II OSK 2960/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stankowski sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Piotr Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 455/24 w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 15 marca 2024 r., znak: KG-CU-VIII-I.4224.45.2024 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i stwierdzenia uchybienia terminu do jego wniesienia oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 lipca 2024 r., VIII SA/Wa 455/24 oddalił skargę M. M. na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej (dalej: KGSG) z 15 marca 2024 r., nr KG-CU-VIII-I.4224.45.2024, którym wskazany organ, działając na podstawie art. 58 § 1 i 2, art. 59 § 2 oraz art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej: k.p.a., w zw. z art. 321 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.), dalej: u.c., w związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej Warszawa – Modlin (dalej: KPSG) z 21 listopada 2023 r., nr 14-925/186/D-ZDP/2023 orzekającej o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wraz ze wskazaniem, że dobrowolny wyjazd powinien nastąpić w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 6 miesięcy, odmówił skarżącemu przewrócenia terminu do wniesienia odwołania, stwierdzając równocześnie bezskuteczność odwołania z powodu uchybienia terminu do jego wniesienia. M. M. złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenie bezskuteczności odwołania z uwagi na uchybienie terminu, podczas gdy pełnomocnik skarżącego uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy; 2) art. 348 u.c. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że cudzoziemiec nie spełnia przesłanek do udzielenia mu zezwolenia na pobyt humanitarny, podczas gdy całokształt materiału dowodowego w sprawie wskazuje, że w Turkmenistanie mogłoby dojść do naruszenia jego praw i podstawowych wolności w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), dalej: EKPC, a ponadto ze względu na pozostawanie przez skarżącego w związku małżeńskim z obywatelką Ukrainy i posiadaniu przez niego półrocznego dziecka zobowiązanie do powrotu narusza jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego w rozumieniu przepisów EKPC, a także narusza prawa dziecka, określone w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), w stopniu istotnie zagrażającym rozwojowi psychofizycznemu dziecka; 3) art. 349 u.c. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że cudzoziemiec nie spełnia przesłanek do udzielenia mu zezwolenia na pobyt tolerowany, podczas gdy zobowiązanie cudzoziemca do powrotu jest niewykonalne z przyczyn niezależnych od organu właściwego do przymusowego wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu i od cudzoziemca; 4) art. 304 u.c. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. poprzez niewypełnienie w toku postępowania w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu obowiązku ustawowego polegającego na pouczeniu strony w trakcie postępowania o przysługującym mu prawie do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej; 5) art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego przy załatwieniu sprawy oraz brak wyjaśnienia stanu faktycznego polegający na nieuwzględnieniu, że: a) cudzoziemiec pozostawał w nieformalnym związku z obywatelką Ukrainy – H. C., a następnie zawarł z nią związek małżeński; b) w dniu wydania decyzji H. C. była w ciąży, a w dniu 19 października 2023 r. urodziło się dziecko skarżącego oraz partnerki – A. M.; c) wspólne dziecko skarżącego i partnerki ma obecnie około pół roku; d) a wyjazd jego ojca – M. M., ma istotny wpływ na rozwój psychofizyczny dziecka, ponieważ wychowywanie bez ojca skutkuje problemami psychicznym i emocjonalnymi przez całe życie; e) cudzoziemiec wielokrotnie podejmował próby zalegalizowania swojego pobytu na terytorium Polski, podczas gdy w aktach sprawy znajduje się kompletny materiał dowodowy, na podstawie którego organ powinien wydać decyzję o udzieleniu zgody na pobyt humanitarny lub tolerowany; 6) art. 8 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. z art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów w postaci stwierdzenia, że M. M. nie zamierza pozostawać na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, mimo że w toku postępowania do akt sprawy zostało załączone oświadczenie M. M. i H. C. potwierdzające, że zamierzają pozostawać na terytorium Polski w celu zagwarantowania bezpiecznego rozwoju psychofizycznego ich wspólnego dziecka, który to odpowiedni rozwój nie jest możliwy do zapewniania na terytorium Ukrainy lub Turkmenistanu, zaś złożone w trakcie przesłuchania w jednostce Straży Granicznej oświadczenie zostało złożone w wyniku stresu związanego z przesłuchaniem oraz strachem o dobro wspólnego dziecka, a w konsekwencji naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej; 7) art. 79a § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. poprzez niezastosowanie i niewskazanie skarżącemu przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z wnioskiem strony oraz w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, iż skarżący nie spełnia przesłanek do uzyskania zgody na pobyt humanitarny lub zgody na pobyt tolerowany; 8) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, która została wydana z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną KGSG wniósł o jej oddalenie w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez skarżącego kasacyjnie na uzasadnionych podstawach. Wbrew stanowisku prezentowanemu w skardze kasacyjnej, ocena prawna wyrażona przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku nie uchybia przepisom powołanym w podstawach kasacyjnych oznaczonych numerami 2-7 (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 304, art. 348 i art. 349 u.c., a także art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 79 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.), jeżeli ich naruszenie przez Sąd skarżący kasacyjnie wiąże z wadliwością rozstrzygnięcia przez KPSG sprawy zobowiązania go do powrotu, o czym wskazany organ orzekł w następstwie przeprowadzonej kontroli legalności pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej decyzją z 21 listopada 2023 r., nr 14-925/186/D-ZDP/2023. W kontekście podniesionych przez skarżącego zastrzeżeń wymaga przypomnienia, że w postępowaniu przed organem odwoławczym fazę rozpoznawczą postępowania odwoławczego poprzedza faza wstępna, w której organ ten zobowiązany jest podjąć czynności mające na celu zbadanie, czy odwołanie jest dopuszczalne i czy zostało wniesione w przewidzianym prawem terminie (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2024, komentarz do art. 134, Nb 7). Jeżeli odwołanie zostanie złożone po upływie terminu do jego wniesienia i równocześnie nie zachodzą warunki do uwzględnienia wniosku o jego przywrócenie - a taka sytuacja wystąpiła w kontrolowanej przez Sąd I instancji sprawie, wówczas na organie odwoławczym ciąży obowiązek wydania na podstawie art. 134 k.p.a. postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia tego środka odwoławczego, czego skutkiem jest nieprzystąpienie przez organ odwoławczy do merytorycznego załatwienia sprawy w toku instancji. Konsekwencją zakończenia postępowania rozstrzygnięciem formalnym jest niemożność uznawania, że ocenę legalności postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzającego uchybienie terminu do jego wniesienia determinować mogą kwestie materialnoprawne kształtujące ocenę prawidłowości decyzji wydanej przez organ I instancji. Podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty, w tym dowodzenie, że cudzoziemiec spełnia przesłanki do udzielenia zezwolenia na pobyt humanitarny, a orzeczenie o zobowiązaniu go do powrotu jest niewykonalne, pomijają charakter procesowy aktu objętego skargą wniesioną przez cudzoziemca, podobnie jak ignoruje przyjęty przez KGSG sposób zakończenia postępowania uznawanie przez skarżącego, że KGSG wadliwie "utrzymał w mocy" decyzję KPSG. Niezachowanie przez skarżącego terminu do wniesienia odwołania od decyzji KPSG z 21 listopada 2023 r. skutkowało uostatecznieniem się ww. decyzji, co nie może być traktowane jako równoważne utrzymaniu jej w mocy przez organ odwoławczy zaskarżonym postanowieniem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oddalając skargę na postanowienie KGSG z 15 marca 2024 r., Sąd I instancji nie uchybił art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. Powyższy przepis stanowi, że w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Sąd I instancji, podzielając stanowisko, na którym zdecydował się oprzeć KGSG, odmownie rozpatrując żądanie skarżącego, nie dokonał w niniejszej sprawie wadliwego rozważenia okoliczności skutkujących spóźnionym zaskarżeniem przez skarżącego decyzji KPSG, albowiem zasadnie uznał, że nie wystąpiły w sprawie jakiekolwiek przeszkody, które uniemożliwiały ustanowionemu przez skarżącego pełnomocnikowi dokonanie ww. czynności procesowej w terminie. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych w ramach toczącego się postępowania administracyjnego. W piśmiennictwie trafnie zauważa się, że wyłącznie rzetelne i staranne działanie tego podmiotu jest gwarancją, że w postępowaniu tym nie dojdzie do naruszenia prawnie chronionych interesów. W rezultacie w interesie tego podmiotu leży to, aby do wszelkich czynności w ramach postępowania administracyjnego przywiązywał on należytą wagę i podchodził do nich z wymaganą starannością i konieczną rzetelnością (por. P. Wajda, Instytucja przywrócenia uchybionego terminu w Kodeksie postępowania administracyjnego, PPP 2010, nr 6, s. 39). Z przedstawionym wymaganiem, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stoi w sprzeczności czynienie powodem niewniesienia odwołania z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 321 ust. 2 u.c. złego stanu zdrowia pełnomocnika strony, jeżeli skutkował on koniecznością przebywania przez niego na zwolnieniu lekarskim w dniach 7-13 grudnia 2023 r., a termin umożliwiający skuteczne wniesienie odwołania od decyzji organu I instancji kończył swój bieg dopiero pięć dni później, tj. w dniu 18 grudnia 2023 r., wobec doręczenia ww. decyzji stronie 11 grudnia 2023 r. Uwaga pełnomocnika skarżącego, że konieczne do zainicjowania postępowania odwoławczego działanie zostało podjęte w momencie, "gdy zdrowie pozwoliło mu na wykonywanie czynności zawodowych bez narażenia na jego utratę" (s. 5 uzasadnienia skargi kasacyjnej) abstrahuje od udokumentowanego we wniosku o przywrócenie terminu okresu, w którym miała wystąpić ujawniona niedyspozycja zdrowotna. W pełni trafne pozostają te wyjaśnienia Sądu I instancji, które kierunkowały ocenę uwarunkowań badanego przypadku na płaszczyznę ustaleń mającą związek z koniecznością uwzględnienia, że wszczęcie postępowania odwoławczego nie wymaga podejmowania przez stronę postępowania jakichkolwiek sformalizowanych czynności mających na celu wykazanie wadliwości działania organu I instancji – w tym przypadku KPSG, który orzekł o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu oraz o zakazie jego ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen. W świetle art. 128 k.p.a., odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia; wystarczy, jeżeli wynika z niego, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. Zasadnie również Sąd zwrócił uwagę na możliwość posłużenia się przez pełnomocnika działającego z należytą starannością inną osobą, która mogła wnieść odwołanie z zachowaniem terminu wyznaczonego datą doręczenia decyzji KPSG. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w toku postępowania pełnomocnik skarżącego po zawiadomieniu KPSG pismem z 10 sierpnia 2023 r. o ustanowieniu go z dniem 9 sierpnia 2023 r. pełnomocnikiem cudzoziemca upoważnił I. K. do zastępowania go w sprawie prowadzonej przed KPSG (k. 44 akt adm.). Udzielił on również 25 września 2023 r. upoważnienia substytucyjnego adwokatowi A. D. (k. 98 akt adm.). Zamieszczone w skardze twierdzenie, że w dniach 11-18 grudnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego miał "nie współpracować" z osobami, którym udzielił upoważnień do działania w rozpatrywanej sprawie, nie ujawnia jakichkolwiek uchwytnych przyczyn, z powodu których osoby te nie mogły w jego zastępstwie wnieść odwołania od decyzji KPSG w sytuacji, gdy nie mógł on, jak uznaje, sam dopełnić tego obowiązku. Uwaga, że skorzystanie z pomocy wymienionych osób miało charakter "jednorazowy" nie została potwierdzona cofnięciem udzielonych upoważnień, nie wynikała również z treści włączonych do akt dokumentów, które umożliwiały działanie w zastępstwie pełnomocnika skarżącego w szerokim zakresie przed wszystkimi organami Straży Granicznej. Kierując się powyższymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.