II OSK 2446/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędziowie: sędzia NSA Robert Sawuła (sprawozdawca) sędzia del. WSA Jan Szuma Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Chyliński po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 824/23 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 17 lutego 2023 r., nr DOZ-OAiK.650.810.2022.UB w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz J. K. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z 18 lipca 2023 r., VII SA/Wa 824/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny (powoływany dalej jako: WSA) w Warszawie w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN, Minister) z 17 lutego 2023 r. znak: DOZ-OAiK.650.810.2022.UB, w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (MWKZ) z 11 sierpnia 2022 r. nr 70/2022. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: 2.1. Jak wynika z ustaleń sądu pierwszej instancji, w postępowaniu wszczętym z urzędu MWKZ ww. decyzją z 11 sierpnia 2022 r. wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego wzniesiony w 1935 r. budynek mieszkalny wraz z terenem posesji położony w W. przy ul. [...], dzielnica [...]. Uzasadniając to rozstrzygnięcie MWKZ wskazał, że podyktowane było ono tym, że ww. nieruchomość posiada wartości historyczne i naukowe, do których odwołuje się art. 3 pkt 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. 2022, poz. 840 ze zm., Uoz). Organ I instancji wyjaśnił, że przedmiotowy budynek znajduje się na terenie ochrony konserwatorskiej "[...]", wpisanej do rejestru zabytków nieruchomych pod nr [...] decyzją z 2 kwietnia 1974 r. i stanowi cenny przykład zabudowy charakterystycznego dla [...] domu mieszkalnego łączącego cechy architektury modernistycznej z koncepcją miasta-ogrodu. Przy budynku, od strony południowej wydzielony został niewielki ogród kwiatowy, w jego sąsiedztwie znajduje się, żywotnik oraz jabłoń (uschnięta); większość drzew znajduje się wzdłuż granicy posesji (klon, leszczyny i robinia akacjowa, żywotniki). MWINB wskazał, że zachowana dokumentacja sugeruje, że przedmiotowy budynek, bliźniaczy względem budynku przy ul. [...], zaprojektowany został przez pierwszego właściciela posesji, W.M. (1879-1950), architekta, urzędnika państwowego, wykładowcy, członka zarządu Spółdzielni Wydawniczej Architektów Polskich. MWKZ wskazał, że ww. obiekt pomimo pewnych przekształceń (zabudowy tarasu) wpisuje się w ówczesny nurt budownictwa mieszkaniowego tej części miasta czerpiącego inspiracje z tzw. stylu międzynarodowego, podkreślając jego "indywidualną koncepcję projektową", która obejmuje, obok elementów artykulacji bryły (trójboczny ryzalit od strony ogrodu, użycie okładzin z cegły klinkierowej, tzw. okno termometrowe klatki schodowej), również projekt klatki schodowej z murowaną balustradą i lastrykowymi okładzinami. Wartość historyczną obiektu organ powiązał z postacią H.S. - krewnej [...], właścicielki obiektu od 1938 r. do lat powojennych, a wartość naukową - z jego warstwą materialną. W tym zakresie MWKZ wyjaśnił, że zachowana dokumentacja archiwalna pozwala nie tylko na częściowe odtworzenie historii przedwojennej, dokonanych w wyniku działań wojennych zniszczeń, ale również skomplikowanych relacji własnościowych w okresie powojennym. Uzasadniając objęcie ochroną konserwatorską terenu posesji organ wojewódzki podał natomiast, że "wpisywał się on w koncepcję miast-ogrodów", a obecny podział działki jest zgodny z historycznym przebiegiem granic posesji, zachowano również sposób zagospodarowania, z garażem i wjazdem od strony północnej oraz ogrodem od strony południowej. 2.2. Wyrokując w sprawie VII SA/Wa 824/23 kolejno wskazano, że od decyzji MWKZ odwołanie wniosła J.K., współwłaścicielka budynku, podnosząc w nim, że nie zgadza się na wpisanie budynku do rejestru zabytków podając, że obiekt został w 1994 r. przebudowany, co zmieniło jego kubaturę. 2.3. Następnie sąd pierwszej instancji wskazał, że w wyniku rozpoznania w/w odwołania, powołaną na wstępie decyzją Minister, działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 Uoz, oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022, poz. 2000 ze zm., K.p.a.) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji wskazując w niej, że decyzja MWKZ jest zasadna pod względem merytorycznym i nie narusza prawa. Minister stwierdził, że położony przy ul. [...] w Warszawie budynek z 1935 r. jest przykładem realizacji budynku mieszkalnego z wykorzystaniem elementów charakterystycznych dla międzywojennego modernizmu. Budynek ten stanowi reprezentatywny przykład międzywojennej architektury, o formie i skali wpisującej się w założenie urbanistyczne [...]. Przedmiotowy budynek posiada zatem w wystarczającym stopniu wartości zabytkowe – artystyczne, historyczne i naukowe, pozwalające na objęcie go indywidualną ochroną prawną i odpowiada definicjom legalnym zabytku zawartym w art. 3 pkt 1 i 2 Uoz, literalnie je wypełniając. Zdaniem organu odwoławczego, stwierdzone uszkodzenia materiału budowlanego (m. in. istniejące spękania i rysy na ścianach) nie wykluczają przeprowadzenia prac remontowych i konserwatorskich, które zatrzymają proces niszczenia elementów obiektu. Z tych względów, jak stwierdził organ odwoławczy, przedmiotowy budynek mieszkalny podlega ochronie i opiece bez względu na stan zachowania w całości, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy, jako dzieło architektury i budownictwa. 3.1. Dalej w wyroku VII SA/Wa 824/23 przywołano, że skargę do WSA w Warszawie na opisaną powyżej decyzję MKiDN wniosła J.K., zarzucając wydanie jej z naruszeniem: 1) przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 3 pkt 1, 2, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7, art. 9 ust. 1 Uoz oraz art. 21 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez ich nienależyte zastosowanie, przejawiające się wpisaniem przedmiotowego budynku mieszkalnego do rejestru zabytków nieruchomych wraz z terenem posesji; b) art. 4 ust. 1-3 Uoz w zw. z art. 21 i art. 64 Konstytucji RP i art. 140 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (K.c.) oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 20 marca 1952 r. w zw. z art. 3 pkt 15 oraz art. 9 ust. 2 Uoz poprzez ich nieprawidłową wykładnię przejawiającą się w uznaniu, że władcze ograniczenie prawa własności na rzecz interesu społecznego w postaci konieczności zachowania i ochrony zabytków może nastąpić bez względu na proporcjonalność podejmowanych środków w zakresie ich zasięgu i dotkliwości w sferze praw indywidualnych; c) art. 5 pkt 3 i 4 Uoz poprzez ich nieprawidłową wykładnię przejawiającą się w uznaniu, że dla wykonania obowiązków ciążących na właścicielu zabytku nie mają znaczenia względy ekonomiczne związane z możliwością takiego wykorzystania terenu, na którym znajduje się zabytek, który zapewni jego właścicielowi pozyskanie środków na zabezpieczenie i utrzymanie zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, a także korzystania z niego w sposób zapewniający trwałe zachowanie wartości, gdy jest to niezbędne dla wykonania tych obowiązków; 2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7, art. 15, art. 77, art. 84 § 1, art. 85 § 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie: i) przeprowadzenia oględzin terenu, szczegółowych ustaleń co do rozbudowy, przebudowy budynków i remontów, urządzenia wnętrza budynku oraz wykonania dokumentacji fotograficznej znajdujących się na terenie drzew; ii) zaniechanie ustaleń, które powinny być znane organowi notoryjnie w zakresie prowadzonego postępowania o przywrócenie do stanu pierwotnego po dokonanych remontach; iii) przeprowadzenia inwentaryzacji drzew ze szczególnym uwzględnieniem rodzaju drzewa, jego wysokości, obwodu, wieku, ilości drzew i innych roślin na działce, mimo abstrakcyjnego przyjęcia, że roślinność jest zgodna z historycznym przebiegiem działki; iv) zaniechania przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego dendrologa w celu wykazania rodzaju drzew oraz ich wieku i stanu ze szczególnym uwzględnieniem, czy zasadzenie tych drzew było dziełem człowieka czy też nie było w tym ingerencji człowieka, stanu oraz ich wartości przyrodniczej, co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji w oparciu o niepełny i wybiórczy materiał dowodowy w szczególności w zakresie zadrzewienia terenu; b) art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. poprzez dowolną, błędną oraz wybiórczą ocenę materiału dowodowego, polegającą na: i) błędnym przyjęciu, iż działka jest zabudowana budynkiem historycznym, a znajdująca się na nim roślinność odpowiada w rodzaju i rozkładzie układowi historycznemu, podczas gdy posesja jako całość nie posiada waloru historycznego, artystycznego, naukowego, nie jest też świadectwem minionej epoki lub zdarzenia, gdyż była przebudowywana, a także błędnym przyjęciu, że zagospodarowanie działki i jej aranżacja stanowi element spójnej koncepcji przestrzennej i funkcjonalnej obiektu; tzw. miejskich ogrodów; ii) błędnym przyjęciu, iż pomimo obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego ustalonego dla działki oraz spełnienia szeregu warunków ustalonych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (rozp. MI 2002), niezbędne jest wpisanie terenu działki do rejestru zabytków w sytuacji, gdy ograniczenia możliwości zagospodarowania działki ze względu na prymat ochrony budynku wpisanego do rejestru zabytków zostały zapewnione bez wpisywania działki do rejestru, jako że nieruchomość znajduje się na objętym specjalną ochroną w rejestrze gminnym obszarze [...], iii) przyjęciu, iż aktualne zadrzewienie działki oraz porastająca ją roślinność mają walor historyczny oraz kulturowy, dopełniający kontekst historyczny i kulturowy budynku wpisanego do rejestru zabytku oraz roślinność ta powinna zostać zachowana, podczas gdy roślinność ta jest w złym stanie i nie posiada waloru przyrodniczego oraz nie stanowi lasu sosnowego typowego dla krajobrazu [...] z okresu dwudziestolecia międzywojennego, iv) przyjęciu, iż kształt, kubatura i powierzchnia nieruchomości posiadają walor historyczny, artystyczny, naukowy oraz są świadectwem minionej epoki, pomimo że aktualny kształt i powierzchnia nieruchomości stanowią wynik wtórnych, wielokrotnych remontów, z czego największy miał miejsce w 1994 roku, w konsekwencji czego budynek nie posiada już przewagi elementów spójnych z oryginalnymi, a dokonane modyfikacje zaskutkowały permanentną modyfikacją struktury budynku np. poprzez różny rozmiar poszczególnych okien; c) art. 8, art. 9, art 10 § 1 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie przejawiające się w niezawiadomieniu skarżącej o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z materiałami dowodowym przed wydaniem zaskarżonej decyzji, czym zostało naruszone prawo skarżącej do czynnego udziału w toku postępowania jak i naruszona została zasada pogłębiania zaufania i udzielania informacji stronom postępowania. 3.2. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji I instancji oraz merytoryczne orzeczenie co do istoty sprawy; względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. 3.3. W odpowiedzi na skargę MKiDN wniósł o jej oddalenie. 4.1. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie skargę uwzględnił uchylając decyzje obu instancji. 4.2. W motywach swego orzeczenia sąd pierwszej instancji stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy obejmujący także bogatą dokumentację fotograficzną, nie daje podstaw do przyjęcia, że organy obu instancji w sposób uprawniony uznały, że sporny budynek mieszkalny przy ul. [...] wraz z terenem posesji spełnia przesłanki uzasadniające objęcie go indywidualną ochroną konserwatorską, tj. że stanowi dzieło architektury i budownictwa, stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zdaniem tegoż sądu, powiązanie nieruchomości z krewną postaci historycznej (tj. S.S.) jest wysoce niewystarczające dla uznania jej za obiekt wymagający kwalifikowanej ochrony konserwatorskiej, podobnie jak powiązanie jej z osobą projektanta budynku W.M., gdyż niewątpliwie sam fakt, że zaprojektował go ww. architekt nie świadczy o tym, że przedmiotowy budynek posiada wartość historyczną w znaczeniu powyżej wskazanym, jak i że jest z tej przyczyny dziełem architektury lub budownictwa. Jeśli zaś odnieść zasadność objęcia przedmiotowej nieruchomości ochroną uzasadnioną zachowaniem jej jako świadectwa minionej epoki ze względu na posiadaną wartość historyczną - jako dowodu rozwoju i przemian w dziedzinie architektury i urbanistyki - do kryterium interesu społecznego, to również i z tej perspektywy, zdaniem sądu a quo, objęcie jej ochroną indywidualną nie znajdowało uzasadnienia. Sąd wojewódzki stwierdził, że jeśli organy uznały, iż niewystarczający jest zakres dotychczas obowiązującej ochrony konserwatorskiej, którą nieruchomość przy ul. [...] jest objęta, gdyż nie tylko walory zewnętrzne tej nieruchomości (obejmujące m. in. jej bryłę z trójbocznym ryzalitem od strony ogrodu, użycie okładzin z cegły klinkierowej, tzw. okno termometrowe klatki schodowej, jak również przynależny jej ogród), ale i inne jej poszczególne cechy uzasadniają przyznanie budynkowi przy ul. [...] jeszcze wyższego stopnia ochrony, poprzez objęcie go ochroną indywidualną jako zabytku samoistnego, to wymagało to od organów jednoznacznego, przekonującego wykazania, że przedmiotowa nieruchomość stanowi zabytek będący dziełem architektury i budownictwa w rozumieniu art. 3 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c Uoz, wyróżniający się na tle pozostałej historycznej zabudowy [...], nieobjętej wpisem indywidualnym, czego – w jego ocenie – zabrakło. Nadto, objęcie nieruchomości stanowiącej budynek mieszkalny ścisłą ochroną konserwatorską tylko po to, aby prowadzić badania naukowe na podstawie dotyczącej jej dokumentacji archiwalnej, w ocenie sądu pierwszej instancji, stanowiło środek nieproporcjonalny w stosunku do zakładanego celu, a ponadto nie wiąże się w żaden sposób z przesłanką interesu społecznego, którego uwzględnienie każdorazowo leży u podstaw wydania decyzji wpisowej. 4.3. Z tego względu sąd wojewódzki przyjął, że nie ma zatem w tym przypadku żadnego bezpośredniego związku pomiędzy zastosowaną przez organy podstawą prawną wpisu do rejestru zabytków (art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c Uoz), a jej uzasadnieniem, odwołującym się do wartości naukowej nieruchomości. Mając na uwadze powyżej sformułowane wnioski, WSA w Warszawie stanął na stanowisku, że materiał dowodowy w niej zgromadzony przemawia za zasadnością umorzenia postępowania administracyjnego, co MWKZ powinien był dokonać na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. 5.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł MKiDN – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – zaskarżając go w całości. 5.2. Na zasadzie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 1634 ze zm., Ppsa) zaskarżonemu wyrokowi zarzuca się naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, 80 K.p.a., poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny postępowania przeprowadzonego przez organy administracji i wadliwe uznanie, że organy dokonały nieprawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznając, że dawał on podstawy do uprawnionego przyjęcia, że budynek mieszkalny przy ul. [...] w Warszawie wraz z terenem posesji spełnia przesłanki objęcie go indywidualną ochroną konserwatorską, tj. że stanowi dzieło architektury i budownictwa, stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową, co miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło sąd do wadliwego przekonania, że organ przy procedowaniu naruszył ww. przepisy, co doprowadziło do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji, podczas gdy organy administracji nie dopuściły się uchybień w wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego oraz utrwaleniu tego materiału w aktach sprawy. Organy zebrały wystarczający materiał dowodowy, na który składa się m. in.: protokół z oględzin budynku mieszkalnego położonego w Warszawie przy ul. [...] z 23 czerwca 2022 r. dokonanych przez MWKZ; potwierdzenie ukończenia budowy budynku w r. 1935 i wydania w tym samym roku pozwolenia na użytkowanie, wydane jego pierwszemu właścicielowi p. W.M. (powinno być "M." – uwaga Sądu) (kopia z akt wieczystoksięgowych; zaświadczenie Wydziału Nadzoru i Zleceń Dzielnicy Pragi, wydane w 1945 r. p. H.S. (przedwojennej właścicielce budynku) i objętego na mocy Dekretu o Komisjach Mieszkaniowych przymusowym kwaterunkiem od momentu zakończenia działań wojennych (z aktu Urzędu Dzielnicy Praga-Południe); 7 zaświadczeń wydanych przez Urząd Dzielnicy Praga-Południe na przestrzeni lat 1959-2017 r.; fałszywy plan suteren i II p. z 1959 r.; pisma E.S. - byłej właścicielki lokali nr [...] i [...] z 3 i 5 maja 1967 r., które zmierzały do sprostowania błędów; opracowanie powstałe w wyniku inwentaryzacji budynku mieszkalnego przy ul. [...] w Warszawie z maja 2016 r. wykonane na zlecenie pani M.H. przez mgr inż. arch. R.W.; kopia rzutu z góry nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] oraz sąsiednich nieruchomości z 1936 r.; zdjęcia nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] oraz sąsiednich nieruchomości wykonane z góry w latach 1945, 1990-1994 oraz 2021; dokumentacja fotograficzna nieruchomości; wydruki ze strony Archiwum Państwowego w Warszawie dot. nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...]; skany projektów budowlanych, a także zdjęcia dokumentacji archiwalnej zawierające m. in. plan sytuacyjny przedmiotowej działki z 1933 roku, dawne plany m. st. Warszawy, zdjęcia księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości przedstawiające zmiany własnościowe dot. nieruchomości, plan sytuacyjny działki przy ul. [...] w Warszawie z 14 grudnia 1933 r., zaświadczenia I sprawozdania dot. budynku przy ul. [...] w Warszawie z lat 1949 -1971, życiorys inż. W.M. z albumu inżynierów i techników w Polsce czy wreszcie publikacja pt. "[...]" autorstwa A.O.; zdaniem Ministra, skrupulatna ocena obszernego, zgromadzonego materiału dowodowego pozwoliła, wbrew twierdzeniom WSA w Warszawie, na uprawnione uznanie, że budynek mieszkalny przy ul. [...] w Warszawie wraz z terenem posesji spełnia przesłanki objęcia go indywidualną ochroną konserwatorską, tj. stanowi dzieło architektury i budownictwa, stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ nie dookreślił w sposób adekwatny do realiów zawisłej sprawy pojęć ocennych i nieostrych zawartych w ustawowej definicji zabytku z art. 3 ust. 1 (brak wskazania aktu normatywnego – uwaga Sądu), co uniemożliwiło skuteczny wpis obiektu do rejestru zabytków; podczas gdy organ w sposób wyczerpujący i adekwatny do realiów zawisłej sprawy sprecyzował i "ukonkretnił" pojęcia ocenne i nieostre, stanowiące przesłanki uznania obiekt za zabytek, o których mowa w art. 3 ust. 1 Uoz i przedstawił elementy stanu faktycznego oraz zgromadzony materiał dowodowy na ich potwierdzenie, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ nie rozważył skutków prawnych wynikających z regulacji przyjętej w rozdziale 3 Uoz, w tym indywidualnym przypadku, z wyważeniem dwóch zbiegających się przedmiotów ochrony prawnej: zabytków i prawa własności, podczas gdy organ dokonał starannego i obiektywnego wyważenia tych dwóch zbiegających się wartości - przedmiotów ochrony - i na tej podstawie uznał, że nieruchomość przy ul. [...] w Warszawie powinna zostać wpisana do rejestru zabytków, ponieważ jest to konieczne, z perspektywy konstytucyjnej zasady proporcjonalności i nie narusza to istoty prawa własności, a budynek spełnia przesłanki legalnej definicji zabytku, która zawarta została w art. 3 pkt 1 Uoz, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji, 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ nie wykazał i nie uzasadnił, że wpis obiektu do rejestru zabytków znajdował uzasadnienie w randze promowanego w ten sposób interesu publicznego oraz, że było to racjonalne i ekwiwalentne wobec celu, któremu służy regulacja Uoz, podczas gdy organ należycie umotywował, uzasadnił i wykazał, że wpis nieruchomości przy ul. [...] w Warszawie znajdował uzasadnienie w randze promowanego interesu publicznego, a nadto było to racjonalne i ekwiwalentne, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ nie dokonał oceny skutków prawnych, tj. ograniczeń wynikających z wpisu obiektu do rejestru zabytków z perspektywy zgodności z konstytucyjną zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, podczas gdy organ rozstrzygając w zawisłej sprawie porównał, w realiach tego konkretnego stanu faktycznego, zakres ograniczeń wynikających z wpisu obiektu do rejestru zabytków z interesem społecznym przemawiającym za ochroną zabytku oraz stwierdził, że konstytucyjna zasada proporcjonalności nie zostanie w tym wypadku naruszona, bowiem zachowane zostaną warunki, o których mowa w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ nie wykazał interesu społecznego dokonania wpisu obiektu do rejestru zabytków, podczas gdy organ w sposób jednoznaczny przedstawił uzasadnienie dla istnienia interesu społecznego w ochronie i zachowaniu nieruchomości przy ul. [...] z uwzględnieniem, iż obiekt ten spełnia przesłanki legalnej definicji zabytku z art. 3 pkt 1 Uoz i stanowi cenny, reprezentatywny i dobrze zachowany przykład stylu międzynarodowego lat 30-tych XX. wpisujący się w koncepcję miasta-ogrodu, co jest charakterystyczne dla [...], a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ nie dokonał wnikliwej analizy i uzasadnienia i tym samym wpisanie obiektu do rejestru zabytków było arbitralne i uchybiające konstytucyjnej zasadzie proporcjonalności, podczas gdy organ dokonał wnikliwej analizy i uzasadnienia, co potwierdza zgromadzony materiał dowodowy, w tym uzyskany w wyniku dokonania oględzin obiektu, przeprowadzone badania dokumentacji historycznej oraz dokonana przez organ fachowa ocena aspektów kulturowych, społecznych, historycznych oraz architektonicznych i budowlanych, co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji, zatem wpis obiektu do rejestru zabytków nie mógł być arbitralny, bowiem nie był przejawem dowolności rozstrzygnięcia organu, a został dokonany na podstawie obszernego materiału dowodowego i konkretnej, rzeczywistej i szczegółowej analizy stanu faktycznego niniejszej sprawy, toteż nie uchybiono konstytucyjnej zasadzie proporcjonalności, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 8) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ w okolicznościach zawisłe] sprawy, w sposób niewystarczający wykazał powiązanie nieruchomości z postaciami historycznymi, wskazując w tym kontekście jej powiązanie z H.S. i W.M., i z tego powodu wadliwie uznał, że budynek ma wartość historyczną i stanowi dzieło architektury i budownictwa, podczas gdy organ, kierując się poprawną wykładnią art. 3 pkt 1 i 2 Uoz prawidłowo stwierdził powiązanie tego obiektu z postaciami historycznymi, tj. H.S. i W.M., co wypełnia przesłankę wartości historycznej budynku, o której mowa w art. 3 pkt 1 Uoz i tym samym organ właściwie rozstrzygnął, że budynek wspomnianą wartość posiada i stanowi dzieło architektury i budownictwa, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 9) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ nie uzasadnił i tym samym błędnie przyjął, że obiekt jest świadectwem minionej epoki ze względu na posiadaną wartość historyczną – jako dowód rozwoju i przemian w dziedzinie architektury i urbanistyki, podczas gdy organ prawidłowo zidentyfikował obiekt jako dobrze zachowane i reprezentatywne świadectwo stylu międzynarodowego lat 30. XX w. oraz koncepcji miasta-ogrodu, a nadto jako świadka wydarzeń II wojny światowej oraz powojennej odbudowy Warszawy oraz skomplikowania kwestii własnościowych w tym czasie, tym samym organ właściwie uznał nieruchomość dowód rozwoju i przemian w dziedzinie architektury i urbanistyki, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 10) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ nie uzasadnił i tym samym błędnie przyjął, że mając na uwadze interes społeczny, dotychczasowa ochrona przejawiająca się usytuowaniem obiektu na terenie ochrony konserwatorskiej "[...]" oraz wpisaniu go do gminnej ewidencji zabytków nie była wystarczająca, kiedy to organ właściwie i konkretnie uzasadnił, że ze względu na konieczność zachowania budynku w dobrym i nienaruszonym stanie, ze względu na jego wartości historyczne, artystyczne i naukowe, oraz ze względu na fakt, że wobec obiektu dokonywane są nadal samowolne prace o charakterze budowlanym oraz w zakresie zmian nasadzeń i w ogólnym wyglądzie ogrodu, które zagrażają substancji zabytkowej nieruchomości i z tych względów dotychczasowa ochrona w postaci usytuowania obiektu na terenie ochrony konserwatorskiej "[...]" oraz jego wpisu do gminnej ewidencji zabytków nie była wystarczająca, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 11) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ nie wykazał, że obiekt wymaga jeszcze wyższego stopnia ochrony, tj. objęcie go ochroną indywidualną jako zabytku samoistnego, ponieważ nie wykazał przekonująco i jednoznacznie że przedmiotowa nieruchomość stanowi zabytek będący dziełem architektury i budownictwa w rozumieniu art. 3 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c Uoz, wyróżniający się na tle pozostałej historycznej zabudowy [...], nieobjętej wpisem indywidualnym, podczas gdy organ jednoznacznie udowodnił i uzasadnił, że nieruchomość przy ul. [...] w Warszawie jest zabytkiem będącym dziełem architektury i budownictwa w rozumieniu art. 3 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c Uoz, który spełnia przesłanki indywidualnego wpisu do rejestru zabytków ze względu na swoje wartości historyczne, artystyczne i naukowe, które nie muszą przejawiać się w stopniu wyróżniającym, a nadto niż dokonał tego WSA w Warszawie, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 12) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ sprowadził powody, jakie legły u podstaw wpisania tej nieruchomości do rejestru zabytków do wskazania, że przedmiotowy budynek posiada "klatkę schodową z murowaną balustradą i lastrykowymi okładzinami’’, "w lokalach mieszkalnych z wyjątkiem pomieszczeń w suterenie i na ostatniej kondygnacji, zachował się czytelny historyczny układ funkcjonalno-przestrzenny, przykłady drewnianej stolarki okiennej i drzwiowej (fornirowanej) z okuciami (klamki i gałki drzwiowe, klameczki okienne, zawiasy) i drewniane parkiety", a powyższe ustalenia są niewystarczające, aby w sposób uprawniony przyjąć, że wartość historyczna tego obiektu jest wyższa niż przeciętna, pozwalająca zaliczyć go w poczet "dzieł architektury", podczas gdy organ poza wskazaniem, że budynek posiada "klatkę schodową z murowaną balustradą i lastrykowymi okładzinami", "w lokalach mieszkalnych z wyjątkiem pomieszczeń w suterenie i na ostatniej kondygnacji, zachował się czytelny historyczny układ funkcjonalno-przestrzenny, przykłady drewnianej stolarki okiennej i drzwiowej (fornirowanej) z okuciami (klamki i gałki drzwiowe, klameczki okienne, zawiasy) i drewniane parkiety" wskazał nadto na: bryłę z trójbocznym ryzalitem od strony ogrodu, użycie okładzin z cegły klinkierowej, tzw. okno termometrowe klatki schodowej, jak również na przynależny jej ogród i powiązanie budynku z postaciami H.S. i W.M. oraz to, że sam w sobie stanowi cenny przykład zabudowy charakterystycznego dla [...] domu mieszkalnego łączącego cechy architektury modernistycznej z koncepcją miasta-ogrodu, co utrzymane zostało w stylu międzynarodowym lat 30. XX wieku, którego jest wzorcowym przykładem; detal architektoniczny budynku obejmujący nieznacznie wysuniętą przed lico elewacji strefę cokołową oblicowaną klinkierem i prosty gzyms wieńczący; noszenie przez projekt budynku znamion indywidualności oraz fakt, że obiekt jest świadectwem trendów architektonicznych i budowlanych lat 30. XX w., działań wojennych lat 1939-1945 oraz powojennych starań odbudowy Warszawy i tym samym organ posiada wartość historyczną, która pozwala zaliczyć go w poczet "dzieł architektury", a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 13) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ nie dookreślił walorów artystycznych przedmiotowej nieruchomości i błędnie przyjął, że nieruchomość posiada wartość artystyczną pozwalającą uznać ją za dzieło sztuki i że nie wynika to ze zgromadzonego materiału dowodowego i w związku z tym, że nieruchomość nie odpowiada wymogom obiektu architektury o wartościach artystycznych uzasadniających objęcie go z tego względu kwalifikowaną ochroną konserwatorską, podczas gdy organ wymienił i skonkretyzował, jakie walory artystyczne posiada nieruchomość przy ul. [...] w Warszawie, do których należą: bryła z trójbocznym ryzalitem od strony ogrodu, użycie okładzin z cegły klinkierowej, tzw. okno termometrowe klatki schodowej, jak przynależny ogród wraz z nasadzeniami, klatką schodową z murowaną balustradą i lastrykowymi okładzinami, przykłady drewnianej stolarki okiennej i drzwiowej (fornirowanej) z okuciami (klamki i gałki drzwiowe, klameczki okienne, zawiasy) i drewniane parkiety, stąd też należycie wykazano, że nieruchomość posiada wartość artystyczną pozwalającą uznać ją za dzieło architektury i budownictwa oraz za zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1-2 Uoz, a wszystko to ustalono na podstawie zebranego, kompletnego i obszernego materiału dowodowego, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 14) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ błędnie orzekł, że obiekt posiada istotne walory historyczne, skoro jego aktualny kształt jest wynikiem wielokrotnych remontów, w tym największego, który miał miejsce w roku 1994, w konsekwencji czego budynek nie posiada już przewagi elementów spójnych z oryginalnymi, gdyż dokonane modyfikacje doprowadziły do zmiany jego struktury, kiedy to organ wyraźnie wskazał, że mimo wykonanych w 1994 r. zmian nadal stanowi dobrze zachowany, cenny i reprezentatywny przykład budynku mieszkalnego w stylu międzynarodowym lat 30. XX w. wpisujący się w koncepcję miasta ogrodu, a nadto nadal posiada wartości, który czynią go zabytkiem w rozumieniu art. 3 pkt 1-2 Uoz, toteż budynek posiada przewagę elementów spójnych z oryginalnymi, a dokonane modyfikacje nie doprowadziły do zmiany jego struktury, a przede wszystkim nie naruszyły istoty zabytkowej treści budynku, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 15) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ nie wykazał należycie, że nieruchomość posiada wartość naukową odpowiadającą przesłance wskazanej w art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 pkt 1 Uoz, podczas gdy organ wskazał, że wartość naukowa przejawia się w wartości materialnej obiektu i stanowi dobrze zachowane i reprezentatywne źródło wiedzy i poznania stylu międzynarodowego lat. 30 XX w., jego cech wyróżniających, oraz wpisuje się w charakterystyczną dla [...] koncepcję miasta-ogrodu, a nadto, że nieruchomość ta dokumentuje nie tylko przedwojenny okres świetności Warszawy, ale także stanowi świadectwo działań wojennych lat 1939-1945 oraz powojennej odbudowy miasta i występujących wówczas skomplikowanej sytuacji własnościowej obiektu, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji; 16) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez dokonanie przez WSA w Warszawie wadliwej oceny, że organ podjął decyzję o wpisie obiektu do rejestru zabytków wyłącznie po to, aby prowadzić badania naukowe na podstawie dotyczącej jej dokumentacji archiwalnej, co miało być środkiem nieproporcjonalnym w stosunku do zakładanego celu, podczas gdy rozstrzygnięcie organu miało na celu realizację ustawowego obowiązku organu, który wynika z "art. 4 ust. pkt 1-3" Uoz i nakłada na organy administracji publicznej zobowiązanie do zapewnienia warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowania i utrzymania; zapobiegania zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków; udaremniania niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków, które organ realizuje wobec nieruchomości znajdującej się przy ul. [...] Warszawy i który spełnia przesłanki uznania za zabytek, o których mowa w art. 3 pkt 1-2 Uoz, a dokumentacja archiwalna stanowi część materiału dowodowego świadczącego o tym, że nieruchomość rzeczone wartości posiada przede wszystkim w kontekście historycznego jej znaczenia, a zatem podjęte środki nie mogą zostać ocenione jako nieproporcjonalne, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji. 5.3. Na zasadzie art. 174 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa zaskarżonemu wyrokowi zarzuca się ponadto naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 3 pkt 1 i 2, art. 9 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c oraz art. 7 pkt 1 Uoz poprzez błędną wykładnię ww. przepisów i wadliwe uznanie, że powiązanie nieruchomości z H.S. i W.M. nie spełnia wymogu powiązania nieruchomości z postaciami historycznymi, podczas gdy dokonując prawidłowej wykładni w/w przepisów sąd powinien dojść do wniosku, iż powiązanie budowli przy ul. [...] w Warszawie H.S. i W.M. stanowi wystarczające związanie z postaciami historycznymi w rozumieniu art. 3 pkt 1 Uoz; 2) art. 3 pkt 1 i 2, art. 9 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c oraz art. 7 pkt 1 Uoz poprzez błędną wykładnię ww. przepisów i wadliwe uznanie, że proces dowodzenia, iż interes społeczny wymaga zachowania danego obiektu jako zabytku rejestrowanego jest bardziej wymagający w przypadku budynków mieszkalnych, kiedy takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia w przepisach obowiązującego prawa, a co więcej jest zupełnie nieuzasadnione, ponieważ na objęcie ochroną zasługują wszystkie obiekty zabytkowe, bez wyjątku i bez dodatkowego zróżnicowania rodzajowego, czy w zakresie dowodzenia, jeśli posiadają walory historyczne, artystyczne bądź naukowe, co wynika jednoznacznie z przywołanych przepisów i do takich wniosków powinna prowadzić prawidłowa ich wykładnia przez sąd pierwszej instancji; 3) art. 3 pkt 1 i 2, art. 9 ust.1 w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c oraz art. 7 pkt 1 Uoz poprzez błędną wykładnię ww. przepisów i wadliwe uznanie, że w ustawowej definicji zabytku wskazano wymóg posiadania przez obiekt wartości historycznych, artystycznych czy naukowych w stopniu wyróżniającym się na tle innych dawnych obiektów, kiedy to takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia w przepisach obowiązującego prawa, a co więcej jest zupełnie nieuzasadnione, ponieważ na objęcie ochroną zasługują wszystkie zabytki literalnie posiadające walory historyczne, artystyczne bądź naukowe, jeśli ich zachowanie jest uzasadnione z punktu widzenia ochrony dziedzictwa narodowego; nie istnieje zatem podstawa prawna do tego, aby w stosunku do potencjalnego zabytku formułować wymóg posiadania wartości historycznych, artystycznych czy naukowych w stopniu wyróżniającym na tle innych dawnych obiektów i dokonaną w tym zakresie przez sąd pierwszej instancji wykładnię należy uznać za nieprawidłową; 4) art. 3 pkt 1 i 2, art. 9 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c oraz art. 7 pkt 1 Uoz poprzez błędną wykładnię ww. przepisów i wadliwe uznanie, że o wartościach artystycznych obiektu decyduje element piękna postrzegany przez odbiorcę, kiedy takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia w przepisach obowiązującego prawa, a co więcej jest zupełnie nieuzasadnione, ponieważ na objęcie ochroną zasługują wszystkie obiekty zabytkowe, które spełniają przesłanki uznania za zabytek, o których mowa w art. 3 Uoz, w tym wypadku w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c (w skardze kasacyjnej nie przywołano aktu normatywnego, przyjdzie uznać, że chodzi o Uoz – uwaga Sądu), a przywołane normy prawne, w kontekście artystycznej wartości obiektów, nie odnoszą się do kategorii piękna, które dodatkowo miałoby podlegać ocenie z perspektywy odbioru przeciętnego odbiorcy, nadto takie przyjęcie takiego stanowiska stanowiłoby poważne ryzyko dla skuteczności ochrony zabytków i polskiego dziedzictwa narodowego, stąd dokonaną przez sąd pierwszej instancji w tym zakresie wykładnię należy uznać za nieprawidłową. 5.4. W ocenie Ministra naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania i prawa materialnego doprowadziły do mylnego stwierdzenia przez WSA w Warszawie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, co w konsekwencji doprowadziło WSA do uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe, skarżący kasacyjnie organ wnosi uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz wobec okoliczności, że istota sprawy została w stopniu wystarczającym wyjaśniona, o oddalenie skargi administracyjnej, a w przypadku gdyby Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że nie zaistniały przesłanki wskazane w art. 188 Ppsa, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, zasądzenie na rzecz organu od skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym również kosztów zastępstwa procesowego, ponadto o rozpoznanie "skargi" (w istocie chodzi o skargę kasacyjną – uwaga Sądu) na rozprawie. 5.4. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwijając jej podstawy podkreśla się, że organy w zawisłej sprawie nie dopuściły się żadnych uchybień w wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego oraz utrwaleniu tego materiału w aktach sprawy. Organy zebrały bowiem kompletny i wystarczający materiał dowodowy, którego kluczowe elementy wskazano w treści pierwszego zarzutu niniejszej skargi kasacyjnej. Dalej podnosi się, że w zaskarżonym wyroku całkowicie zignorowano ocenę organów konserwatorskich, które wyraźnie wskazały, że budynek znajduje się w stanie dobrym, nadal cechują go wartości historyczne, naukowe oraz artystyczne, powiązany jest z ważnymi wydarzeniami i postaciami historycznymi, a rdzeń wartości zabytkowej został zachowany mimo dokonanej w 1994 r. częściowej przebudowy budynku. 5.5. W odpowiedzi skarżącej na skargę kasacyjną organu wniesiono o jej oddalenie jako pozbawionej ustawowych i uzasadnionych podstaw oraz o zasądzenie od skarżącego kasacyjnie organu na rzecz "uczestniczki" (powinno być "skarżącej" – uwaga Sądu) kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych. W ocenie skarżącej nie sposób zgodzić się z twierdzeniem Ministra, jakoby wykazano, że obiekt jest świadectwem minionej epoki ze względu na posiadaną obecnie wartość historyczną, jako dowód rozwoju i przemian w dziedzinie architektury i urbanistyki, świadectwo stylu międzynarodowego lat 30. XX wieku oraz koncepcji miasta-ogrodu, a nadto jako świadka (?) wydarzeń II wojny światowej oraz powojennej odbudowy Warszawy oraz skomplikowania kwestii wolnościowych w tym czasie. 5.6. W piśmie procesowym z 23 października 2023 r. uczestnik postępowania – M.H. poparła w całości skargę kasacyjną wniesioną przez MKiDN przyznając, że była inicjatorką dokonania wpisu przedmiotowej nieruchomości do rejestru zabytków. W stanowisku tym uczestnik postępowania naprowadza, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do ingerencji w "merytoryczną część" decyzji organów ochrony zabytków, projekt remontu budynku został pozytywnie uzgodniony przez MWKZ w 2018 r., skarżąca tymczasem ma dopuszczać się nielegalnych robót remontowych o charakterze destrukcyjnym dla budynku. W jej ocenie dotychczasowa forma ochrony jest niewystarczająca. W kolejnym piśmie procesowym z 25 marca 2026 r. M.H. dołączyła swój wniosek o wpis do rejestru zabytków, swoją korespondencję z organem ochrony zabytków, dokumentację fotograficzną obrazującą roboty budowlane wewnętrzne w lokalu nr 3 spornego budynku wykonane w kwietniu 2025 r. 5.7. Na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2026 r. M.H. oświadczyła, że jej mąż, który pozostaje współwłaścicielem 1/3 nieruchomości nie został wpisany na listę członków powołanej Wspólnoty, czemu zaprzeczył pełnomocnik skarżącej. M.H. popierała skargę kasacyjną oraz wnosiła o jej uwzględnienie, wskazując jednocześnie, że sporny budynek jest obiektem zainteresowania turystów. Pełnomocnik skarżącej oraz Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] w Warszawie (do reprezentowania której przedłożył umocowanie) podtrzymał w całości wnioski i twierdzenia przedstawione w odpowiedzi na skargę kasacyjną, jak i w przedłożonym piśmie procesowym. Za Ministra nikt się nie stawił. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6.1. Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa (aktualny tekst jednol. Dz. U. 2026, poz. 143) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W myśl art. 174 Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie dostrzegając przesłanek nieważności postępowania, rozpoznano skargę kasacyjną w granicach jej podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Wyrok oddalający skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów kasacyjnych (art. 193 zd. 2 Ppsa). Zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a podstawy skargi kasacyjnej nie są usprawiedliwione. 6.2. Kilkanaście zarzutów skargi kasacyjnej odnośnie do naruszenia przepisów postępowania sprowadza się do wspólnego elementu określającego katalog przepisów, którym miał uchybić sąd pierwszej instancji wydając zaskarżony wyrok, poprzez wskazanie, że doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, 11, 77 § 1, 80 K.p.a. Gdy idzie o ujęte uprzednio przepisy Ppsa, to drugiego z nich sąd pierwszej instancji nie stosował, skoro nie oddalił skargi, a ją uwzględnił. Oba te przepisy mają charakter wynikowy i ogólny, określając formę działania sądu administracyjnego rozpoznającego skargę m. in. na decyzję administracyjną, jak w przedmiotowej sprawie. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa sąd uwzględniając skargę uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, jeśli dopatrzy się – innego niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego – naruszenia przepisów postępowania, o ile mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Strona skarżąca kasacyjnie chcąc wykazać jako zasadną podstawę skargi kasacyjnej naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, skoro w tej sprawie skargi nie oddalono na zasadzie art. 151 Ppsa, a ją uwzględniono m. in. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, powinna wykazać, że nie zachodziła tam ujęta przesłanka uwzględnienia skargi. Rzecz jednak w tym, że zasadniczą przyczyną uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji – na co wskazuje konstrukcja uzasadnienia zaskarżonego wyroku – było wskazanie braku ziszczenia się przesłanek materialnych do dokonania wpisu spornego budynku z terenem posesji przy ul. [...] na podstawie tych materiałów, które zgromadziły organy ochrony zabytków, uwzględniając wskazane w decyzji MWKZ – jako podstawy do wpisu spornego budynku z terenem posesji – przepisy Uoz. Istota sprawy sprowadza się bowiem do ustalenia, czy zebrany materiał dowodowy pozwalał na objęcie budynku przy ul. [...] w Warszawie indywidualnym wpisem do rejestru zabytków. Sąd pierwszej instancji uznał, że takich przesłanek – przy uwzględnieniu zebranego materiału dowodowego i jego oceny przez organy – nie było, stanowisko to co do zasady podziela Sąd Naczelny. 6.3. Zdaniem Sądu w tym składzie trafna była ocena sądu pierwszej instancji, że zaskarżone decyzje zapadły z naruszeniem prawa materialnego, a to przepisów art. 7 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c Uoz w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji. Sąd pierwszej instancji przypominając definicję zabytku w przepisach Uoz uwypuklił, że podstawą decyzji MWKZ o wpisie budynku przy ul. [...] w Warszawie wraz z posesją, na której go zlokalizowano oparto o przepis art. 6 pkt 1 lit. c Uoz, co z kolei oznaczało, że przedmiotem dokonanego wpisu jest zabytek nieruchomy uznany przez ten organ za dzieło architektury i budownictwa. Analizując zgromadzony materiał dowodowy sąd a quo uznał, że nie daje on podstaw do przyjęcia, że organy obu instancji w sposób uprawniony uznały, iż budynek ten wraz z terenem posesji spełnia przesłanki uzasadniające objęcie go indywidualną ochroną konserwatorską, tj. że stanowi dzieło architektury i budownictwa, stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Eksponując użycie w definicji ustawowej zabytku pojęć wysoce ocennych i nieostrych, w aspekcie wpisu indywidualnego danego obiektu do rejestru zabytków, trafnie sąd pierwszej instancji uznał, że wymaga ich "dookreślenia w sposób adekwatny do realiów określonego przypadku", uwzględniając przy tym wyważenie dwóch zbiegających się przedmiotów ochrony prawnej: zabytku i prawa własności. Słusznie uwypuklono przy tym w zaskarżonym wyroku, że ograniczenia konstytucyjnie chronionego prawo własności wynikające z poddania zabytku ochronie konserwatorskiej, winno uwzględniać także zasadę proporcjonalności, zwłaszcza w przypadku – jak to nastąpiło w realiach kontrolowanej przez sąd sprawy administracyjnej – budynku mieszkalnego, dodatkowo stanowiącego przedmiot współwłasności. Nie naruszył przy tym sąd pierwszej instancji wykładni przepisów art. 3 pkt 1 i 2, art. 9 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c oraz art. 7 pkt 1 Uoz, skoro wbrew zarzutowi kasacyjnemu w wyroku sąd pierwszej instancji wyłącznie dał wyraz przekonaniu, że dokonanie wpisu indywidualnego do rejestru zabytków użytkowanego budynku mieszkalnego wymaga szczególnej wnikliwości i uzasadnienia oceny interesu społecznego za dokonaniem wpisu, skoro taki wpis wiązać się będzie z istotnymi ograniczeniami w korzystaniu z prawa własności spornego budynku przez jego właścicieli, a czego miało zabraknąć w przedmiotowej sprawie. Nie ulega przy tym wątpliwości, że między współwłaścicielami budynku istnieje spór co do potrzeby objęcia tegoż budynku wraz z posesją, taką formą ochrony konserwatorskiej, na jaką zdecydowały się organy obu instancji. 6.4. Zdaniem Sądu Naczelnego w tym składzie nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia przepisów art. 3 pkt 1 i 2, art. 9 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c oraz art. 7 pkt 1 Uoz poprzez ich błędną wykładnię i wadliwe uznanie, że powiązanie nieruchomości z H.S. i W.M. nie spełnia wymogu powiązania nieruchomości z postaciami historycznymi, podczas gdy dokonując prawidłowej wykładni w/w przepisów sąd powinien dojść do wniosku, iż powiązanie budowli przy ul. [...] w Warszawie H.S. i W.M. stanowi wystarczające związanie z postaciami historycznymi w rozumieniu art. 3 pkt 1 Uoz. Zważyć wypadnie, że w podstawie prawnej decyzji o wpisie MWKZ powołał się m. in. na "art. 6 pkt 1, pkt 1 c" Uoz. Pomijając już, że takie wskazanie nie uwzględnia prawidłowego przywołania jednostki redakcyjnej cyt. ustawy, gdyż prawidłowo chodziło o "art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c" Uoz. Rzecz w tym, iż przywołany przepis określa przesłanki opieki i ochrony zabytków nieruchomych będących dziełami architektury i budownictwa, zaś zabytki nieruchome poddawane opiece i ochronie z tego względu, że stanowią w szczególności "miejsca upamiętniające wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych osobistości lub instytucji" określa ustawodawca w art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. h Uoz. W uzasadnieniu swej decyzji organu I instancji o wpisie do rejestru zabytków spornego budynku eksponowano jego związek z H.S., krewną ostatniego do 1939 r. [...] – S.S.. Trudno zgodzić się z tym, aby okoliczność zamieszkiwania w tym budynku krewnej osoby, którą niewątpliwie można by kwalifikować jako osobistość w rozumieniu powyższego przepisu, miałoby z kolei sama w sobie uzasadniać decyzję o wpisie do rejestru zabytków. Tę samą uwagę odnieść należy do okoliczności, wedle której sporny budynek został zaprojektowany przez pierwszego właściciela posesji – architekta W.M. 6.5. Nie jest skuteczny zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 3 pkt 1 i 2, art. 9 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c oraz art. 7 pkt 1 Uoz poprzez błędną wykładnię ww. przepisów i wadliwe uznanie, że proces dowodzenia, iż interes społeczny wymaga zachowania danego obiektu jako zabytku rejestrowanego jest bardziej wymagający w przypadku budynków mieszkalnych, jak również tych samych przepisów Uoz i wywodzenie o błędnej ich wykładni i wadliwe uznanie, że w ustawowej definicji zabytku wskazano wymóg posiadania przez obiekt wartości historycznych, artystycznych czy naukowych w stopniu wyróżniającym się na tle innych dawnych obiektów, a ponadto wadliwe uznanie, że o wartościach artystycznych obiektu decyduje element piękna postrzegany przez odbiorcę, kiedy takie stanowisko nie znajdować ma uzasadnienia w przepisach obowiązującego prawa, a jest zupełnie nieuzasadnione. W tym zakresie zarzuty skargi kasacyjnej stanowią polemikę z rzeczową argumentacją sądu a quo, który Sąd Naczelny podziela. W motywach zaskarżonego wyroku wskazano bowiem, że zachowanie spornego obiektu poprzez wpis wraz z posesją do rejestru zabytków usprawiedliwiano uznaniem go za wartość historyczną, tu sąd pierwszej instancji – trafnie odwołując się do dorobku judykatury i doktrynalnego – słusznie wskazał, że przez wartość historyczną piśmiennictwo przedmiotu rozumie znaczenie określonego przedmiotu jako dokumentu znaczącego dla weryfikacji prawd historycznych lub upamiętniającego konkretne zdarzenia lub osobistości, zaś o wartości historycznej obiektu świadczą zaś następujące przesłanki: 1) obiekt był miejscem ważnych funkcji politycznych; 2) obiekt lub miejsce są bezpośrednio związane z ważnymi wydarzeniami historycznymi; 3) obiekt jest wprost związany z ważnymi zjawiskami historycznymi, m. in. dotyczącymi rozwoju i przemian w dziedzinie architektury i urbanistyki: 4) obiekt jest bezpośrednio związany z ważnymi postaciami z historii (s. 8 uzasadnienia wyroku). W tym aspekcie powiązanie przedmiotowej nieruchomości z krewną postaci historycznej, tj. S.S. trafnie sąd wojewódzki uznał za wysoce niewystarczające aby obejmować ją kwalifikowaną formą ochrony konserwatorskiej, podobnie jak powiązanie jej z osobą projektanta budynku, gdyż niewątpliwie sam fakt, że zaprojektował go ww. architekt nie świadczy o tym, że przedmiotowy budynek posiada wartość historyczną w znaczeniu powyżej wskazanym jak i że jest z tej przyczyny dziełem architektury lub budownictwa. Słusznie także w zaskarżonym wyroku zauważono – odnosząc się do kryterium zasadności objęcia przedmiotowej nieruchomości ochroną uzasadnioną zachowaniem jej jako świadectwa minionej epoki ze względu na posiadaną wartość historyczną - jako dowodu rozwoju i przemian w dziedzinie architektury i urbanistyki - do kryterium interesu społecznego, to nie można było w sprawie pomijać, iż te walory przedmiotowej nieruchomości łączone z tym, że posiada ona cechy architektury modernistycznej charakterystycznej dla zabudowy [...] i realizującej koncepcję miasta – ogrodu, chronione były w sposób szczególny już przed wydaniem zaskarżonych decyzji. Trafnie sąd a quo uwypuklił w swych motywach, że sporny obiekt z posesją usytuowany jej na terenie ochrony konserwatorskiej obszarowej "[...]", wpisanej do rejestru zabytków nieruchomych pod nr [...] decyzją z 2 kwietnia 1974 r. O skuteczności tej formy ochrony dowodzi treść znajdującej się w aktach sprawy kopii decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 31 maja 2017 r. nr 1101/17, niepozwalającej M.H. (uczestnikowi postępowania) na remont i modernizację tego budynku, co zostało uzasadnione właśnie brakiem stosownej zgody konserwatorskiej udzielonej w trybie art. 36 ust. 1 pkt 1 Uoz, jakiej budynek ten podlega jako obiekt ujęty w gminnej ewidencji zabytków. Sąd Naczelny podziela przeto to stwierdzenie sądu pierwszej instancji, który w tym zakresie przyjął, że gdy organy uznały, iż niewystarczający jest zakres dotychczas obowiązującej ochrony konserwatorskiej, którą nieruchomość przy ul. [...] jest objęta, poprzez objęcie go ochroną indywidualną jako zabytku samoistnego, to wymagało to od organów jednoznacznego, przekonującego wykazania, że przedmiotowa nieruchomość stanowi zabytek będący dziełem architektury i budownictwa w rozumieniu art. 3 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c Uoz, wyróżniający się na tle pozostałej historycznej zabudowy [...], nieobjętej wpisem indywidualnym. Słusznie zauważył sąd a quo, że przyczyny dokonania wpisu indywidualnego do rejestru zabytków spornego budynku z posesją – przytaczając kilkuzdaniowe argumenty MWKZ z decyzji tegoż organu – uznać wypadło za niewystarczające, aby w sposób uprawniony przyjąć, że wartość historyczna tego obiektu jest wyższa niż przeciętna, pozwalając zaliczyć go w poczet "dzieł architektury". Trafnie przywołano te ustalenia faktyczne organu I instancji, z których wynikają zarówno uszkodzenia budynku, jak i jego znaczne, powojenne przekształcenia doprowadzające do zmiany pierwotnej bryły budynku w konsekwencji czego budynek nie posiada już przewagi elementów spójnych z oryginalnymi, gdyż dokonane modyfikacje doprowadziły do zmiany jego struktury. Za usprawiedliwione uznać przy tym także wypadnie i tę ocenę – kwestionowaną przez skarżącego kasacyjnie Ministra – wedle której dokonanie wpisu indywidualnego zamieszkiwanego budynku wielolokalowego, wymaga szczególnej rozwagi. Jest wszak kwestią doświadczenia życiowego, że taki wpis wywołuje oznaczonego rodzaju rygory i ograniczenia w korzystaniu – także z wnętrza takiego budynku, co przy wykorzystywaniu go na cele mieszkalne i przy istniejących w realiach przedmiotowej sprawy sporze między stronami postępowania administracyjnego odnośnie zasadności takiego wpisu, nie czyni takiej uwagi sądu pierwszej instancji, za pozbawioną znaczenia. Skarżący kasacyjnie Minister sam podnosząc zarzut naruszenia art. 7 K.p.a. w aspekcie obowiązków organu odnośnie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (zasada prawdy obiektywnej), zdaje się nie dostrzegać, że z tegoż przepisu wynika ponadto inna zasada ogólna postępowania – zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Skoro w przedmiotowej sprawie niewątpliwie skarżąca oponowała wobec dokonania wpisu indywidualnego do rejestru zabytków swej współwłasności, a inny współwłaściciel nieruchomości – uczestnik postępowania opowiadał się za takim rozstrzygnięciem, to taki spór winien wywołać u organów ochrony zabytków oznaczoną refleksję, by wyważyć te interesy, które ujmuje norma art. 7 K.p.a. in fine. Trafnie także zauważono, że dopiero w decyzji Ministra stwierdzić miano, iż przedmiotowy budynek posiada wartości artystyczne, które jednakowoż nie zostały dookreślone, co zasadnie pozwalało sądowi pierwszej instancji stwierdzić, że MKiDN wykazał, iż nieruchomość będąca przedmiotem postępowania posiada wartość artystyczną pozwalającą uznać ją za dzieło sztuki. Zestawiając to stwierdzenie z przywołanymi w wyroku ustaleniami z materiału dowodowego, gdzie zawarto opis nieruchomości – za trafny Sąd Naczelny uznaje osąd sądu pierwszej instancji, że nie odpowiada on opisowi obiektu architektury o wartościach artystycznych uzasadniających objęcie go z tego względu kwalifikowaną ochroną konserwatorską. 6.6. Ta ocena prawnomaterialna zebranych dowodów – uwzględniając ich stan na dzień orzekania przez organ odwoławczy – zasadnie pozwalała sądowi pierwszej instancji na przyjęcie stwierdzenia, że sporny budynek wraz z posesją – nie spełnia wymogu jego wpisania do indywidualnego rejestru zabytków na podstawie powołanego w decyzji organu I instancji art. 6 ust. 1 pkt 1 lit c Uoz. 7.1. Z wyłuszczonych powodów i działając na podstawie art. 184 Ppsa orzeczono o oddaleniu skargi kasacyjnej. 7.2. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 204 pkt 2 Ppsa.