. na zarzucie naruszenia przez sąd przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: przepisu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie przez sąd, że organy orzekające w przedmiotowej sprawie podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz zebrały i rozpatrzyły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, co uprawniało je do przyjęcia, że pracownicy fizyczni skarżącej kasacyjnie narażeni są na działanie szkodliwego czynnika biologicznego zakwalifikowanego do 3 grupy zagrożenia, tj. kleszczowego zapalenia mózgu, co doprowadziło do oddalenia skargi, a tym samym do utrzymania w mocy decyzji organów obu instancji, podczas gdy ww. ustalenia sądu zostały poczynione wbrew regułom wynikającym z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. co powinno skutkować uwzględnieniem skargi, a tym samym utratą mocy decyzji obu instancji zważywszy na fakt, że ww. uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, 2) art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. na zarzucie naruszenia przez sąd prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie tj. przepisu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 27 ust 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w zw. z art. 226, art. 235 § 4 ustawy kodeks pracy w zw. z art. 20 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 39a ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy w zw. z § 5 ust. 1, § 7 pkt 2 i 14, § 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki w zw. z załącznikiem do Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykazu rodzajów czynności zawodowych oraz zalecanych szczepień ochronnych wymaganych u pracowników, funkcjonariuszy, żołnierzy lub podwładnych podejmujących pracę, zatrudnionych lub wyznaczonych do wykonywania tych czynności poprzez przyjęcie przez sąd, w ślad za organami obu instancji, że w zakładzie pracy skarżącej kasacyjnie doszło do naruszeń wymagań higienicznych i zdrowotnych, co skutkowało wydaniem nakazu założenia rejestru chorób zawodowych oraz zgłoszeń podejrzenia choroby zawodowej, w tym dokonania aktualnych wpisów dotyczących stwierdzenia choroby zawodowej środkowoeuropejskiego zapalenia mózgu przenoszonego przez kleszcze u pracownika fizycznego tartaku, nakazu uzupełnienia rejestru, dokonania stosownych szczepień ochronnych dla pracowników nieuodpornionych wykonujących prace narażone na zakłucie kleszcza i ryzykiem zakażenia wirusem kleszczowego zapalenia mózgu oraz dokonania ponownej oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracownika fizycznego tartaku z uwzględnieniem wystąpienia u pracownika choroby zawodowej – kleszczowego zapalenia mózgu, co doprowadziło do utrzymania skarżonej decyzji w mocy, a tym samym oddalenia skargi, podczas gdy do nałożenia na skarżącą kasacyjnie ww. obowiązków pokontrolnych doszło na skutek naruszenia przez organy sanitarne cytowanych powyżej przepisów prawa w związku z ich niewłaściwym zastosowaniem, co powinno skutkować uwzględnieniem skargi, a w konsekwencji uchyleniem decyzji organów obu instancji. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że w sprawie nie istniały powody do przyjęcia, że w tartaku [...] istniał szkodliwy czynnik biologiczny w postaci wirusa kleszczowego zapalenia mózgu. Jednostkowe stwierdzenie choroby zawodowej, tym bardziej kwestionowane przez pracodawcę w związku z niewykazaniem związku tej choroby z wykonywanymi obowiązkami służbowymi, nie uprawnia do stwierdzenia, że zakład położony jest na obszarze endemicznego występowania chorób odkleszczowych, a tym bardziej do wysnucia wniosku jakoby wszyscy pracownicy fizyczni zakładu narażeni byli na ukłucie przez kleszcze w środowisku pracy. Ponadto, zdaniem skarżącej kasacyjnie, sąd wojewódzki, w ślad za organami sanitarnymi obu instancji, oparł swe ustalenia na niepopartych żadnymi dowodami domysłach, a w konsekwencji na błędnie ustalonym stanie faktycznym i niesłusznie uznał za zgodne z obowiązującym prawem nałożone na skarżącą kasacyjnie nakazy. Pismem z [...] kwietnia 2021 r., zatytułowanym "odpowiedź na skargę kasacyjną skarżącego", [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Co do odpowiedzi na skargę kasacyjną, stwierdzić należy, że została ona złożona po terminie, wynikającym z art. 179 p.p.s.a. Natomiast skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że strona wnosząca ten środek odwoławczy, zarzucając naruszenie konkretnych przepisów prawa w określonej formie, sama wyznacza obszar kontroli kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny bierze zaś pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., a która nie zachodzi w tej sprawie. W zakresie zarzutu nr 1) skargi kasacyjnej, tożsamego z wcześniej podniesionym zarzutem w skardze, podkreślić należy, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów – art. 80 k.p.a.). W niniejszej sprawie organy nadzoru sanitarnego objęły kontrolą zakład pracy prowadzony przez skarżącą kasacyjnie – tartak. Ustaliły, że zatrudnieni w nim pracownicy, podczas wykonywania prac pomocniczych przy załadunku i rozładunku materiału drzewnego przywiezionego bezpośrednio z lasu, układaniu materiału drzewnego, a także prac porządkowych na terenie (placu) zakładu, narażeni są na ukłucia kleszczy, które mogą być nosicielami groźnych dla człowieka chorób: boreliozy (wywołanej przez bakterię Borrelia burgdorferi) oraz kleszczowego zapalenia mózgu (wywołanego przez wirus kleszczowego zapalenia mózgu, wariant środkowoeuropejski). Materiał drzewny pochodzący zarówno z lasów liściastych, jak i iglastych jest miejscem bytowania kleszcza, a liczne drobnoustroje przenoszone przez kleszcze to czynniki biologiczne, szkodliwe dla zdrowia, stwarzające tzw. narażenie niezamierzone na wielu stanowiskach pracy w terenie. Wywoływane nimi choroby mogą być przyczyną groźnych dla zdrowia i życia powikłań, a nawet zgonów. Organy ustaliły ponadto, że w ww. zakładzie pracy stosuje się środki zapobiegawcze w postaci preparatów odstraszających kleszcze, oraz że część pracowników została objęta szczepieniami ochronnymi. Organy podkreśliły, że w skierowaniach na badania profilaktyczne dla stanowisk pracowników fizycznych pracodawca, jako czynnik szkodliwy, wskazuje czynnik biologiczny wywołujący chorobę odkleszczową, tj. boreliozę, co w ich ocenie oznacza, że pracodawca dopuszcza możliwość ukłucia przez kleszcza tych pracowników i potwierdza ich narażenie na szkodliwe czynniki biologiczne. Dodatkowo, decyzją Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z [...] lutego 2019 r., nr [...], stwierdzono chorobę zawodową – środkowoeuropejskie zapalenie mózgu przenoszone przez kleszcze u pracownika zakładu, zatrudnionego na stanowisku pracownika fizycznego. Od decyzji tej nie zostało wniesione odwołanie. W związku z powyższym uznać należy, że stan faktyczny sprawy został bardzo wnikliwie i dokładnie ustalony, a twierdzenia organów sanitarnych znajdują potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy (w tym w zebranym w sposób wyczerpujący materiale dowodowym) i nie budzą wątpliwości. Oznacza to, że w sprawie nie doszło do naruszenia zasad ogólnych oraz przepisów postępowania administracyjnego, wskazanych w skardze kasacyjnej. Odnosząc się do, natomiast, do zarzutu nr 2) skargi kasacyjnej, który jak zarzut nr 1) jest tożsamy z podniesionym wcześniej zarzutem przed sądem wojewódzkim, stwierdzić należy, co następuje. Z art. 236 k.p. wynika, że pracodawca jest obowiązany systematycznie analizować przyczyny wypadków przy pracy, chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami środowiska pracy i na podstawie wyników tych analiz stosować właściwe środki zapobiegawcze. Z kolei na podstawie art. 235 § 4 k.p. pracodawca jest zobowiązany prowadzić rejestr obejmujący przypadki stwierdzonych chorób zawodowych i podejrzeń o takie choroby. Jak słusznie stwierdził sąd wojewódzki, skoro podstawowym i zasadniczym wnioskiem z ustaleń organów sanitarnych było stwierdzenie, że w zakładzie pracy – tartaku, istnieje ryzyko zawodowe narażenia pracowników fizycznych na powstanie chorób odkleszczowych, to na pracodawcy ciążą obowiązki zapewnienia odpowiednich, bezpiecznych warunków pracy, nakazanych przepisami Kodeksu pracy i odpowiednich rozporządzeń, przywołanych w zaskarżonej decyzji. Ekspozycję pracowników na ww. szkodliwy czynnik biologiczny potwierdza także przywołana wcześniej decyzja Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z [...] lutego 2019 r. o stwierdzeniu choroby zawodowej – środkowoeuropejskiego zapalenia mózgu przenoszonego przez kleszcze – u pracownika zakładu. W sprawie nie budzi też wątpliwości, wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, że praca wykonywana na stanowisku pracownika fizycznego jest wykonywana w bezpośrednim kontakcie z drewnem przywiezionym z lasu, a sam zakład położony jest na terenie endemicznego występowania drobnoustrojów wywołujących choroby przenoszone przez kleszcze. Rację miały zatem organy, a za nimi sąd, że występowanie takiego zagrożenia, którego nie można uniknąć, zobowiązuje pracodawcę do oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowania środków ograniczających to ryzyko. Nie można więc zaakceptować stanowiska skarżącej kasacyjnie, zgodnie z którym jednorazowe zarażenie się przez jej pracownika wirusem kleszczowego zapalenia mózgu nie daje podstaw do przyjęcia, że w zakładzie występuje szkodliwy czynnik biologiczny. Jeszcze raz przypomnieć należy, że już tylko jeden przypadek stwierdzenia wystąpienia w zakładzie pracy choroby zawodowej (potwierdzony ostateczną i prawomocną decyzją właściwego organu), nakłada na pracodawcę określone w k.p. i wydanych na podstawie przepisów tej ustawy rozporządzeniach obowiązki (jak nakazane w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji), w tym konieczność prowadzenia rejestru chorób zawodowych czy oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracownika fizycznego tartaku. Nałożone więc na skarżącą kasacyjnie, zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzją, obowiązki były w pełni uzasadnione, a rozstrzygnięcie sądu wojewódzkiego – prawidłowe. Na marginesie dodać można, że wystąpienie szkodliwych czynników, w kontekście chorób zawodowych, nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 1111/19, LEX nr 3059172). Wystąpienie szkodliwych czynników (narażenia na chorobę przenoszoną przez kleszcze) w przedmiotowym zakładzie pracy zostało wykazane w czasie kontroli organów sanitarnych, jak również potwierdzone nie tylko decyzją o stwierdzeniu choroby zawodowej, ale także przez samą skarżącą kasacyjnie, przez wcześniejsze objęcie szczepieniami ochronnymi części pracowników i stosowanie preparatów odstraszających kleszcze. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – orzekł jak w wyroku.