II OSK 2363/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 301/22 w sprawie ze skargi E.R. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 10 lutego 2022 r. nr WOA.7723.22.2021.PP w przedmiocie oddalenia zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 9 czerwca 2022 r., II SA/Sz 301/22 oddalił skargę E.R. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: ZWINB) z 10 lutego 2022 r., nr WOA.7723.22.2021.PP, którym wskazany organ po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] (dalej: PINB) z 14 czerwca 2021 r., nr PINB-7141-19/05 oddalające na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.), dalej: u.p.e.a., zgłoszony przez skarżącą zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. E.R. złożyła skargę kasacyjną, którą zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istoty wpływ na wynik sprawy, tj. art. 121 § 4 w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 31 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.) dalej: k.r.i.o., poprzez uznanie, że spłacenie grzywny przez jednego z małżonków pozostających we wspólności majątkowej małżeńskiej z drugim małżonkiem, na którego również nałożono grzywnę, uzasadnia ponowną egzekucję grzywny nałożonej z tego samego tytułu od drugiego z małżonków oraz, iż zajęte wynagrodzenie za pracę nie stanowi majątku wspólnego małżonków. Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonego postanowienia, a także zasądzenie kosztów postępowania, oświadczając, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez skarżącą na uzasadnionej podstawie. Kontrolą Sądu I instancji zostało objęte postanowienie ZWINB z 10 lutego 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji, którym PINB jako wierzyciel oddalił zgłoszony przez skarżącą zarzut w sprawie prowadzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy z 23 października 2014 r., nr 9/2014 dotyczący obowiązku wynikającego z postanowienia PINB z 25 sierpnia 2011 r., nr PINB-7141-19/05 nakładającego na podstawie art. 122 § 1-2 i art. 121 § 4-5 w zw. z art. 119 § 1 u.p.e.a. na skarżącą jako zobowiązaną grzywnę w celu przymuszenia. Wydanie tego ostatniego aktu było skutkiem niezastosowania się przez skarżącą do nałożonego na nią oraz jej małżonka (R.R.) decyzją PINB z 8 maja 2006 r., nr PINB-7141-19/05 nakazu rozbiórki przybudówki do budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr ew. [...], w C., gmina [...]. Powyższe rozstrzygnięcie oddalające zarzut zobowiązanego odpowiada treści art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Dopuszczalności zastosowania powyższego przepisu w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym na podstawie wystawionego przez PINB tytułu wykonawczego z 23 października 2014 r. nie zakwestionował w oparciu o dokonane ustalenia walidacyjne Sąd I instancji, a powyższa ocena prawna nie została podważona przez skarżącą w złożonej skardze kasacyjnej. Przypomnieć w tym kontekście należy, że art. 33 § 1 u.p.e.a. przyznaje zobowiązanemu prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut w postępowaniu egzekucyjnym uznaje się za podstawowy środek ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania (por. E. Komorowski, Zarzuty w egzekucji administracyjnej [w:] System egzekucji administracyjnej, red. J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, Warszawa 2004, s. 509). Zobowiązany może zgłosić zarzut inicjujący postępowanie, którego przedmiotem jest rozstrzygnięcie o jego dopuszczalności, a następnie zasadności bądź bezzasadności, przy czym zobowiązany może wnieść zarzut tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 § 2 pkt 1-6 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn, niż wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a., nie uprawnia wierzyciela do rozpatrzenia zarzucanych postępowaniu egzekucyjnemu uchybień w trybie rozpoznania ich jako zarzutu. Nie jest również możliwe podnoszenie przez zobowiązanego nowych podstaw zarzutu na dalszych etapach postępowania służącego jego rozpatrzeniu. Ta ostatnia uwaga nie została sformułowana przez Naczelny Sąd Administracyjne bez przyczyny. Akta sprawy wskazują, że w piśmie z 20 kwietnia 2021 r. zgłaszającym zarzut skarżąca ograniczyła swoje zastrzeżenia względem prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. postępowania egzekucyjnego do przypisania mu wadliwości wynikającej z nieuwzględnienia faktu wygaśnięcia obowiązku uiszczenia grzywny (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.). Tymczasem w skardze kasacyjnej błąd, jakiego miałby dopuścić się Sąd I instancji w toku kontroli legalności zaskarżonego postanowienia ZWINB, został przez skarżącą powiązany z naruszeniem przez organ art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (odroczenia terminu wykonania obowiązku, albo rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej). Chodzi zatem o podstawę zarzutu wykraczającą poza zakres przedmiotowy omawianego środka prawnego zgłoszonego PINB jako wierzycielowi, który podlegał w niniejszej sprawie rozpatrzeniu. Wymagalność jest taką cechą obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2021, komentarz do art. 33, uwaga 21). Argumentacja skargi kasacyjnej odwołująca się do faktu dokonania przez organ egzekucyjny zajęcia wynagrodzenia za pracę małżonka, prowadzącego do wyegzekwowania z majątku wspólnego należności stanowiącej nałożoną grzywnę w celu przymuszenia w żaden uchwytny sposób nie koresponduje z zakresem zastosowania powołanego w skardze kasacyjnej przepisu art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. Wskazany w podstawie kasacyjnej art. 121 § 4 u.p.e.a. stanowi, że jeżeli egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego, grzywna w celu przymuszenia jest jednorazowa, chyba że dotyczy obowiązku utrzymania obiektu budowlanego w stanie nieoszpecającym otoczenia. Powołanie się na powyższą zasadę i dyspozycję art. 31 § 2 pkt 1 k.r.i.o., wskazującego, że za przedmiot majątkowy wchodzący w skład majątku wspólnego uważać należy pobrane wynagrodzenie za pracę oraz dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, pozostaje bezprzedmiotowe. Jakkolwiek nie można kwestionować związku zachodzącego pomiędzy egzekucją grzywny w celu przymuszenia nałożoną na zobowiązanego z uwagi na niewykonanie obowiązku niepieniężnego, dla którego realizacji grzywna stanowi zastosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny, a egzekucją tegoż obowiązku, tym niemniej uwzględnić w niniejszej sprawie należy, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w ramach którego skarżąca wniosła rozpatrzony przez wierzyciela zarzut, wynikało z nieuiszczenia przez nią należności pieniężnej (14049,80 zł) określonej postanowieniem PINB z 25 sierpnia 2011 r., którego skarżąca pozostaje adresatem. Trudno na gruncie kontrolowanej przez Sąd sprawy mówić o "ponownej egzekucji grzywny", czy jej "podwójnym opłacaniu", jeżeli małżonek skarżącej jako zobowiązany był adresatem odrębnego od przywołanego postanowienia PINB, którym została na niego nałożona grzywna w celu przymuszenia i wobec jej nieuiszczenia podlegała ona stosownie do treści art. 124 § 1 u.p.e.a. ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych, po wystawieniu przez PINB odrębnego tytułu wykonawczego. Wobec zgłaszanych przez skarżącą zastrzeżeń konieczne jest przypomnienie, że w myśl jednolitego stanowiska prezentowanego w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, każdy z adresatów decyzji zawierającej nakaz spełnienia obowiązku o charakterze niepieniężnym jest w pełnym zakresie odpowiedzialny za jego wykonanie. Jeżeli obowiązek rozbiórki został nałożony w drodze decyzji organu nadzoru budowlanego jednocześnie na kilka osób, to każda z tych osób w świetle przewidzianej w u.p.e.a. regulacji jest w pełnym zakresie odpowiedzialna za wykonanie zawartego w rozstrzygnięciu tego aktu nakazu. W takim wypadku każdy z adresatów decyzji jest zobowiązanym w rozumieniu art. 27 § 1 pkt 2 w zw. z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. co do całego obowiązku. Konsekwencją powyższego jest prawna dopuszczalność skierowania egzekucji wobec każdego zobowiązanego. Powyższy pogląd odpowiednio odnosić należy do sytuacji, gdy obowiązek rozbiórki został nałożony na małżonków. W takim przypadku, gdy egzekucji administracyjnej podlega nakaz rozbiórki obiektu budowlanego nałożony na oboje małżonków i obowiązek ten nie jest spełniany, organ egzekucyjny może wystawić tytuł wykonawczy na każdego małżonka, uprawniony jest również na każdego zobowiązanego małżonka nałożyć grzywnę w celu przymuszenia w wysokości ustalonej na podstawie art. 121 § 4 i 5 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 5 kwietnia 2023 r., II OSK 1090/20; wyrok NSA z 21 kwietnia 2021 r., II OSK 2076/18; wyrok NSA z 20 maja 2020 r., II OSK 3075/19; wyrok NSA z 18 czerwca 2019 r., II ONP 1/19; wyrok NSA z 20 marca 2019 r., II OSK 916/17; wyrok NSA z 10 maja 2018 r., II OSK 2898/17; wyrok NSA z 30 stycznia 2015 r., II OSK 1599/13). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.