II OSK 2/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zofia Flasińska Sędzia del. WSA Paweł Groński po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 29 września 2016 r. sygn. akt II SA/Op 318/16 w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania w sprawie zalesiania gruntów rolnych oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wyrokiem z dnia 29 września 2016r., sygn. akt II SA/Op 318/16, oddalił skargę M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania w sprawie zalesiania gruntów rolnych. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...], Starosta P. umorzył postępowanie zainicjowane wnioskiem M. K. o przejęcie praw i obowiązków związanych z prowadzeniem uprawy leśnej na działkach nr [...] i nr [...], k.m. 2, w miejscowości T. oraz ekwiwalent za wyłączenie gruntu z upraw rolnych i prowadzenie uprawy leśnej na podstawie ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., decyzją z dnia [...] listopada 2008r., nr [...], uchyliło powyższą decyzję w całości i orzekło o odmowie przekazania skarżącemu obowiązków związanych z prowadzeniem uprawy leśnej oraz ekwiwalentu. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Op 10/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odrzucił skargę na powyższą decyzję. M. K. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium z dnia [...] listopada 2008 r. Organ decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji, a decyzją z dnia [...] marca 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2010 r. Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Op 413/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. oddalił skargę M. K. na decyzję Kolegium z dnia [...] marca 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 680/12, uchylił powyższy wyrok oraz decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. z dnia [...] marca 2011 r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kolegium decyzją z dnia [...] listopada 2013r., nr [...], utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Op 294/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę na powyższą decyzję. Podaniem z dnia 6 maja 2015 r. skarżący zwrócił się o wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności oraz ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej m.in. ww. decyzją Kolegium z dnia [...] listopada 2008 r. We wniosku powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2014 r., sygn. akt K 46/13 oraz na opinię prawną adw. A. S. z dnia 5 maja 2015 r. Jednocześnie wniósł o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego podania. W piśmie z dnia 26 maja 2015 r., w odpowiedzi na wezwanie Kolegium, skarżący podtrzymał wniosek i stwierdził, że jego nieznajomość prawa wyklucza możliwość wskazania tylko jednego z trybów, w którym chciałby, aby było prowadzone postępowanie. Zdaniem skarżącego, tryby wskazane w podaniu z dnia 6 maja 2015 r. nie wykluczają się wzajemnie, a zatem organ może rozpoznać sprawę w każdym z nich. Odpowiadając na kolejne wezwanie Kolegium, dotyczące przyczyn niedochowania terminu określonego w art. 145a § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm.), w piśmie z dnia 7 marca 2016 r. skarżący wyjaśnił, że z opinii adwokata z dnia 5 maja 2015 r. dowiedział się o korzystnym dla niego wyroku TK. Podkreślił, że nie uczestniczył w postępowaniu prowadzonym przez Trybunał i nie był jego stroną, a będąc "zwykłym" rolnikiem, nie ma wiedzy co do tego, "z jakich aktów prawnych i w jaki sposób wyrok TK ma jakiś wpływ na jego sytuację". Ponadto wskazał, że dopiero wyjaśnienie adwokata i powyższa opinia prawna pozwoliły na wniesienie pisma z 6 maja 2015 r. Postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 58 i art. 59 § 1 k.p.a., Kolegium odmówiło skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Kolegium uznało, z uwagi na okoliczności wskazane przez skarżącego, że wnioskodawca oparł swoje podanie na podstawie określonej w art. 145a § 1 k.p.a. Dalej organ, odwołując się do art. 145a § 2 k.p.a. w zw. z art. 148 § 1 k.p.a. i art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, stwierdził, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Uznał, że skoro wskazany wyrok Trybunału z dnia 9 grudnia 2014 r. został ogłoszony, a zatem również wszedł w życie 18 grudnia 2014 r. (Dz. U. poz. 1826), to termin miesięczny upłynął z dniem 18 stycznia 2015 r. Tym samym wniosek o wznowienie postępowania z dnia 6 maja 2015 r. został złożony z uchybieniem miesięcznego terminu. W ocenie organu, brak było również podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego z tego powodu, że powołane okoliczności, tj. brak wiedzy o wyroku TK oraz nieznajomość regulacji prawnych określających wpływ tego wyroku na jego sytuację, nie uprawdopodabniają braku zawinienia strony w uchybieniu terminu - nieznajomość prawa nie świadczy o braku winy i nie może usprawiedliwiać uchybienia terminu. Także zawisłość sprawy, czy niska świadomość prawna strony nie uprawdopodabnia, że do uchybienia terminu w sprawie doszło bez jej winy. Organ podkreślił, że skarżący nie mógł zasadnie powoływać się na nieznajomość prawa, ponieważ przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego został opublikowany w Dzienniku Ustaw RP. Postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. Kolegium - po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymało w mocy powyższe postanowienie. Kolegium uznało, że skoro w wyroku z dnia 9 grudnia 2014 r., sygn. akt K 46/13 Trybunał Konstytucyjny nie odroczył terminu jego obowiązywania, to wszedł on w życie 18 grudnia 2014r., tj. w dniu jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Kolegium, twierdzenie wnioskodawcy dotyczące braku wiedzy o orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego i o wynikających z niego skutkach mających bezpośredni wpływ na interes prawny strony, nie wyłącza jej winy. Okoliczność ta nie stanowi bowiem obiektywnej przeszkody, która uniemożliwiała stronie wniesienie podania, a której to przeszkody nie była w stanie pokonać przez cały czas przy dołożeniu należytej staranności, jakiej należy wymagać od osoby dbającej o swoje interesy. Brak wykształcenia prawniczego, czy powoływanie się na nieznajomość przepisów prawa, nie stanowią podstaw uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Zdaniem organu okoliczności sprawy przemawiają za przyjęciem, że skarżący nie dopełnił czynności procesowej w czasie biegu terminu do jej dokonania, mimo obiektywnej możliwości takiego działania. Powyższe wyklucza dopuszczalność przywrócenia terminu. W skardze na powyższe postanowienie M. K. domagał się jego uchylenia i przywrócenia terminu do wniesienia podania o wznowienie oraz zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący ponowił argumentację prezentowaną w postępowaniu administracyjnym wskazując, że nie był stroną postępowania prowadzonego przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt K 46/13 i nie śledził Dzienników Ustaw, a tym samym nie wiedział, że Trybunał wydał orzeczenie dotyczące jego sytuacji. Skoro dopiero z opinii prawnej dowiedział się o wydanym wyroku Trybunału, to od tego momentu organ winien liczyć termin do złożenia podania o wznowienie postępowania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O., w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że zaskarżone postanowienia nie naruszają przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i orzeczenie na podstawie art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem Sądu Kolegium prawidłowo przyjęło, że podanie skarżącego stanowi m.in. żądanie wznowienia postępowania na podstawie określonej w art. 145a § 1 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie wątpliwości nie budzi okoliczność uchybienia przez skarżącego terminowi do złożenia skargi o wznowienie postępowania administracyjnego. Po myśli art. 145a § 2 k.p.a., skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok Trybunału z dnia 9 grudnia 2014 r. (sygn. akt K 46/13), powołany jako przesłanka wznowienia, wszedł w życie w dniu 18 grudnia 2014 r., to jest w dniu jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw RP, pod poz. 1826. W świetle treści art. 145a § 2 k.p.a., termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., upłynął zatem z dniem 18 stycznia 2015 r. W tym zaś okresie, jak wynika z akt administracyjnych, skarżący nie wnioskował o wznowienie postępowania. Odnośnie przesłanki do przywrócenia terminu, o której mowa w art. 58 § 1 k.p.a., w postaci uprawdopodobnienia przez skarżącego braku winy w uchybieniu terminowi, Sąd podniósł, że według ugruntowanego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądu, przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przeszkoda powodująca uchybienie terminu powinna mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego oraz trwać przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej. Braku winy w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a. nie usprawiedliwia oczekiwanie na poradę profesjonalnego pełnomocnika, nieznajomość prawa, "przeoczenie" wynikające ze słabej znajomości procedury, nieznajomość prawa polskiego i postępowania przed organami państwowymi. Sąd podkreślił, że wnosząc o przywrócenie terminu skarżący obowiązany był uwiarygodnić stosowną argumentacją, że niemożliwa do przezwyciężenia przeszkoda w dochowaniu terminu do złożenia na podstawie art. 145a k.p.a. skargi o wznowienie postępowania, była od niego niezależna, pomimo zachowania w tym względzie należytej staranności. W ocenie Sądu, za okoliczność taką nie można uznać powołanej przez skarżącego nieznajomości przepisów prawa i braku w tym względzie wiedzy o wydaniu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny. Dochowanie należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw wymaga bowiem śledzenia zmian w przepisach prawa, w tym również mających wpływ na realizację przyznanych przez nie nowych uprawnień. Jednocześnie, skoro istnieją możliwości powzięcia wiadomości o zmianie przepisów prawa, jakiekolwiek niedbalstwo bądź zaniechanie w tym względzie nie może być uznane za niezawinioną i niemożliwą do usunięcia przeszkodę w dochowaniu terminu do dokonania czynności procesowej służącej realizacji praw związanych z zaistniałą zmianą przepisów. Stosownie do art. 79 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2014 r., stanowiący podstawę skargi o wznowienie postępowania, ogłoszony został w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący miał zatem możliwość zaznajomienia się z jego treścią za pośrednictwem publikatora urzędowego. Również argumentacja skarżącego, że o wydanym wyroku nie wiedział, ponieważ nie śledził Dzienników Ustaw przesądza, w odniesieniu do kryterium braku winy, o braku należytej staranności przy wniesieniu skargi o wznowienie postępowania. Skarżący nie uprawdopodobnił zatem braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, a tym samym nie została spełniona pozytywna przesłanka przywrócenia terminu. Skargą kasacyjną M. K. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając naruszenie: 1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 58 § 1 i art. 145a § 2 k.p.a., przez nieuwzględnienie skargi, przy przyjęciu błędnej oceny, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 6 maja 2015 r. nastąpiło na skutek okoliczności niezawinionych przez niego, 2) prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 190 ust. 1, 2, 3 i 4 w zw. z art. 87 ust. 1, art. 88 ust. 1 Konstytucji RP, polegającą na uznaniu, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter źródła prawa powszechnie obowiązującego w rozumieniu art. 87 ust. 1 Konstytucji. Przez dokonanie takiej wykładni bezzasadnie zarzucono skarżącemu nieuprawdopodobnienie braku winy w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a., w nieterminowym złożeniu wniosku z dnia 6 maja 2015 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Określenie "moc powszechnie obowiązująca" (art. 190 Konstytucji RP) przybliża walor wyroków Trybunału do źródeł prawa powszechnie obowiązującego, jednakże takim źródłem prawa nie jest, a skoro tak, to podmiot nie będący stroną postępowania przed Trybunałem nie może ponosić negatywnych konsekwencji z powodu nieznajomości jego wyniku. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania podług norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie posiada usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia. Przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 174 skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2 ) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa materialnego, podobnie jak naruszenie przepisów postępowania, może przejawiać się w dwóch różnych formach tj. w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji tj. podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis. Skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 190 ust. 1, 2, 3 i 4 w zw. z art. 87 ust. 1, art. 88 ust. 1 Konstytucji RP polegającą na uznaniu, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter źródła prawa powszechnie obowiązującego w rozumieniu art. 87 ust. 1 Konstytucji. Zarzut ten nie jest zasadny. Podkreślić bowiem należy, iż Sąd pierwszej instancji nie dokonywał wykładni żadnego z powyższych przepisów Konstytucji RP, a zatem nie mógł dopuścić się naruszenia tych przepisów w zarzucanej mu formie. Sąd pierwszej instancji jedynie przytoczył treść art. 190 ust. 3 Konstytucji RP (zdanie pierwsze), zgodnie z którym orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że taki przypadek, tj. określenia innego termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, nie zachodzi w tej sprawie. Nie może także odnieść zamierzonego skutku zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 i art. 145a § 2 k.p.a. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego – uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kasacja nie odpowiadająca tym wymogom pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. W skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego, tak w petitum skargi kasacyjnej jak i jej uzasadnieniu, ograniczył się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia, że naruszenia powyższych przepisów strona upatruje w przyjęciu błędnej oceny, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 6 maja 2015 r. nastąpiło na skutek okoliczności niezawinionych przez niego. Jednocześnie jednak w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego wskazał, że "jak wynika z § 1 art. 58 k.p.a. koniecznym warunkiem uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest uchybienie terminu do wniesienia odwołania i uprawdopodobnienie, że uchybienie nastąpiło bez winy strony. W przypadku niespełnienia choćby jednego z wymienionych warunków, wniosek nie może być uwzględniony". Pełnomocnik skarżącego wskazał także, że ugruntowane jest stanowisko judykatury, w świetle którego braku winy, w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a., nie usprawiedliwia oczekiwanie na poradę profesjonalnego pełnomocnika, nieznajomość prawa, przeoczenie wynikające ze słabej znajomości procedury, nieznajomość prawa polskiego i postępowania przed organami państwowymi, przy czym zaznaczył, że w sprawie z takimi przyczynami niezachowania terminu z art. 145a § 2 k.p.a. nie ma się do czynienia. Podniesiono też, że walor "mocy powszechnie obowiązującej" wyroku Trybunału, jego ogłaszanie zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji RP, nie oznacza, że wyrok ten jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego w rozumieniu art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, a skoro tak to skarżący nie może ponosić konsekwencji związanych z brakiem wiedzy o treści rozstrzygnięcia w sprawie o sygn. akt K 46/13 w kontekście niezachowania terminu z art. 145a § 2 k.p.a. Z uwagi na powyższe przytoczyć należy stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, wyrażone w wyroku z dnia 24 listopada 2009 r., sygn. akt SK 36/07. Powyższym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 241 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Przepis art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej stanowi, iż wznowienie postępowania z przyczyny wymienionej w art. 240 § 1 pkt 8 następuje tylko na żądanie strony wniesione w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że wyrażone w art. 190 ust. 4 Konstytucji prawo do wznowienia postępowania ma charakter powszechny. Przysługuje każdemu podmiotowi, którego sytuację prawną ukształtował akt normatywny, uznany następnie przez Trybunał za niekonstytucyjny. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny nie zgodził się z argumentacją przedstawioną przez skarżących w sprawie o sygn. akt SK 36/07, że określenie początku obliczania miesięcznego terminu od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału zmusza obywatela do prenumeraty Dziennika Ustaw - co stanowi utrudnienie realizacji konstytucyjnego prawa, wynikającego z art. 190 ust. 4 Konstytucji. Trybunał przypomniał, że ogłaszanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w odpowiednim organie urzędowym przewiduje Konstytucja (art. 190 ust. 2). Tworzy to domniemanie, że jego treść jest powszechnie znana, tzn. że każdy obywatel zna obowiązujące i dotyczące jego sytuacji i zachowań prawo i nie może powoływać się na jego nieznajomość dla uzasadnienia własnych działań albo zaniechań. Podważenie zasady ignorantia iuris nocet, a więc przyjęcie, że nieznajomość prawa tłumaczyć może określone działania bądź zaniechania, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (por. OTK-A 2009/10/151, Dz.U.2009/207/1602). Podkreślić należy, iż przepis art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej jest odpowiednikiem art. 145a § 2 k.p.a. A zatem, stanowisko Trybunału Konstytucyjnego dotyczące obliczania terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania jak i dotyczące domniemania, że treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego - ogłaszanego w odpowiednim organie urzędowym (art. 190 ust. 2 Konstytucji RP) - jest powszechnie znana i obywatel nie może powoływać się na jego nieznajomość dla uzasadnienia własnych działań albo zaniechań, należy odnieść także do art. 145a § 2 k.p.a. Zaznaczyć należy, iż takie stanowisko jest także prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Z powyższych względów należy uznać, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.