II OSK 3078/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rzecznika Praw Pacjenta od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 530/20 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] grudnia 2019 r. znak [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjenta oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 maja 2020 r. w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta (dalej RPP) z dnia [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjenta, w punkcie pierwszym, uchylił zaskarżoną decyzję, zaś w punkcie drugim, zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Zaskarżoną decyzją RPP, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3-4 i art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 1127 ze zm.; dalej u.p.p.) oraz art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej k.p.a.), uznał praktykę stosowaną przez M. L. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą: "Gabinet chirurgiczny - ambulatorium wyjazdowe M. L." (adres: R., ul. P.; [...] P.), polegającą na: 1) doprowadzaniu pacjentek do obcowania płciowego oraz dotykaniu ciała pacjentek w miejscach intymnych pod pozorem przeprowadzania badań, 2) utrwalaniu wizerunku pacjentek w bieliźnie bez ich zgody - za naruszające zbiorowe prawo pacjentów do poszanowania intymności i godności, o którym mowa w art. 20 ust. 1 u.p.p., stwierdzając równocześnie zaniechanie stosowania tejże praktyki od [...] lutego 2017 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożył M. L., zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę. Sąd wskazał, że RPP w zaskarżonej decyzji stwierdził, że przypisując skarżącemu praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w zakresie naruszenia prawa pacjentów do poszanowania intymności i godności, mógł się oprzeć na ustaleniach określonych jako "wynikające z akt postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w G.". Wojewódzki Sąd tak formułowanego twierdzenia nie zakwestionował i uznał je za trafne, niemniej uznał, że wymaga dookreślenia, za pomocą jakiego środka dowodowego organ w takim przypadku mógł poczynić swoje własne ustalenia, by prawidłowo zastosować art. 61 ust. 1 - 4 w zw. z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. Środkiem dowodowym w świetle art. 75 § 1 k.p.a. niewątpliwie może być sporządzony przez prokuratora akt oskarżenia. Jego moc dowodowa, czego, zdaniem Sądu, nie dostrzegł RPP, przytaczając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jego obszerne fragmenty, jest jednak ograniczona, gdyż dowodzić on może wyłącznie tego, co z niego jako dokumentu urzędowego wynika. Nawet jeżeli podzielić przywoływany w piśmiennictwie pogląd, że kodeksowe pojęcie "wystarczających podstaw do wniesienia aktu oskarżenia" odnosić należy do stanu dowodów kwalifikujących się do wykorzystania przed sądem karnym, który uzasadnia stopień prawdopodobieństwa skazania oskarżonego przez sąd odpowiadający od strony podmiotowej "subiektywnemu przekonaniu" czy "moralnej pewności" oskarżyciela, to w świetle regulacji kodeksowej i tak nie zachodzi prawna możliwość, by organ administracji był uprawniony do odstąpienia od przeprowadzenia dowodów zebranych w toku przeprowadzonego śledztwa lub dochodzenia i zastąpienia ich samodzielnej oceny oceną sformułowaną przez prokuratora w treści aktu oskarżenia. Absolutna pewność oskarżyciela publicznego o zasadności postawionych oskarżonemu zarzutów i właściwym rozważeniu wszelkich okoliczności, które wskazują na popełnienie zarzucanego czynu nie jest tu wystarczająca. Nie zmienia tej oceny również jednoznaczna wymowa materiału dowodowego, która się wyłania z treści aktu oskarżenia lub innych decyzji procesowych. Sąd I instancji zgodził się z tym zarzutem skargi, który wskazuje na to, że RPP powinien w ramach postępowania dowodowego odwołać się w rozpoznawanej sprawie nie do aktu oskarżenia z [...] lutego 2019 r. skierowanego do Sądu Rejonowego [...] w G. przez prokuratora Prokuratury Rejonowej delegowanego do Prokuratury Okręgowej w G. w sprawie o sygn. PO I Ds. [...] i do treści postanowienia o umorzeniu śledztwa z [...] grudnia 2018 r. w sprawie o sygn. PO I Ds. [...], ale dowodów stanowiących podstawę sporządzenia tychże decyzji karnoprocesowych i ocenić ich znaczenie dla sprawy. Tego w kontrolowanym postępowaniu RPP całkowicie zaniechał, co, w ocenie Sądu, uzasadnia zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Jeżeli chodzi o zeznania świadków, w tym pokrzywdzonych, wyjaśnienia skarżącego i opinie biegłych opiniujących m.in. prawidłowość działania skarżącego z punktu widzenia standardów dotyczących badania piersi i węzłów pachwinowych organ powinien w przeprowadzonym postępowaniu je pozyskać, wydać postanowienie o ich włączeniu do materiału dowodowego, a następnie poddać je ocenom konfrontowanym z wyjaśnieniami składanymi przez skarżącego w toku niniejszego postępowania. Oceny te powinny dotyczyć zarówno zachowania skarżącego, które prokurator zakwalifikował jako doprowadzanie pacjentek do obcowania płciowego oraz poddania się innej czynności seksualnej w trakcie przeprowadzania badań, jak i utrwalania wizerunku pacjentek w gabinecie skarżącego bez ich zgody. Dopiero w oparciu o takie ustalenia wyprowadzone bezpośrednio z samodzielnie rozważonego materiału dowodowego możliwe byłoby, zdaniem Sądu, stwierdzenie, czy przypisane skarżącemu zachowanie ze względu na sposób działania można uznać za praktykę wykazującą cechy określone w art. 59 ust. 1 u.p.p., naruszającą konkretne prawa pacjentów, w szczególności prawo do uzyskania świadczenia zdrowotnego odpowiadającego wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej, a równocześnie udzielanego w sposób w pełni zapewniający poszanowanie intymności i godności pacjenta. Odmiennej oceny nie uzasadnia to, że w piśmie z [...] marca 2017 r. skarżący potwierdził instalację monitoringu wizyjnego w gabinecie lekarskim, jeżeli organ, pomijając dowody zgromadzone w postępowaniu przygotowawczym, samodzielnie nie zweryfikował na ich podstawie tej informacji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Rzecznik Praw Pacjenta, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i oddalenia skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: 1. art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.) oraz z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. i w zw. z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli, polegające na uchyleniu decyzji organu w wyniku błędnego przyjęcia przez WSA, iż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, pomimo że z uzasadnienia tego wyroku nie wynika aby uprawdopodobnione zostało oddziaływanie naruszeń przepisów proceduralnych na wynik sprawy administracyjnej, a organ w sposób prawidłowy zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, z którego wynika, że skarżący dopuścił się praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. 75 § 1 k.p.a. przez wskazanie, że organ powinien odwołać się nie do aktu oskarżenia z dnia [...] lutego 2019 r. skierowanego do Sądu Rejonowego [...] w G. przez prokuratora Prokuratury Rejonowej delegowanego do Prokuratury Okręgowej w G. w sprawie o sygn. akt PO I Ds. [...], ale do dowodów stanowiących podstawę sporządzenia tej decyzji karnoprocesowej pomimo, że w uzasadnieniu aktu oskarżenia wskazano na te dowody i akt ten przyczynił się do pełnego wyjaśnienia sprawy a oczekiwanie na dokumenty, które stały się podstawą do sporządzenia ww. aktu oskarżenia w sposób oczywisty przedłużyłoby postępowanie i nie doprowadziłoby do zmiany treści zaskarżonej decyzji; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. 76 § 1 k.p.a. w wyniku błędnego przyjęcia, że akt oskarżenia z dnia [...] lutego 2019 r. skierowany do Sądu Rejonowego [...] w G. przez prokuratora Prokuratury Rejonowej delegowanego do Prokuratury Okręgowej w G. w sprawie o sygn. akt PO I Ds. [...] jako dokument urzędowy ma ograniczoną moc dowodową, gdyż może dowodzić wyłącznie tego, co z niego jako dokumentu urzędowego wynika, pomimo że organ pozyskał uzasadnienie ww. aktu oskarżenia, z treści którego wynikają fakty w nim przytoczone, a organ jest uprawniony uwzględnić nie tylko fakt zamknięcia śledztwa oraz treści zarzucanych skarżącemu czynów, ale również fakty potwierdzone w uzasadnieniu tego aktu. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył M. L., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach. Akt oskarżenia to pismo procesowe wnoszone do sądu w postępowaniu karnym przez uprawniony podmiot (oskarżyciela). Jak każdy dokument może on być dowodem w sprawie, np. na okoliczność, że przeciwko danej osobie toczy się lub toczyło postępowanie karne w konkretnym przedmiocie. Jednak w odniesieniu do ustalenia, że dana osoba była sprawcą określonego czynu, akt oskarżenia nie świadczy o tym, że osoba ta faktycznie czyn ten popełniła. Będąc dokumentem urzędowym akt oskarżenia stanowi dowód, że uprawniony oskarżyciel zarzucił danej osobie (oskarżonemu) popełnienie konkretnego przestępstwa lub przestępstw, a nie tego, że oskarżony przestępstwo to (przestępstwa te) popełnił. Dopiero prawomocny wyrok sądu karnego jednoznacznie i w sposób wiążący przesądza, że dana osoba popełniła konkretne przestępstwo. Natomiast w sytuacji, gdy brak jest prawomocnego wyroku karnego, ustalenie, że dana osoba jest sprawcą konkretnego czynu może nastąpić na podstawie dowodów świadczących o takim sprawstwie. Mogą być to dowody takie jak zeznania świadków, opinie biegłych itp. Słusznie więc Sąd I instancji stwierdził, że w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym RPP naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 75 § 1 k.p.a. oraz art. 76 § 1 k.p.a. Prawidłowo zatem w tej sytuacji zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. W tej sytuacji podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) j p.p.s.a. oraz z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. i w zw. z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. 75 § 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. 76 § 1 k.p.a. nie znalazły usprawiedliwionych podstaw. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.