II OSK 2396/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej V. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2739/23 w sprawie ze skargi V. K. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 28 września 2023 r. nr DL.WIPO.412.363.2023/MT w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrokiem z 13 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2739/23, po rozpoznaniu skargi obywatela Ukrainy V. K. (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący", "skarżący kasacyjnie"), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu", "organ") z 28 września 2023 r. nr DL.WIPO.412.363.2023/MT. Postanowieniem tym odmówiono przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzono uchybienie terminu do wniesienia odwołania skarżącego od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w Narewce (dalej: "Komendant", "organ pierwszej instancji") z 20 stycznia 2023 r. nr 03-108/21/D-ZDP/2023, którą zobowiązano skarżącego do powrotu w terminie 30 dni, od dnia doręczenia decyzji oraz zakazano ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "RP") i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku. 2. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie złożył skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono w trybie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy: I. tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. wobec braku rozstrzygnięcia skargi w oparciu o przesłanki z art. 58 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 6 k.p.a. wobec pominięcia faktu, że podczas zatrzymania skarżącego przez organy ścigania były prowadzone równocześnie wobec niego czynności, za to samo zdarzenie, w dwóch postępowaniach - karnym oraz administracyjnym, co nie zostało wyjaśnione skarżącemu, który myślał, że przeprowadzane są czynności w ramach jednego postępowania karnego oraz braku poinformowania, że decyzja Komendanta z 20 stycznia 2023 r. nie dotyczy postępowania karnego i należy do odrębnego postępowania oraz w zakresie stwierdzenia, że wspomniana decyzja Komendanta została wydana przedwcześnie bez poczekania co do prawomocności rozstrzygnięcia sprawy karnej, w której obecnie jest badana świadomość skarżącego co do zamiaru udzielenia przez niego pomocy podczas i w trakcie przekroczenia wbrew przepisom granicy państwowej z Republiki Białorusi do RP trzem obywatelom Syrii zapewniając im transport, która to świadomość jest niezbędna w celu uznania skarżącego winnym zarzucanego mu czynu oraz jego ukarania, podczas gdy z akt sprawy wynika, że skarżący miał świadomość przejazdu pod granicę w celu zabrania obywateli Ukraińskich, a nie obywateli innych państw, a przy kontroli nie ukrywał celu przyjazdu, a po dowiedzeniu się o faktycznych okolicznościach zdarzenia wspomagał organy Straży Granicznej w zatrzymaniu obywateli Syrii, a które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; II. tj. art. 7 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. wobec braku dokładnego wyjaśnienia przez organ oraz Komendanta stanu faktycznego i przyjęcie, że zachodzą przesłanki do wydania decyzji skarżącemu o powrocie do kraju oraz zakazie wjazdu do RP oraz krajów Schengen, gdy tymczasem nie zakończyło się do dnia dzisiejszego postępowanie karne oraz zbadanie okoliczności sprawy i świadomości skarżącego co do jego celu podróży, co doprowadziło do przedwczesnego wydania decyzji, naruszenia zaufania organu do sposobu i jego traktowania obywateli Ukrainy; III. tj. art 9 k.p.a. wobec braku należytego i wyczerpującego poinformowania przez organ oraz Komendanta o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego będących przedmiotem postępowania administracyjnego wobec braku poinformowania go o odrębności niniejszego postępowania oraz odrębności wniesienia środków zaskarżania w sytuacji kiedy skarżący został zatrzymany na 36 h w celu przeprowadzenia czynności z dochodzenia oraz w ramach doprowadzenia na posiedzenie sądowe w przedmiocie tymczasowego aresztowania, a w tym czasie organ straży granicznej przeprowadzał swoje czynności administracyjne, a do dnia dzisiejszego skarżący nie został uznanym winnym zdarzenia na podstawie, którego wydano przedmiotowe decyzje w sprawie. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku WSA w Warszawie w całości poprzez zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie rozstrzygnięcia Szefa Urzędu oraz "przywrócenie terminu skarżącemu do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta"; zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). 3.4. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii oceny, czy strona nie dochowała, bez swojej winy, terminu do wniesienia odwołania od wskazanej wyżej decyzji Komendanta z 20 stycznia 2023 r. Mając na uwadze tak określony przedmiot sporu, zdeterminowany treścią zaskarżonego aktu administracyjnego, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia były zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące tego, czy wobec skarżącego rzeczywiście zaistniały podstawy do zobowiązania go do powrotu pomimo niezakończenia postępowania karnego (tego dotyczą zarzuty naruszenia art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 6 k.p.a.). W świetle bowiem art. 134 § 1 w zw. z art. 173 § 1 p.p.s.a., kwestie, które wykraczały poza granice sprawy, nie mogą być podnoszone w skardze kasacyjnej (por. np. wyrok NSA z 20 września 2023 r., sygn. akt II OSK 1027/22; wyrok NSA z 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2881/20; wyrok NSA z 23 listopada 2022 r. sygn. akt II OSK 106/22 – CBOSA). 3.5. Bezzasadne okazały się również zarzuty naruszenia art. 9 oraz art. 58 § 1 k.p.a. 3.6. Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia art. 9 k.p.a., to wymaga przede wszystkim podkreślenia, że skarżący został prawidłowo pouczony o prawie do wniesienia odwołania m.in. poprzez dokonanie tłumaczenia przez tłumacza języka rosyjskiego (k. 51 akt administracyjnych). Należy w tym kontekście zauważyć, że w odniesieniu do formy pouczenia cudzoziemca o prawie i trybie do wniesienia odwołania od decyzji o zobowiązaniu do powrotu w art. 327 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 769; dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c.") przewidziano możliwość ustnego pouczenia cudzoziemca w języku dla niego zrozumiałym. Względy wykładni językowej i systemowej nakazują przyjąć, że art. 327 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, w zakresie formy pouczenia o prawie i trybie wniesienia odwołania od decyzji o zobowiązaniu do powrotu, stanowi przepis szczególny wobec art. 7 ust. 1 pkt 1 lit.d tej ustawy. Wybór formy pouczenia (pisemna czy ustna), o którym mowa w art. 327 ust. 2 u.o.c., pozostawiono uznaniu organu (por. np. wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r. sygn. akt II OSK 1596/23, CBOSA). Należy dodać, że przyjęta w niniejszym wyroku wykładnia art. 327 ust. 2 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 lit.d ustawy o cudzoziemcach pozostaje w zgodzie z art. 12 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz. U. UE. L. z 2008 r. Nr 348, str. 98 ze zm., dalej: "dyrektywa powrotowa" lub "dyrektywa 2008/115/WE"). Niezależnie od tego trzeba zauważyć, że skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem otrzymanie pisemnej informacji w języku ukraińskim oraz polskim zawierającej informację o podstawie (przyczynie) wydanej decyzji o zobowiązaniu do powrotu, jej rozstrzygnięciu oraz pouczeniu m.in. o trybie i zasadach odwołania (k. 52-55 akt administracyjnych). Można powiedzieć, że wobec skarżącego zastosowano wyższy standard co do pouczeń, niż wymaga tego dyrektywa powrotowa oraz ustawa o cudzoziemcach. W zakresie pouczeń o środkach odwoławczych, art. 327 ust. 2 u.o.c. oraz art. 12 ust. 2 dyrektywy powrotowej stanowią regulację szczególną wobec art. 9 k.p.a. 3.7. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. należy przede wszystkim przypomnieć, że w świetle wspólnej dla wszystkich procedur (administracyjnych, sądowych) zasady formalizmu, do istoty czynności procesowych stron należy dokonywanie ich w terminach określonych w przepisach prawa. Postępowanie administracyjne stanowi bowiem pewien ciąg uporządkowanych i sformalizowanych czynności organów oraz stron, które to czynności zmierzają do rozstrzygnięcia danej sprawy, co do zasady, poprzez wydanie decyzji (art. 1 oraz art. 104 k.p.a.). Ujęcie tych czynności w określone ramy czasowe jest warunkiem niezbędnym do realizacji takich zasad ogólnych, jak w szczególności zasada legalizmu (art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP), zasada zaufania do działań organów władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 2 Konstytucji RP) oraz zasada szybkości (art. 12 k.p.a.). Ustawodawca przewidział równocześnie, że w pewnych wyjątkowych przypadkach uchybienie przez stronę terminu nie powinno rodzić dla niej negatywnych skutków. Stąd też w art. 58 § 1 k.p.a. wprowadzono możliwość przywrócenia terminu, jeżeli jego uchybienie nastąpiło bez winy strony. Z wykładni językowej tego przepisu wynika, że warunkiem koniecznym do uwzględnienia podania o przywrócenie terminu jest brak jakiejkolwiek winy strony (odpowiednio: reprezentującego ją pełnomocnika). Należy przyjąć, że na gruncie art. 58 § 1 k.p.a. każdy stopień winy, w tym w postaci najlżejszej (culpa levissima), nie wyłączając lekkiego niedbalstwa, uzasadnia wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu (por. np. wyrok NSA z 10 czerwca 2024 r., sygn. akt II OSK 138/23, CBOSA). Dla przywrócenia terminu niezbędne jest wykazanie, że uchybienie terminu zostało spowodowane przyczynami niezawinionymi przez stronę, a nadto przeszkód w dochowaniu terminu nie można by było usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. np. wyrok NSA z 13 września 2023 r., sygn. akt II OSK 3006/20, CBOSA). Tak surowe zasady przywracania terminu znajdują w pełni uzasadnienie w wykładni systemowej, w tym przywołanej wyżej zasadzie formalizmu oraz ogólniej zasadzie prawa vigilantibus iura scripta sunt (prawo powinno zapewniać ochronę tylko tym, którzy należycie korzystają ze swoich uprawnień), obowiązującej również w postępowaniu administracyjnym (por. np. wyrok NSA z 12 października 2023 r., sygn. akt II OSK 1208/22, CBOSA). Mając na uwadze te ogólne założenia należy przypomnieć, że skarżący był prawidłowo pouczony o prawie do wniesienia odwołania. W przekazanej mu pisemnej informacji wyraźnie ponadto przywołano treść rozstrzygnięcia oraz jej podstawę (przyczynę). Ponadto, postępowanie było prowadzone z udziałem tłumacza języka rosyjskiego (języka znanego skarżącemu – k. 40), który to tłumacz uczestniczył w przesłuchaniu skarżącego. Co więcej, skarżący otrzymał sporządzone w języku ukraińskim pouczenie o zasadach i trybie postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu (k. 25-30). Twierdzenie zatem, że skarżący nie wiedział, czego dotyczy postępowanie administracyjne, nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia w aktach sprawy oraz zasadach logiki i doświadczenia życiowego. Należy przy tym podkreślić, że w świetle art. 58 § 1 k.p.a., to strona wnioskująca o przywrócenie terminu obowiązana jest uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy (por. np. wyrok NSA z 9 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 1947/23, CBOSA). Trzeba równocześnie zauważyć, że w art. 58 § 1 k.p.a. nie chodzi o każde prawdopodobieństwo wystąpienia danej okoliczności związanej z brakiem winy strony, ale o prawdopodobieństwo odpowiednio wysokie, pozwalające uznać, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego, że twierdzenia strony co do tej okoliczności są bardziej wiarygodne niż wersja przeciwna (por. np. wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 153/22, OSP 2024/2/16). 3.8. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.