II OSK 2069/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie: sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1588/20 w sprawie ze skargi L. N. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od L. N. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1588/20 oddalił skargę L.N. (dalej skarżąca) na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 19 czerwca 2020 r. nr DOZ-OAiK.650.1627.2019.UB o odmowie skreślenia z rejestru zabytków "parku krajobrazowego, w części położonej na działce nr ewid. [...] w miejscowości Ł., gm. C., wpisanego do tego rejestru decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu z 21 sierpnia 1959 r., pod numerem [...]". Sąd Wojewódzki stwierdził w szczególności, że zaskarżona decyzja została poprzedzona gruntowną analizą sprawy, opartą na wyczerpująco zgromadzonym materiale dowodowym, którego zasadniczy element stanowi specjalistyczna opinia sporządzona przez Oddział Terenowy w Katowicach Narodowego Instytutu Dziedzictwa, poprzedzona oględzinami terenu. W rozstrzygnięciu organu zawarto w prawidłową wykładnię art. 13 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2020 r. poz. 282 ze zm., dalej uozoz), nadto – odniesiono się w niej w sposób właściwy i pełny do argumentów podniesionych w postępowaniu przez skarżącą. Z uwagi na brak załącznika graficznego do decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu z 21 sierpnia 1959 r., biorąc pod uwagę treść tego aktu (uznającego za zabytek: "park krajobrazowy w Ł., na terenie parku pałac. Całość o wartości artystyczno-historycznej"), a także archiwalną mapę zespołu obiektów w miejscowości Ł. (pochodzącą z 1912 r.), prawidłowo Minister uznał, że wpisem indywidulanym do rejestru zabytków objęto zarówno park krajobrazowy, jak i pałac, które wspólnie tworzą zespół o charakterze rezydencjonalnym. Prawidłowo także w konsekwencji wywiedziono, że wskazana we wniosku skarżącej, inicjującym postępowanie w sprawie, działka o nr ew. [...] w Ł., położona w południowo-zachodniej części zabytku, pełniąca pierwotnie funkcję reprezentacyjną, jako część dziedzińca poprzedzającego pałac i jego bezpośrednie otoczenie, została objęta (na mocy ww. orzeczenia z 1959 r.) ochroną prawną. Dodać należy, że w jej części północnej do dzisiaj zachowały się ruiny neogotyckiego pałacu (o którym to mowa także w ww. decyzji z 1959 r.). Sąd I instancji zgodził się z organem, że rola objętej postępowaniem działki powinna być oceniana w odniesieniu do szerszego obszaru niż ten – wnioskowany do wykreślenia; a rozważając wartość tej nieruchomości w tym szerszym kontekście stwierdził, że część parku krajobrazowego położona na przedmiotowej działce nadal posiada wartości, dla których została objęta ochroną prawną. W oparciu o zgromadzone dowody mógł zaś przyjąć, że pomimo niezadowalającego stanu zachowania, będącego skutkiem przekształceń własnościowych oraz braku właściwej pielęgnacji zieleni przez właścicieli, działka ew. nr [...] nie utraciła wartości artystyczno-historycznej, dla której została objęta wpisem do rejestru zabytków. 2. Skarżący wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej Ppsa) w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art 80, art. 84 § 1, art. 136 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej Kpa) przez oddalenie skargi pomimo wadliwości postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ, który nie zebrał w sposób wyczerpujący oraz nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, w szczególności zaniechał zlecenia sporządzenia opinii przez biegłego wskazującej na aktualny stan nieruchomości, której dotyczy postępowanie oraz jej walorów zabytkowych, która byłaby aktualna na dzień wydania decyzji przez organ oraz braku oceny rzeczywistych możliwości kontynuowania działalności gospodarczej przez właścicieli nieruchomości na całej nieruchomości objętej wpisem na listę zabytków, a w konsekwencji zasadności oraz proporcjonalności ograniczenia prawa własności. W związku z powyższym w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Ponadto zawnioskowano o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącej. 3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Skarga kasacyjna jest niezasadna. 4.2. Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 Ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. 4.3. Ocenę zarzutów skargi kasacyjnej należy rozpocząć od uwagi natury ogólnej dotyczącej istoty art. 13 ust. 1 uozoz i uregulowanej w tym przepisie instytucji skreślenia zabytku z rejestru. Zgodnie z tym przepisem o pozbawieniu zabytku nieruchomego formy ochrony, jaką jest wpis do rejestru zabytków, decyduje stwierdzenie przez właściwy organ utraty przez zabytek wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Nie decyduje zatem stan zachowania zabytku, jego walor użytkowy czy estetyka, jaką prezentuje w chwili dokonywania takiej oceny. Zasadnicze znaczenie ma to, czy wartości chronione, które stanowiły podstawę dokonania wpisu, nie zostały utracone na skutek zniszczenia zabytku (wyrok NSA z 27 września 2016 r., sygn. akt II OSK 3132/14 4.4. W niniejszej sprawie Minister po analizie zgromadzonego materiału dowodowego uznał, że nie zachodzą okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie działki ew. nr [...] położonej w miejscowości Ł. z rejestru zabytków. Przedmiotowa działka pomimo niezadowalającego stanu zachowania, będącego skutkiem przekształceń własnościowych oraz braku właściwej pielęgnacji zieleni przez właścicieli, nie utraciła wartości historycznych, artystycznych i naukowych, dla których została wpisana do rejestru zabytków. Tym samym, zgodnie z przepisem art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, nie zachodzi przesłanka wskazująca na konieczność skreślenia omawianego obszaru z rejestru zabytków. 4.5. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 151 Ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art 80, art. 84 § 1, art. 136 § 1 Kpa. Zdaniem NSA, Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że ocena dokonana przez organ była kompletna i nie przekraczała granic swobodnej oceny dowodów. Mająca istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie opinia wyspecjalizowanej instytucji, a mianowicie Narodowego Instytutu Dziedzictwa, jednoznacznie wskazuje, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające skreślenie ww. terenu z rejestru zabytków. Jak trafnie wskazano m. in. w wyroku NSA z 25 czerwca 2014 r., sygn. akt Il OSK 182/13, dopóki stopień zniszczenia obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru zabytków. Niezasadny jest również zarzut kasacyjny wskazujący na konieczność dopuszczenia dowodu z opinii biegłego. W sytuacji, gdy stan faktyczny sprawy nie wymaga ekspertyzy, ale jedynie oceny w świetle posiadanej wiedzy w zakresie właściwego organu, zbędne jest przeprowadzanie dowodu z opinii biegłego. 4.6. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku dowodowego wyjaśnić należy, że w świetle art. 106 § 3 Ppsa, przeprowadzenie dowodu uzupełniającego jest ograniczone tylko do dowodu z dokumentu, zatem nie jest dopuszczalne przeprowadzenie dowodu z zeznań stron. 4.7. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, wobec braku zasadności podnoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów, na mocy art. 184 Ppsa, oddalił ją. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 Ppsa.