II OSK 2451/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Mańkowska po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O. V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1313/23 w sprawie ze skargi O. V. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 grudnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1313/23, oddalił skargę obywatela Ukrainy O. V. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 13 kwietnia 2023 r., którą utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 16 stycznia 2023 r. o odmowie nadania skarżącemu statusu uchodźcy i udzieleniu skarżącemu ochrony uzupełniającej. W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżący zarzucił naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej przepisów postępowania zarzucono naruszenie: 1/ art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego oraz niewłaściwe uzasadnienie faktyczne decyzji, 2/ art. 8, art. 80 i art. 86 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób "naruszający zebranie całego materiału dowodowego niezbędnego do oceny sytuacji Skarżącego oraz w sposób naruszający zaufanie do organów państwa". W ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej prawa materialnego zarzucono naruszenie: 1/ "art. 13 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. art. 14 ust. 3 ustawy o ochronie w zw. z art. 80 i 86 (...) [k.p.a.] poprzez pominięcie okoliczności, iż Skarżący pochodzący z terenu Donbasu jest postrzegany jako zwolennik okupantów tych terenów co naraża go na akty przemocy fizycznej lub psychicznej oraz prześladowania ze strony mieszkańców zachodniej Ukrainy przy bierności władz ukraińskich", 2/ "art. 13 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. art. 14 ust. 3 ustawy o ochronie w zw. z art. 80 i 86 (...) [k.p.a.] oraz art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności – Rzym 1951 r. – poprzez pominięcie okoliczności, iż zachowania władz ukraińskich w stosunku do osób wewnętrznie przesiedlonych z terenów Donbasu i Ługańska są dyskryminujące w porównaniu z mieszkańcami zachodniej Ukrainy". W oparciu o powyższe podstawy kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, "przyznanie kosztów postępowania według norm przepisanych nie pokrytych w żadnej części" oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa). Rozpoznając zatem w tak określonych granicach sprawę NSA uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna. Zaskarżoną przed Sądem pierwszej instancji decyzją utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą udzielono skarżącemu ochrony uzupełniającej i odmówiono przyznania mu statusu uchodźcy. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ administracji uznał, że skarżący nie przedstawił okoliczności, które pozwalałyby przyjąć, że skarżący nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia (Ukrainy) na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w tym kraju z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej. Sąd pierwszej instancji to stanowisko organu administracji podzielił. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja, jak i zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji, są zgodne z prawem. Z twierdzeń skarżącego, w tym przedstawionych w piśmie procesowym z 18 maja 2025 r. i powtórzonych na rozprawie przed NSA, wynika, że skarżący swoje żądanie przyznania mu statusu uchodźcy opiera na następujących okolicznościach faktycznych. Skarżący jest byłym mieszkańcem Doniecka, który przepracował tam 40 lat, w tym 15 jako górnik. Od 2001 r. jest na emeryturze, a od 2017 r. przebywa w Polsce, gdzie pracował do lipca 2019 r. Podczas pobytu w Polsce miał problemy z otrzymywaniem ukraińskiej emerytury z uwagi na to, że nie mieszkał w Ukrainie. W 2019 r. pojechał do Ukrainy w sprawie swojej emerytury, ale niczego nie osiągnął. Według stosownych władz Ukrainy nie może otrzymywać ukraińskiej emerytury, gdyż nie mieszka w Ukrainie. Przez pewien czas otrzymywał w Polsce ukraińską emeryturę za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jednakże od 1 października 2023 r. ZUS przestał wypłacać mu emeryturę powołując się na ukraińską instytucję ubezpieczenia społecznego. Wskazane okoliczności zasadnie przez organ administracji oraz Sąd pierwszej instancji zostały uznane za niedające podstaw do przyznania skarżącemu statusu uchodźcy. Zgadnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 223 ze zm.) cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju, zaś prześladowanie, o którym mowa w tym przepisie, jak wynika z art. 13 ust. 3 powołanej ustawy, musi ze względu na swoją istotę lub powtarzalność stanowić poważne naruszenie praw człowieka, w szczególności praw, których uchylenie jest niedopuszczalne zgodnie z art. 15 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., a więc prawa do życia oraz zakazu tortur, trzymania w niewoli lub w poddaństwie i karania bez podstawy prawnej, lub być kumulacją różnych działań lub zaniechań, w tym stanowiących naruszenie praw człowieka, których oddziaływanie jest równie dotkliwe jak prześladowania, o których mowa wyżej. Tymczasem okoliczności faktyczne podane przez skarżącego wskazują na to, że skarżący jest w sporze z ukraińską instytucją ubezpieczeń społecznych o wypłatę emerytury, który nie przybiera postaci prześladowań, o jakich mowa w art. 13 ust. 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sytuacja skarżącego jest niewątpliwie dla niego trudna, jednakże wiele osób, w tym mieszkających w krajach, które są powszechnie uważane za bezpieczne, uważa, że otrzymuje głodowe emerytury lub nie otrzymuje ich w ogóle. Nie można jej jednak porównywać do prześladowań, które - jak wynika z art. 13 ust. 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - w celu uznania ich za prześladowania uzasadniające przyznanie statusu uchodźcy muszą polegać na pozbawieniu życia, torturach, nieludzkim lub poniżającym traktowaniu, trzymaniu w niewoli lub poddaństwie oraz na karaniu bez podstawy prawnej lub podobnych działaniach. Uwzględniając powyższe NSA uznał, że podstawy kasacyjne zawierające zarzut naruszenia prawa materialnego nie są zasadne. Jeżeli chodzi o podstawy kasacyjne zawierające zarzut naruszenia przepisów postępowania, to ze skargi kasacyjnej nie wynika na czym miało polegać naruszenie powołanych przepisów. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika natomiast, że twierdzenie o naruszeniu przepisów sprowadza się do tego, że podane przez skarżącego okoliczności uznano za nie dające podstawy przyznania mu statusu uchodźcy. W związku z tym również podstawy kasacyjne zawierające zarzut naruszenia przepisów postępowania są niezasadne. Mając to wszystko na uwadze NSA skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wskazać należy, że - jak wynika z art. 254 § 1 p.p.s.a. - wniosek taki powinien być złożony do wojewódzkiego sądu administracyjnego, co wyklucza możliwość zamieszczenia go w skardze kasacyjnej, która jest kierowana do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tym samym NSA nie był uprawniony do orzeczenia o tych kosztach.