II OSK 1972/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (sprawozdawca) Protokolant asystent sędziego Joanna Ziółkowska po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 2723/24 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 3 września 2024 r. nr DL.WIPO.412.331.2023/MK w przedmiocie zobowiązania do powrotu oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrokiem z 21 marca 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2723/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę A. C., obywatela Republiki Turcji (dalej: "cudzoziemiec", "strona", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 3 września 2024 r. nr DL.WIPO.412.331.2023/MK w przedmiocie zobowiązania do powrotu. Decyzją tą, po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemca od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w Zielonej Górze – Babimoście (dalej: "Komendant", "organ pierwszej instancji") z 19 kwietnia 2023 r. nr 17-650/22/D-ZDP/2023, którą zobowiązano skarżącego do powrotu w terminie 30 dni, od dnia doręczenia decyzji oraz zakazano ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 6 miesięcy – Szef Urzędu uchylił decyzję Komendanta w części dotyczącej określenia terminu dobrowolnego powrotu, określił termin dobrowolnego powrotu, który wynosi 30 dni od dnia doręczenia decyzji Szefa Urzędu oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części. 2. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości, zarzucając: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.: art. 303 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r. poz. 769; dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c.") - poprzez pominięcie przesłanek udzielenia zgody na pobyt humanitarny lub pobyt tolerowany, mimo że skarżący od wielu lat (19 lat) przebywa w Polsce, posiada rodzinę, dziecko oraz trwałe więzi społeczne i zawodowe, co stanowi podstawę do odstąpienia od wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu; 2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwą wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, tj.: art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej: "Konwencja" lub "EKPCz") w zw. z art. 47 Konstytucji RP - poprzez nieprzeanalizowanie wpływu zobowiązania do powrotu do Turcji na życie rodzinne cudzoziemca, jego małoletniego dziecka oraz aktualnej partnerki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, co skutkowało naruszeniem prawa do poszanowania życia rodzinnego i dobra dziecka; 3) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 134 § 1 oraz art. 133 § 1 i art. 135 p.p.s.a. - poprzez ograniczenie kontroli legalności decyzji wyłącznie do jej formalnych aspektów, z pominięciem kluczowych okoliczności faktycznych i prawnych, w tym długoletniego pobytu skarżącego w Polsce tj. 19 lat, istnienia rodziny oraz wykonywania ciągłej pracy zawodowej, u tego samego pracodawcy (L. sp. z o.o. z siedzibą w miejscowości S.) od ponad 13 lat i zamieszkiwania i posiadania przez skarżącego swojego centrum życiowego w Polsce w woj. L. w miejscowości S. od ponad 11 lat, co skutkowało błędnym oddaleniem skargi zamiast uchylenia decyzji administracyjnej zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.; 4) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 6 EKPCz - przez błędne uznanie, że odmowa zawieszenia postępowania lub odroczenia rozprawy do czasu rozpoznania wniosku skarżącego przez organy administracyjne o zezwolenie na pobyt, jest uzasadniona zasadą sprawności postępowania, podczas gdy norma konstytucyjna służy ochronie praw jednostki. Ponadto sąd bezzasadnie zastosował § 48 Regulaminu wewnętrznego urzędowania WSA, który nie może być podstawą ograniczenia prawa do sądu, zwłaszcza w sytuacji, gdy długotrwałość postępowania administracyjnego wynika z niezależnych od skarżącego okoliczności oraz złożoności sprawy cudzoziemca ubiegającego się o zalegalizowanie pobytu w Polsce, podczas gdy Urząd do Spraw Cudzoziemców w Warszawie w zawiadomieniu z 19 czerwca 2024 r. sygn. akt DL.WIPO.412.331.2023/MK znajdującym się w aktach sprawy jednoznacznie wskazuje na konieczność wydłużenia terminu rozpatrywania przez organ sprawy z uwagi na "stopień skomplikowania postępowania" oraz ilość spraw do rozpatrzenia przez organ. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie cudzoziemiec wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Warszawie; lub o zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżanych decyzji w całości; zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpatrzenie skargi kasacyjnej na rozprawie. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). 3.4. Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do oceny, czy WSA w Warszawie oraz organy orzekające o zobowiązaniu skarżącego do powrotu nie naruszyły prawa, uznając, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki negatywne uzasadniające odstąpienie od wydania decyzji, a związane z prowadzeniem przez skarżącego na terytorium Polski życia rodzinnego i prywatnego, czyli przesłanki udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych (przewidziane w art. 348 pkt 2 i 3 u.o.c. w zw. z art. 8 EKPCz). W skardze kasacyjnej powołano się również na przesłanki udzielenia skarżącemu zgody na pobyt tolerowany (przewidziane w art. 351 u.o.c.), ale zarzut ten nie został w jakikolwiek sposób uzasadniony (zob. art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przypomnieć w tym miejscu należy, że NSA dokonuje kontroli zaskarżonego wyroku przez pryzmat przepisów prawa wskazanych w skardze kasacyjnej, odczytywanych w kontekście argumentów jurydycznych podanych przez skarżącego jako uzasadnienie naruszenia tych przepisów (por. np. postanowienie składu 7 sędziów NSA z 11 czerwca 2008 r. sygn. akt II GPS 2/08, wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 2151/22; wyrok NSA z 27 stycznia 2026 r., sygn. akt II OSK 1634/25 - CBOSA). 3.5. Dalej należy wskazać, że sąd administracyjny dokonuje oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji zobowiązującej stronę do powrotu według stanu prawnego obowiązującego na dzień wydania tej decyzji – tempus regit actum. Zasada ta wywodzona jest m.in. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. (kontrolna funkcja sądownictwa administracyjnego), art. 133 § 1 p.p.s.a. (orzekanie na podstawie akt sprawy), a także można ją wyprowadzić z art. 145 p.p.s.a., w którym wskazano okoliczności, których wystąpienie może uzasadniać uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie. Odstępstw od zasady tempus regit actum nie przewidziano również w unijnym prawie dotyczącym zobowiązania cudzoziemca do powrotu (por. np. wyrok NSA z 9 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2014/22, CBOSA). Tym samym, nie mogły mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia okoliczności dotyczące ewentualnych zmian w stanie faktycznym lub prawnym, jakie według pełnomocnika skarżącego miały zajść po wydaniu zaskarżonej decyzji (tj. po 3 września 2024 r.), a podniesione w załączniku do protokołu (k. 106 – 115). Tylko uzupełniająco należy wskazać, że obowiązujące przepisy dotyczące cudzoziemców przewidują szereg rozwiązań, które pozwalają uwzględnić istotną zmianę w życiu prywatnym lub rodzinnym osoby zobowiązanej do powrotu, która zaszła już po wydaniu decyzji. Dotyczy to zarówno zagadnienia wykonania takiej decyzji, jaki i ewentualnego uzyskania szczególnych tytułów pobytowych (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 124/24, CBOSA). 3.6. Jeżeli chodzi o przesłanki udzielenia zgody na pobyt humanitarny związane z ochroną życia prywatnego i rodzinnego (art. 348 pkt 2 i 3 u.o.c.), to należy przede wszystkim przypomnieć, że z samej istoty suwerenności państwa, której nieodzowną częścią jest sprawowanie kontroli nad danym terytorium, wynika prawo do określania zasad przebywania cudzoziemców na terytorium danego państwa. Przywołane wyżej przepisy ustawy o cudzoziemcach oraz art. 8 EKPCz tej zasady nie przekreślają, a jedynie przewidują od niej wyjątek, uzasadniony potrzebą ochrony pewnych wartości w aspekcie zasady proporcjonalności. Innymi słowy, wydalenie osoby przebywającej nielegalnie na terytorium państwa-strony Konwencji stanowi przejaw realizacji zasady ochrony porządku publicznego i nie stanowi samo przez się naruszenia Konwencji, nawet jeżeli cudzoziemiec prowadzi tu życie prywatne lub rodzinne. Dopiero zaistnienie szczególnych okoliczności pozwala na przełamanie wspomnianej zasady (por. np. wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 2110/23, CBOSA). Stąd też w orzecznictwie za ugruntowany uznaje się pogląd, że przepisy Konwencji nie mogą być interpretowane w sposób prowadzący do narzucania państwu przyjmującemu cudzoziemców konieczności legalizowania ich pobytu na wybranej przez nich podstawie prawnej i formie, wbrew przepisom prawa krajowego oraz bez względu na okoliczności faktyczne sprawy (por. np. wyrok NSA z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2293/22; wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2830/21; wyrok ETPC z 28 czerwca 2011 r., skarga nr 55597/09, NUNEZ v. NORWEGIA, LEX nr 846368.). Okolicznościami istotnymi z punktu widzenia przyznania ochrony są w szczególności: okres pobytu cudzoziemca w państwie orzekającym o zobowiązaniu do powrotu, legalność tego pobytu w pewnym okresie, wiek cudzoziemca, intensywność więzi prywatnych lub rodzinnych, posiadanie dzieci z obywatelem polskim, związki z krajem pochodzenia (por. np. wyrok NSA z 4 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1419/22 oraz wyrok NSA z 27 stycznia 2026 r., sygn. akt II OSK 1424/25 - CBOSA). 3.7. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że orzekające organy nie przekroczyły granic przysługującej im władzy dyskrecjonalnej przyjmując, że w sprawie nie dojdzie do naruszenia zasady proporcjonalności poprzez zobowiązanie skarżącego do powrotu. Należy tu mieć w szczególności na uwadze następujące okoliczności. Po pierwsze, okres legalnego pobytu skarżącego na terytorium Polski wynosił zaledwie około trzech lat, przy czym udzielone skarżącemu tytuły pobytowe były związane z małżeństwem z obywatelką Polski, które zostało rozwiązane przez rozwód w 2010 r. Po drugie, skarżący w międzyczasie przebywał m.in. w Bułgarii. Po trzecie, syn cudzoziemca urodzony w 2017 r. ze związku z obywatelką Ukrainy, na opiekę nad którym powołuje się skarżący, pozostaje pod bieżącą opieką matki, która obecnie jest związana z innym partnerem, z którym zamierza zawrzeć związek małżeński. Z zeznań matki dziecka wynika przy tym, że od około roku skarżący nie wspiera już finansowo syna (k. 66 akt administracyjnych). Po czwarte, organ wyznaczył najkrótszy możliwy zakaz ponownego wjazdu (6 miesięcy), co w realiach tej sprawy nie spowoduje trwałego zerwania dotychczasowych więzi z synem, uwzględniając zarówno współczesne techniki komunikacji, jak również możliwość wspomagania finansowego syna za pośrednictwem systemu bankowego. 3.8. Końcowo należy wskazać, że bezzasadne okazały się zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące oddalenia przez WSA w Warszawie wniosku o odroczenie rozprawy lub zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania przez Wojewodę podania skarżącego o udzielenie mu zezwolenia na pobyt czasowy i pracę (k. 54 akt). Przede wszystkim, w skardze kasacyjnej nie powołano przepisów regulujących zasady odraczania rozprawy (art. 99 oraz 109 – 110 p.p.s.a) oraz zasady zawieszania postępowania (art. 123 – 131 p.p.s.a.). Już z tego powodu, w świetle orzekania w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 w zw. z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), zarzuty nie mogły okazać się zasadne. W tym kontekście tylko uzupełniająco należy przypomnieć, że w świetle zasady zaufania do działań organów władzy publicznej (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasady rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), regułą jest rozstrzygnięcie sprawy przez sąd administracyjny na pierwszym posiedzeniu (art. 7 p.p.s.a.). Ewentualne odroczenie rozprawy, a tym bardziej zawieszenie postępowania, jest wyjątkiem od reguły (por. np. wyrok NSA z 18 lutego 2026 r., sygn. akt II OSK 1304/25, CBOSA). Tym samym, przepisy dotyczące odroczenia rozprawy lub zawieszenia postępowania powinny być wykładane ściśle (exceptiones non sunt extendendae). 3.9. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.