II OSK 2274/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Robert Sawuła (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia NSA Jerzy Stankowski Protokolant: asystent sędziego Paweł Chyliński po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi H.M. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1573/21 wydanym w sprawie ze skargi kasacyjnej H.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 971/19 w sprawie ze skargi H.M. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 22 lutego 2019 r., znak DOA.7110.429.2018.AFI w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę o wznowienie.

1. Wyrokiem z 24 kwietnia 2024 r. r. sygn. akt II OSK 1573/21, Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) oddalił skargę kasacyjną H.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie z 26 lutego 2021 r. VII SA/Wa 971/19, w sprawie ze skargi H.M. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB) z 22 lutego 2019 r. znak DOA.7110.429.2018.AFI, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. 2.1. Skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem II OSK 1573/21 wniosła H.M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Strona wnosząca skargę o wznowienie podnosi, że w postępowaniu zakończonym ww. wyrokiem zaistniała przesłanka nieważności, o której mowa w art. 271 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 1634, Ppsa), ponieważ na skutek naruszenia art. 109 Ppsa skarżąca zostać miała pozbawiona możliwości działania. Ponadto w sprawie zaistniała inna przesłania wznowienia, o której mowa w art. 273 § 2 w zw. z § 3 Ppsa, z uwagi na wydany przez WSA w Warszawie wyrok z 7 czerwca 2024 r. w sprawie o sygn. VII SA/Wa 1082/23. 2.2. W związku z powyższym skarżąca wnosi o: wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem NSA z 24 kwietnia 2024 r. II OSK 1573/21, zmianę zaskarżonego wyroku, rozpoznanie sprawy na rozprawie, dołączenie do akt przedmiotowej sprawy wyroku WSA w Warszawie z 7 czerwca 2024 r., sygn. VII SA/Wa 1082/23 oraz akt ww. postępowania na fakt wykrycia środka dowodowego, który może mieć wpływ na przedmiotowe postępowanie oraz prawomocnego rozstrzygnięcia, które go zakres jest częściowo tożsamy z przedmiotem postępowania, o którego wznowienie wnosi skarżąca, przeprowadzenie dowodu z "Wykazu lekarzy sądowych" Sądu Okręgowego w Warszawie z 9 kwietnia 2024 r. oraz z 17 czerwca 2024 r. na fakt sporządzenia zaświadczeń lekarskich dotyczących skarżącej przez lekarza sądowego, zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm prawem przepisanych, oświadczając, że ww. koszty nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. 2.3. W uzasadnieniu skargi o wznowienie wskazano, że NSA rozpoznający sprawę II OSK 1573/21 nie uwzględnił wniosku skarżącej o odroczenie rozprawy i ogłosił w dniu 24 kwietnia 2024 r. wyrok oddalający jej skargę. Skarżąca o nieuwzględnieniu wniosku o odroczenie rozprawy powzięła informację w dniu 26 kwietnia 2024 r. (k. 273). Niemniej jednak z przyczynami leżącymi u podstaw nieuwzględnienia wniosku zapoznała się w dniu 17 czerwca 2024 r., kiedy to skarżącej doręczono odpis wyroku wraz z uzasadnieniem. NSA wyrokujący w powyższej sprawie uznał, że żadna z wymienionych przyczyn – niedyspozycja zdrowotna ani wypowiedzenie przez skarżącą pełnomocnictwa, nie stanowią nadzwyczajnego wydarzenia o jakim mowa w art. 109 Ppsa. NSA zakwestionował zaświadczenia lekarskie dotyczące skarżącej twierdząc, że nie zostało sporządzone przez lekarza sądowego oraz nie zawierało informacji, które świadczyłyby o niemożności stawienia się przez skarżącą na rozprawie – przy czym jednocześnie NSA zaakceptował zaświadczenie lekarskie z 26 stycznia 2024 r., które zostało sporządzone przez tego samego lekarza i wskazywało m. in. taką samą przyczynę. Wbrew twierdzeniom zawartym w wyroku II OSK 1573/21 zaświadczenie lekarskie z 18 kwietnia 2024 r. zostało wydane przez lekarza sądowego – M.K. Na dokumencie istnieje informacja o przyczynach niemożności stawienia się na rozprawie. Zaświadczenie zostało sporządzone 18 kwietnia 2024 r., a z jego treści wynika, że zdolność strony do stawienia się na rozprawie jest przewidywana na 1 lipca 2024 r. Oznacza to, że w terminie od 18 kwietnia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. skarżąca nie była w stanie uczestniczyć w rozprawie. Zdaniem skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny był zobligowany do odroczenia rozprawy i umożliwienia skarżącej uczestnictwa w rozprawie. 2.4. Pełnomocnik związany stanowiskiem skarżącej wskazuje jako drugą przyczynę wznowienia postępowania wydanie przez WSA w Warszawie wyroku z 7 czerwca 2024 r., VII SA/Wa 1082/23, uchylającego decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Warszawie (MWINB) nr 211/23 dotyczącą samowoli budowlanej na działce [...] – na której uczestnicy A.G. i U.G. wybudowali drogę wewnętrzną biegnącą z dz. nr [...] poprzez część dz. gminnej numer [...] i działkę nr [...] – do drogi w [...]. W postępowaniu przed NSA kwestia statusu drogi dojazdowej do działki była przedmiotem rozważań, stąd uchylenie przez WSA w Warszawie w/w decyzji MWINB ma dla sprawy mieć niebagatelne znaczenie, albowiem oznacza, że w tym samym czasie toczyły się dwa postępowania sądowoadministracyjne, których zakres przedmiotowy częściowo był tożsamy. 2.5. Działający z urzędu pełnomocnik skarżącej, z ostrożności procesowej złożył także wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. 2.6. Skarżąca w dniu 13 września 2024 r. wniosła do NSA pismo zatytułowane jako "SPROSTOWANIE, UZUPEŁNIENIE do SKARGI o WZNOWIENIE postępowania II OSK 1573/21 adw. z urzędu p. K.K.", w który zwraca uwagę na dwa aspekty: 1) w skardze o wznowienie na s. 2 powtórzono nieprawdę podaną w uzasadnieniu wyroku NSA z 24.04.24 r. na s. 8, że pismem do NSA z 29.02.24 r. – k. 242 skarżąca poinformowała o wypowiedzeniu pełnomocnictwa r. pr. z urzędu p. P.; podnosi, że informacja ta jest nieprawdziwa; faktycznie, pismem z 29.02.24r. poinformowała, że 14.02.24r. wniosła do OIRP w Warszawie o zmianę radcy prawnego z urzędu p. K. P. na innego, wniosek ten uzasadniając; powyższy wniosek został uwzględniony przez OIRP; następnie pismem do NSA z 8.03.24 r. skarżąca poinformowała, że cyt.: "Już po złożeniu wniosku do NSA z 29.02.24 r. - z maila OIRP w Warszawie - dowiedziała się, że zmieniono radcę prawnego z urzędu na innego, jednak nie podano danych nowego radcy prawnego" - koniec cytatu z PISMA do NSA z 8.03.24 r.; 2) zaświadczenia z "I 24 r." oraz z "IV 24 r." wystawił lekarz sądowy znajdujący się na liście Lekarzy Sądowych Sądu Okręgowego w Warszawie; - kwestionowanie tego w uzasadnieniu wyroku NSA z 24 kwietnia 2024 r. nie ma podstaw. 2.7. Pismem z 7 marca 2025 r. skarżąca wniosła o odroczenie posiedzenia NSA z 19 marca 2025 r. z uwagi na fakt, że przebywa na zwolnieniu lekarza sądowego z 14 stycznia 2025 r. ważnym do najmniej 14 kwietnia 25r., potwierdzonym zaświadczeniem, które załącza do niniejszego pisma. 2.8. Skarżąca wystąpiła o wyłączenie ze składu s. NSA Jerzego Stankowskiego, postanowieniem z 19 marca 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ten wniosek. 2.9. Podczas rozprawy pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wnosił i wywodził, jak w skardze o wznowienie postępowania, popierając także wniosek o odroczenie rozprawy. Wniosek o odroczenie rozprawy został oddalony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa (Dz. U. 2024, poz. 935) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W myśl art. 174 Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 3.2. Stosownie do art. 270 Ppsa, można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. W przedmiotowej sprawie skarga o wznowienie powołuje się na przesłankę nieważności (art. 271 pkt 2 Ppsa), nadto powołano się na przesłankę wznowienia ujętą w art. 273 § 3 Ppsa – późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. Zgodnie z art. 275 Ppsa, do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie. Z wyłuszczonych powodów właściwym do wznowienia jest Naczelny Sąd Administracyjny. Do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Jednakże, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio przepisy art. 175 (art. 276 Ppsa). Wedle art. 277 Ppsa, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę (art. 280 § 1 Ppsa). Z kolei, "Na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy" (art. 281 Ppsa). 3.3. W przedmiotowej sprawie Sąd Naczelny na posiedzeniu niejawnym zbadał i ustalił, że skarga o wznowienie została wniesiona w terminie i opiera się na ustawowych przesłankach wznowienia, z tego względu wyznaczono rozprawę. Zgodnie z art. 282 § 1 Ppsa, sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd oddala skargę o wznowienie albo ją uwzględnia stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie lub uchyla zaskarżone orzeczenie i skargę odrzuca lub postępowanie umarza (art. 282 § 2 Ppsa). 3.4. Sąd Naczelny nie uwzględnił wniosku skarżącej o odroczenie rozprawy celem rozpoznania wniesionej skargi o wznowienie, skarżąca jest reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, a nie nałożono obowiązku osobistego stawiennictwa strony. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu (art. 7 Ppsa). 3.5. Nie jest usprawiedliwiona podstawa wznowienia ujęta w art. 273 § 3 Ppsa. Skarżąca powołuje wyrok WSA w Warszawie z 7 czerwca 2024 r. VII SA/Wa 1082/23. Jak wynika z powszechnie dostępnych danych (Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA.nsa.gov.pl) powyższy wyrok jest wyrokiem nieprawomocnym, zatem już z tego tylko powodu nie mogła zachodzić tak określona przesłanka wznowienia, eksponująca istnienie innego prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. Powyższym wyrokiem rozpoznano skargę na decyzję MWINB z 21 lutego 2023 r. nr 211/23 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Przedmiotem rozpoznania w sprawie, w której zapadł wyrok II OSK 1573/21, była kwestia legalności decyzji GINB utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego odmawiającego stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Czosnów z 9 maja 2003 r. zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej A.G. pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego na dz. nr [...] w [...]. Obie te sprawy sądowoadministracyjne mają zatem różny przedmiot. Te okoliczności przeczą wnioskowi skargi kasacyjnej, aby zachodzić miała podstawa wznowienia z art. 273 § 3 Ppsa. 3.6. Nie jest również usprawiedliwiona podstawa wznowienia z art. 272 pkt 2 Ppsa. Przesłanka ta opiera się na założeniu, że w sprawie II OSK 1573/21 wadliwie nie odroczono rozprawy w dniu 24 kwietnia 2024 r., podczas gdy skarżąca z powołaniem się na oznaczone zaświadczenie lekarskie, które wadliwie uznano jako nie opatrzone podpisem lekarza sądowego, nie mogła – z uwagi na stan zdrowia – uczestniczyć w rozprawie. Zważyć wypadnie, że przesłanka wznowienia ujęta w art. 272 pkt 2 Ppsa sprowadza się do stanu, w którym strona "wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania", w ocenie Sądu w tym składzie taka sytuacja w sprawie nie wystąpiła. 3.7. Niesporne jest, w świetle dołączonego do skargi o wznowienie wykazu lekarzy sądowych Sądu Okręgowego w Warszawie, że wystawiająca zaświadczenie – chirurg stomatolog M.K. – jest lekarzem sądowym. Nie było przeto uprawnione stwierdzenie zawarte w motywach wyroku II OSK 1573/21, że zaświadczenie sygnowane przez tegoż lekarza, nie zostało wystawione przez lekarza sądowego. Nie zmienia to jednak oceny innych zapatrywań Sądu Naczelnego w powyższej sprawie, gdy idzie o skuteczność wniosku skarżącej o odroczenie rozprawy w dniu 24 kwietnia 2024 r., a z powołaniem się na przedstawione zaświadczenie lekarskie z 18 kwietnia 2024 r. Sąd orzekający w sprawie II OSK 1573/21 trafnie zauważył, że na przedłożonym zaświadczeniu lekarskim zamazano na wezwanie (zawiadomienie) jakiego sądu wystawiono go, a jako jedną z przyczyn niemożności stawiennictwa podano kod choroby – upośledzenie słuchu (H90.1). Sąd rozpoznający sprawę II OSK 1573/21 powziął wątpliwość co do prawidłowości wystawionego zaświadczenia, uwzględniając także deklarowaną specjalizację lekarza sądowego. Kwestię tę pośrednio potwierdza sama skarżąca w piśmie procesowym z 13 września 2024 r. wywodząc o błędzie w zaświadczeniu popełnionym przez lekarza wystawiającego go odnośnie jednego z kodów choroby. Zasadniczym jednak powodem nieuwzględnienia wniosku o odroczenie rozprawy było to działanie skarżącej, która kolejnemu (trzeciemu) pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego skarżącej prawa pomocy wypowiedziała pełnomocnictwo. 3.8. Stosownie do art. 244 § 2 Ppsa, ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Skarżącej przyznano prawo pomocy obejmujące fachowego pełnomocnika, rzecz w tym, że skarżąca wypowiadała to pełnomocnictwo kolejno ustanawianym pełnomocnikom, a co odnotowano skrupulatnie w uzasadnieniu wyroku II OSK 1573/21 (k. 35, 242 i 269 akt sądowych). Uwzględnienie okoliczności ostatniego wypowiedzenia pełnomocnictwa i odroczenie rozprawy przez NSA w dniu 14 marca 2024 r. nie może być jednak – zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie – jako powód do nadużywania konstrukcji odraczania rozprawy sądowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy to własnym działaniem, mającym znamiona działania in fraudem legis, poprzez wypowiadania pełnomocnictwa kolejno ustanawianym zastępcom procesowym – skarżąca w istocie chce uniemożliwić sądowi administracyjnemu respektowanie zasady postępowania sądowoadministracyjnego ujętej w art. 7 Ppsa. Skoro zatem własne działania skarżącej, będące być może efektem swoiście pojmowanej taktyki procesowej, zmierzały do uniemożliwienia sądowi administracyjnemu rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, to nie doszło w sprawie II OSK 1573/21 do naruszenia prawa, które skutkować miałyby pozbawieniem strony możności działania. Nie ziściła się przeto przesłanka wznowieniowa, o której mowa w art. 271 pkt 2 Ppsa. 4.1. Z wyłuszczonych względów i działając na podstawie art. 282 § 2 Ppsa skargę o wznowienie oddalono. 4.2. Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej rozpoznaje właściwy wojewódzki sąd administracyjny – art. 254 § 1 Ppsa. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny jako niewłaściwy nie orzekał w tym zakresie, w jakim sformułowano wniosek w skardze o wznowienie.