II OSK 1757/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak sędzia del. WSA Anna Szymańska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2121/24 w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Rady do Spraw Polaków poza Granicami Kraju z dnia z 10 czerwca 2024 r. nr DWPPG.0051.148.2023/5 RPGK-IV-159/2023 w przedmiocie odmowy przyznania Karty Polaka 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Rady do Spraw Polaków poza Granicami Kraju na rzecz K. P. kwotę 1287 (jeden tysiąc dwieście osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z 17 lutego 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2121/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd wojewódzki, sąd pierwszej instancji) po rozpoznaniu skargi K. P. (dalej: cudzoziemka, strona, skarżąca, skarżąca kasacyjnie) na decyzję Rady do Spraw Polaków poza Granicami Kraju (dalej: Rada) z 10 czerwca 2024 r. nr DWPPG.0051.148.2023/5 RPGK-IV-159/2023 w przedmiocie odmowy przyznania Karty Polaka – oddalił skargę. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Cudzoziemka, obywatelka Ukrainy, wnioskiem z 11 lipca 2023 r. wystąpiła o przyznanie Karty Polaka. Wojewoda Podkarpacki (dalej: Wojewoda, organ pierwszej instancji) decyzją z 27 października 2023 r. nr O-II.6159.277.2023 na podstawie art. 19 pkt 1 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2023 r. poz. 192; dalej: ustawa o KP) odmówił przyznania Karty Polaka. Organ stwierdził, że skarżąca zna i kultywuje polskie tradycje i zwyczaje, jednak "znajomość ta jest na bardzo podstawowym poziomie". Organ natomiast ocenił, że jej stosunek do UPA i S. B. świadczy o tym, że nie utożsamia się z polskim narodem, dlatego nie potępiła działalności UPA. Rada, zaskarżoną decyzją utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Podano m.in., że strona zna polskie tradycje i zwyczaje, ale ich nie kultywowała i nie kultywuje. Nie został zatem spełniony wymóg określony w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o KP. Natomiast kluczowa kwestia, która stała u podstaw decyzji organu I instancji została oceniona jako irrelewantna, gdyż stosunek strony do UPA został oceniony jako "obojętny". Dokonując oceny związku strony z polskością stwierdzono, że jest obiektywnie oparty na więzach zawodowych oraz zamieszkiwania w Polsce, ale w podejściu subiektywnym nie przejawia się w praktyce. W ocenie Rady stwierdzony stan faktyczny (w zakresie niekultywowania polskich tradycji i zwyczajów) nie budzi wątpliwości. Podniesiono, że w trakcie postępowania o przyznanie Karty Polaka organy administracji są zobowiązane do oceny zachowania wnioskodawcy w kontekście posiadanej tożsamości narodowej tj. wykazania narodowości polskiej, jak też związków z polskością. Dlatego też zasadnym jest gromadzenie wszelkich oświadczeń strony związanych nie tylko tradycjami lub zwyczajami, ale również odnoszących się do historii Polski, a przede wszystkim do wydarzeń związanych z jej miejscem pochodzenia i zamieszkania, co może potwierdzić lub wręcz zaprzeczyć jej związkom z polskością. WSA w Warszawie we wskazanym na wstępie wyroku stwierdził, że sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że nie narusza ona prawa. W pierwszej kolejności podano, że strona bezspornie spełnia warunki, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o KP. Zatem, istota sprawy sprowadzała się do oceny, czy skarżąca nie wykazała swojego związku z polskością, tj. nie spełnia warunku określonego w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o KP. Wskazano, że związek ten należy wykazać, po pierwsze, przez podstawową znajomość języka polskiego, który uważa się za język ojczysty, a po drugie, przez znajomość i kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów. Dalej stwierdzono, że skarżąca wykazała podstawową znajomość języka polskiego. W ocenie WSA w Warszawie za prawidłową należy uznać ocenę Rady, zgodnie z którą dopiero osiedlenie się w Polsce w 2022 r. spowodowało, że skarżąca, która zetknęła się z polskim językiem i zwyczajami religijnymi we wczesnym dzieciństwie na Ukrainie, zaczęła je kultywować z własną rodziną, zamieszkując w Polsce. Dalej, że trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów, argumentów czy konkretnych przykładów na poparcie tezy o kultywowaniu polskich tradycji i zwyczajów bezpośrednio przed przyjazdem do Polski w 2022 r. Wyjaśniono, że postępowanie wykazało, że cudzoziemka zna polskie tradycje i zwyczaje, ale ich nie kultywowała. Jakkolwiek skarżąca posiada elementarną wiedzę o Polsce, polskich świętach, czy znanych Polakach, to z pewnością nie można stwierdzić, że w toku postępowania wykazała swój związek z polskością podczas zamieszkiwania na Ukrainie przez kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów. Tym samym za niezasadne sąd pierwszej instancji uznał zarzuty skargi naruszenia przez organ prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o KP poprzez uznanie, że nie została spełniona przesłanka przewidziana w tym przepisie oraz art. 19 pkt 1 tej ustawy poprzez wydanie decyzji odmownej. W ocenie sądu wojewódzkiego, nietrafnie również podniesiono, że organ naruszył ten przepis poprzez niewłaściwą jego wykładnię i przyjęcie, że wykazanie przez skarżącą związku z polskością nie może polegać na kultywowaniu przez nią polskich tradycji i zwyczajów obecnie oraz uzależnienie spełnienia tej przesłanki od wykazania kultywowania przez skarżącą polskich tradycji i zwyczajów przed 2022 r., podczas gdy przepis nie precyzuje okresu, jaki skarżąca winna wykazać, w którym kultywowała polskie tradycje i zwyczaje. Wskazano, że w tym zakresie organ zasadnie wskazał na Preambułę do ustawy o KP. Następnie, że intencją ustawodawcy było, aby Kartę Polaka otrzymywały przede wszystkim osoby zamieszkujące poza granicami Polski, które tam kultywują polskie tradycje i zwyczaje. Tym samym istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie ma kultywowanie tradycji i zwyczajów przez skarżącą przed jej przyjazdem do Polski w 2022 r. Kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów powinno mieć charakter ciągły, a zatem nie może być oceniane tylko w odniesieniu do dwóch ostatnich lat przed złożeniem wniosku, po przyjeździe skarżącej do Polski w 2022 r. Dalej, że rację również ma organ, że zachowanie związków z polskością opiera się zazwyczaj na tradycjach rodzinnych, zwyczajach przodków o polskim pochodzeniu, dlatego organ prawidłowo ocenił sytuację skarżącej w tym zakresie na podstawie jej oświadczeń złożonych przed organem pierwszej instancji odnoszących się do kultywowania tradycji polskich w rodzinie skarżącej zamieszkującej na terytorium Ukrainy. Zdaniem WSA w Warszawie w skardze niezasadnie podniesiono również naruszenie przez organ art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o KP, gdyż przyjął on, że związek z polskością oznacza również znajomość historii Polski, a w tym przypadku jego wykazanie zostało uzależnione od znajomości i oceny działalności UPA i jej przywódców, podczas gdy ustawa przewiduje, że wykazanie związku z polskością ma polegać na posiadaniu przynajmniej podstawowej znajomości języka polskiego oraz znajomości i kultywowania polskich tradycji i zwyczajów. Wyjaśniono, że nie można całkowicie oderwać związku z polskością i znajomości polskich tradycji i zwyczajów od posiadania przynajmniej elementarnej wiedzy o historii Polski. Zaznaczono, że w kwestii znajomości i oceny działalności UPA i jej przywódców przez skarżącą - organ drugiej instancji uznał, że jest to kwestia, która świadczy o obojętności skarżącej wobec wydarzenia na Wołyniu i jedynie dodatkowo przemawia za stwierdzeniem braku jej związku z polską tożsamością narodową. Za nietrafny uznano zarzut naruszenia przez organ art. 53 ust. 7 Konstytucji RP poprzez zażądanie od wnioskodawczyni wyrażenia swojego światopoglądu oraz oceny wydarzeń historycznych, jak również uzależnienia wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie od zajętego przez wnioskodawczynię w tej sprawie stanowiska. Zdaniem sądu wojewódzkiego ocena wydarzeń historycznych wyrażana przez daną osobę nie może być traktowana jako wyrażenie swojego światopoglądu w rozumieniu art. 53 ust. 7 Konstytucji RP. Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się również naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.). Podkreślono, że główną przyczyną wydania decyzji odmownej był brak wykazania, że cudzoziemka kultywowała polskie tradycje i zwyczaje przed przyjazdem do Polski w 2022 r. Dalej, że przede wszystkim obowiązek wykazania przesłanek do uzyskania Karty Polaka ciążył na skarżącej. Organ nie miał ani możliwości, ani obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu wykazania powyższej okoliczności. Wyjaśniono, że oprócz złożonych oświadczeń strona w toku postępowania nie złożyła żadnych dowodów w tym zakresie. W ocenie sądu wojewódzkiego, podjęto niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrano i rozpatrzono materiał dowodowy, dokonano jego prawidłowej oceny oraz wystarczająco i przekonująco wyjaśniono stronie w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji, powody odmowy przyznania Karty Polaka. Na zakończenie wyjaśniono, że załączone do skargi dokumenty są dokumentami prywatnymi, które powstały po wydaniu zaskarżonej decyzji oraz nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Wskazują one na okoliczności, które strona powinna była wykazać w toku postępowania administracyjnego, a nie dopiero na etapie postępowania sądowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła cudzoziemka, zaskarżając go w całości, zarzucając: I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o KP i przyjęcie, że: a) nie można stwierdzić, że w toku postępowania skarżąca wykazała swój związek z polskością podczas zamieszkiwania na Ukrainie przez kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów podczas gdy skarżąca wykazała znajomość, jak również kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów, w tym również podjęte starania o zachowanie języka polskiego; b) zachowanie związków z polskością opiera się zazwyczaj na tradycjach rodzinnych, zwyczajach przodków o polskim pochodzeniu, dlatego organ prawidłowo ocenił sytuację skarżącej w tym zakresie na podstawie jej oświadczeń złożonych przez organem pierwszej instancji odnoszących się do kultywowania tradycji polskich w rodzinie skarżącej zamieszkującej na terytorium Ukrainy, podczas gdy przepis jednoznacznie stanowi, że organ ma obowiązek zbadać czy osoba ubiegająca się o Kartę Polaka, która deklaruje przynależność do Narodu Polskiego wykaże swój związek z polskością a zatem okoliczność czy przodkowie skarżącej (na których zachowania nie ma ona żadnego wpływu) kultywowali polskie tradycje i zwyczaje pozostawać winno bez wpływu na ocenę postawy samej skarżącej, która jak wynika z wywiadu po uzyskaniu samodzielności rozpoczęła naukę języka polskiego co za tym idzie podjęła stosowne starania o zachowanie języka polskiego oraz kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów a po założeniu własnej rodziny wdrożyła w życie własnej rodziny polskie tradycje i zwyczaje; c) istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie ma kultywowanie tradycji i zwyczajów przez skarżącą przed jej przyjazdem do Polski w 2022 r. oraz, że kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów powinno mieć charakter ciągły a zatem nie może być oceniane tylko w odniesieniu do dwóch ostatnich lat przed złożeniem wniosku a także uzależnienie spełnienia tej przesłanki od wykazania kultywowania przez skarżącą polskich tradycji i zwyczajów przed rokiem 2022 r. podczas gdy przepis nie precyzuje okresu jaki skarżąca winna wykazać w którym kultywowała polskie tradycje i zwyczaje jak również, że kultywowanie powinno mieć charakter ciągły, albowiem prawidłowa wykładnia przepisu winna prowadzić do wniosku, że zakłada on zachowania wnioskodawcy trwające przez dłuższy czas nie zaś jak chce tego organ stale poczynając nawet od przodków skarżącej; d) opisany w literaturze w tym w Komentarzu Prawo o cudzoziemcach pod redakcją prof. dr hab. J. Chlebnego wywód dotyczący związku z polskością sformułowanego w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji może mieć zastosowanie również przy wykładni art. 2 ust. 1 ustawy o Karcie Polaka podczas gdy w ustawie o repatriacji stwierdzenie "związek z polskością" nie zostało w żaden sposób zdefiniowane natomiast ustawa o KP w sposób jasny precyzuje co organ winien brać pod uwagę przy ocenie związku wnioskodawcy z polskością tj.: przynajmniej podstawową znajomość języka polskiego, który uważa za język ojczysty, oraz znajomość i kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów, a zatem zawęża wyrażenie związku z polskością do spełnienia w/w przesłanek i jako takie nie powinno być interpretowane w sposób rozszerzający; e) skarżąca nie wykazała swojego związku z polskością albowiem nie wykazała aby kultywowała polskie tradycje i zwyczaje podczas gdy organ pierwszej instancji (który gromadzi i ocenia materiał dowodowy przeprowadzając osobistą rozmowę z wnioskodawcą) nie miał wątpliwości co do tego, że skarżąca zna i kultywuje polskie tradycje i zwyczaje co stanowiło spełnienie ustawowych przesłanek przyznania Karty Polaka natomiast brak związku z polskością organ ocenił wyłącznie na podstawie wypowiedzi skarżącej dotyczącej kwestii znajomości i oceny działalności UPA i jej przywódców; f) istotą postępowania o przyznanie Karty Polaka jest ustalenie czy wnioskodawca faktycznie został wychowany w polskiej historii i badanie znajomości historii Polski, podczas gdy przepis tej ustawy w sposób konkretny i jednoznaczny określa, że dla przyznania Karty Polaka wymaga się wykazania przez wnioskodawcę związku z polskością poprzez przynajmniej podstawową znajomość języka polskiego, który uważa za ojczysty, oraz znajomości i kultywowania polskich tradycji i zwyczajów; g) uzależnienie wykazania przez wnioskodawczynię związku z polskością od znajomości i oceny działalności UPA i jej przywódców, podczas gdy ustawa przewiduje, że wykazanie związku z polskością ma polegać na posiadaniu przynamniej podstawowej znajomości języka polskiego oraz znajomości i kultywowania polskich tradycji i zwyczajów; które to przesłanki jak sam organ stwierdził wnioskodawczyni spełniła; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 53 pkt 7 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że ocena wydarzeń historycznych wyrażona przez daną osobę nie może być traktowana jako wyrażenie swojego światopoglądu w rozumieniu tego przepisu i w konsekwencji niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.; II. naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie przez sąd pierwszej instancji wniosków o dopuszczenie dowodów z dokumentów dołączonych do skargi z uwagi na fakt, że są dokumentami prywatnymi, powstały już po wydaniu zaskarżonej decyzji oraz nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości jak również wskazują okoliczności, które strona powinna była wykazać w toku postępowania administracyjnego, a nie dopiero na etapie postępowania sądowego, podczas gdy strona nie złożyła do akt sprawy dokumentów dołączonych do skargi albowiem na wcześniejszym etapie postępowania organ nie kwestionował kultywowania przez skarżącą polskich tradycji i zwyczajów wskazując jednoznacznie, że organ potwierdził ich kultywowanie, a dopiero w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji przedstawione zostały argumenty dotyczące braku kultywowania przez skarżącą polskich tradycji i zwyczajów a zatem wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji konieczność ich powołania nastąpiła dopiero na etapie postępowania sądowego; 2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że: postępowanie toczyło się na wniosek skarżącej, zatem to na niej ciążył przede wszystkim obowiązek wykazania przesłanek do uzyskania Karty Polaka co pozostaje w sprzeczności z w/w przepisami w szczególności wobec stwierdzenia przez organ pierwszej instancji, że skarżąca wykazała, że zna i kultywuje polskie tradycje i zwyczaje, a zatem skoro to organ drugiej instancji wywiódł odmienne stanowisko obowiązany był podjąć wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy; organ nie miał ani możliwości ani obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu wykazania, że skarżąca kultywowała polskie tradycje i zwyczaje przed przyjazdem do Polski w 2022 r. podczas gdy dopiero organ drugiej instancji uznał, że skarżąca nie wykazała kultywowania polskich tradycji i zwyczajów a zatem obowiązany był w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy albowiem organ pierwszej instancji potwierdził spełnienie przez skarżącą tych przesłanek; ustalenie, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie tezy kultywowania polskich tradycji i zwyczajów podczas gdy pomimo ustawowego obowiązku ani organ pierwszej instancji ani drugiej instancji nie zażądał od skarżącej dodatkowych dokumentów celem wyjaśnienia kwestii kultywowania przez nią polskich tradycji i zwyczajów; uzależnienie uznania przez organ kultywowania przez skarżącą polskich tradycji i zwyczajów od przedstawienia dokumentów potwierdzających powyższe, podczas gdy organ nie zobowiązał skarżącej do uzupełnienia czy też przedłożenia jakichkolwiek nowych dowodów z dokumentów, natomiast organ pierwszej instancji nie kwestionował kultywowania przez skarżącą polskich tradycji i zwyczajów a skupił się wyłącznie na znajomości i oceny działalności UPA i jej przywódców; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., albowiem w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, sąd pierwszej instancji nie zastosował środka określonego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., mimo że zaskarżona decyzja jest wadliwa, gdyż przy jej wydawaniu Rada dopuściła się naruszenia szeregu przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zmierzających do załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywateli; b) art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez: niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz zaniechanie przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń; ustalenie, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie tezy kultywowania polskich tradycji i zwyczajów podczas gdy pomimo ustawowego obowiązku ani organ pierwszej instancji ani drugiej instancji nie zażądał od skarżącej dodatkowych dokumentów celem wyjaśnienia kwestii kultywowania przez nią polskich tradycji i zwyczajów; uzależnienie uznania przez organ kultywowania przez skarżącą polskich tradycji i zwyczajów od przedstawienia dokumentów potwierdzających powyższe, podczas gdy organ nie zobowiązał skarżącej do uzupełnienia czy też przedłożenia jakichkolwiek nowych dowodów z dokumentów, natomiast organ pierwszej instancji nie kwestionował kultywowania przez skarżącą polskich tradycji i zwyczajów a skupił się wyłącznie na znajomości i ocenie działalności UPA i jej przywódców; c) art. 8 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania przez organ w niniejszej sprawne w sposób nic budzący zaufania skarżącego do organów władzy publicznej; d) art. 10 § 1 w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że bez znaczenia dla oceny związków strony z polskością pozostają jej kolejne oświadczenia, w tym pismo z 10 października 2023 r. podczas gdy zgodnie z w/w przepisami prawa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co więcej organy administracji publicznej stoją w toku postępowania na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, ponadto organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; e) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego i bezzasadne przyjęcie, że: skarżąca nie wykazała się znajomością oraz kultywowaniem polskich tradycji i zwyczajów; skarżąca nie kultywowała i nie kultywuje polskich tradycji i zwyczajów; brak jest jakichkolwiek dokumentów na kultywowanie tradycji i zwyczajów a nawet jakiegokolwiek związku z polskością przed przyjazdem skarżącej w 2022 r. do Polski podczas gdy skarżąca przed przyjazdem do Polski pielęgnowała znajomość języka polskiego, kultywowała polskie tradycje i zwyczaje i jak wynika z oświadczeń skarżącej, już na studiach zaczęła uczyć się języka polskiego i kultywować tradycje religijne; związek skarżącej z polskością jest obiektywnie oparty na więzach zawodowych oraz zamieszkiwania w Polsce, ale w podejściu subiektywnym nie przejawia się w praktyce; skarżąca zainteresowała się polskością dopiero po wybuchu wojny w Ukrainie i jej zamieszkaniu w Polsce; 4. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez dowolne zinterpretowanie stanu faktycznego sprawy oraz nieodniesienie się do wszystkich argumentów zawartych w skardze i dokonanie ustaleń na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego niepoprzedzonego wnikliwym postępowaniem dowodowym, nieuwzględniającym słusznego interesu skarżącej w załatwieniu sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że nie narusza ona prawa. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi a w następstwie tego uchylenie decyzji Rady oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody o odmowie przyznania Karty Polaka; względnie uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Jednocześnie oświadczyła, że zrzeka się rozprawy. Ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów ze znajdujących się w aktach sprawy załączonych do skargi dokumentów, tj.: oświadczenia S. P. (męża skarżącej) z 24 lipca 2024 r.; oświadczenia skarżącej z 24 lipca 2024 r. oraz zaświadczenia o przynależności do katolickiego ruchu religijnego Domowego Kościoła Ruchu Światło Życie Diecezji Legnickiej z 23 lipca 2024 r. na fakt związku skarżącej z polskością, znajomości oraz kultywowania przez skarżącą polskich tradycji i zwyczajów. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA. Skarga kasacyjna okazała się zasadna, choć przesłanką jej uwzględnienia było jedynie naruszenie przepisów procesowych tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie przepisy dotyczące reguł postępowania wyjaśniającego należy połączyć z zasadą zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz art. 10 § 1 k.p.a. nakładającym na organy obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przy czym kluczowe znaczenie w świetle decyzji Wojewody i przyjętych tam ustaleń faktycznych ma norma art. 79a § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. W postępowaniu wszczętym na żądanie strony organ administracji jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, a w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek (art. 79a § 1 i 2 k.p.a.). Celem przepisu art. 79a § 1 k.p.a. jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości (vide np. wyroki NSA z 16 lipca 2025 r. sygn. akt I GSK 427/22 i z 25 września 2024 r. sygn. akt I OSK 2401/23). Jednocześnie nie ma żadnych przeszkód procesowych, aby obowiązek ten realizowany był zarówno przez organ I instancji (w pierwszej kolejności), jak i organ odwoławczy. Na obydwu bowiem etapach postępowania obowiązuje art. 6 k.p.a. (zasada praworządności) w zw. z art. 7 Konstytucji RP i art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej). Organy z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Skarżąca wniosła o przyznanie jej Karty Polaka, motywując polską narodowością jej przodków oraz znajomością i kultywowaniem polskich tradycji i zwyczajów, w tym znajomością języka polskiego. Organ I instancji, choć inaczej to relacjonuje Rada, ocenił, że skarżąca zna i kultywuje polskie tradycje i zwyczaje. Przesłanką odmowy uczynił natomiast jakoby pozytywny stosunek cudzoziemki do UPA i Stepana Bandery – co zdaniem tego organu oznacza, że strona nie utożsamia się z polskim narodem. Wnosząc odwołanie od decyzji Wojewody skarżąca podjęła próbę zakwestionowania w/w oceny, nie zaś wykazania, że zna i kultywuje polskie tradycje i zwyczaje. Tymczasem wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy Rada zanegowała przyjęte przez Wojewodę ustalenia i oceny w zakresie wymogu określonego w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o KP, nie zawiadamiając strony w trybie art. 79a k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. przed wydaniem orzeczenia, że w ocenie Rady cudzoziemka nie wypełniła jednej z wymaganych przesłanek materialnych przyznania Karty Polaka. Podkreślając uprawnienie organu odwoławczego do poczynienia odmiennych ustaleń oraz ocen prawnych, bowiem zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy ma obowiązek - po pierwsze ocenić prawidłowość decyzji organu pierwszej instancji, - po drugie zaś rozpoznać sprawę na nowo biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie orzekania przez ten organ (vide np. wyrok NSA z 10 sierpnia 2023 r. sygn. akt II OSK 2308/22) – należy podkreślić z drugiej strony jego procesowe obowiązki. Mianowicie organ ten na obowiązek zastosowania art. 79a w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. Strona bowiem działając w zaufaniu do Wojewody (art. 8.k.p.a.), który nie zakwestionował, że zna ona i kultywuje polskie tradycje i zwyczaje, na etapie postępowania odwoławczego nie podjęła żadnych działań procesowych, aby przyznaną już okoliczność dalej wykazywać. Tymczasem Rada po przekazaniu jej odwołania nie podjęła czynności procesowych, określonych w art. 79a w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., a następnie przyjęła odmienne ustalenia i oceny prawne, skutkujące wydaniem odmownej decyzji. Przyjmuje się, że dla skuteczności zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania, koniecznym jest wykazanie, że jej naruszenie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w konsekwencji tego, realizację przysługujących jej praw, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy (zob. np. wyroki NSA: z 7 października 2025 r. sygn. akt II OSK 849/23, z 28 sierpnia 2025 r. sygn. akt I OSK 2211/23, z 26 marca 2025 r. sygn. akt III OSK 2222/23, z 12 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 1022/17, z 9 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 841/19, z 23 listopada 2022 r. sygn. akt III OSK 6816/21). Zaniechanie zawiadomienia strony o zgromadzeniu materiału dowodowego, możliwości zapoznania się z nim oraz możliwości składania wniosków (w tym wniosków dowodowych) należy oceniać z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. Skarżąca kasacyjnie – w ocenie NSA – wykazała, że poprzez naruszenie w/w przepisów procesowych została pozbawiona możliwości złożenia wniosków dowodowych na okoliczność kultywowania polskich tradycji i zwyczajów. Potwierdzeniem tego są właśnie wnioski dowodowe złożone na etapie sądowym, które zasadnie zostały oddalone przez WSA w Warszawie. Kwestię postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym reguluje art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny może wprawdzie przeprowadzić dowody uzupełniające, ale jedynie w postaci dokumentów i to o tyle, o ile jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przewidzianą w art. 106 § 3 p.p.s.a. możliwość przeprowadzenia przez sąd dowodu uzupełniającego z dokumentu należy rozumieć jako odnoszącą się do sytuacji wystąpienia istotnych wątpliwości związanych z oceną, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem, a nie do sytuacji wystąpienia wątpliwości związanych z ustaleniami zaistniałego w sprawie stanu faktycznego. Tym samym słusznie Sąd wojewódzki odmówił przeprowadzenia wnioskowanych dowodów, ale błędnie nie przyjął tych wniosków w aspekcie zastosowania art. 10 § 1 k.p.a. Strona bowiem wnioskując o przeprowadzenie tych dowodów na okoliczność, że kultywowała już w Ukrainie polskie tradycje i zwyczaje - wykazała naruszenie przez organ odwoławczy art. 79a § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. W konsekwencji jako niezasadny należało uznać zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. Jako także niezasadny ocenić trzeba zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera ono stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia, brak jest uzasadnienia podjętych rozstrzygnięć albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia, jak również, gdy jest ono sporządzone w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymagane elementy, w szczególności stanowisko sądu I instancji odnoszące się do kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, podstawę prawną wyroku oraz wyczerpująco i rzeczowo wyjaśnia powód podjętego rozstrzygnięcia. Jedynie Sąd wojewódzki dokonał błędnej oceny braku naruszenia omówionych wyżej przepisów procesowych przez organ odwoławczy, co nie może jednak zostać uwzględnione w ramach tego zarzutu. Mając powyższe na uwadze jako przedwczesne należało uznać naruszenie wskazanych w skardze przepisów materialnych. Przy czym jako bez znaczenia dla wyniku sprawy należało ocenić zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 53 pkt 7 Konstytucji RP, gdyż organ odwoławczy stosunku skarżącej do istotnych wydarzeń historycznych tj. działalności UPA oraz Stepana Bandery, nie uznał jako istotnego elementu stanu faktycznego, który determinował rozstrzygnięcie. Jako podstawę odmowy przyjął bowiem to, że strona nie wykazała, aby przed przybyciem do RP kultywowała polskie tradycje i zwyczaje. Przedstawiona w zaskarżonej decyzji interpretacja art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o KP jest prawidłowa. Otóż analiza przepisów tej ustawy prowadzi do wniosku, że została ona uchwalona przede wszystkim w celu ochrony i ułatwień dla Polaków zamieszkujących poza granicami RP. Idea uchwalenia tego aktu wynika przede wszystkim z preambuły. Mianowicie ustawa została uchwalona w celu pomocy Polakom zamieszkałym za granicą w zachowaniu ich związków z narodowym dziedzictwem kulturalnym, którzy na skutek zmiennych losów naszej Ojczyzny utracili obywatelstwo polskie, i którzy ze względu na swoje poczucie tożsamości narodowej pragną uzyskać potwierdzenie przynależności do Narodu Polskiego. Poczucie przynależności do narodu Polskiego musi być zatem kształtowane poza granicami RP i potrzeba musi wynikać ze wspólnej przeszłości. Kierunek wykładni potwierdza procedura, która przewiduje jako organ właściwy do przyznania Karty Polaka konsula, a w wyjątkowych okolicznościach wojewodę. Kompetencja konsula do załatwienia tego rodzaju sprawy wyraźnie wskazuje na ubieganie się Polaków o takie uprawnienie poza granicami RP. Oznacza to, że przede wszystkim konieczne jest zbadanie więzi z Polską poprzez kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów w kraju dotychczasowego zamieszkania. Ich kontynuacja po zamieszkaniu w Polsce jedynie utwierdza tożsamość narodową danego cudzoziemca i przynależność do Narodu Polskiego. Wobec powyższego kluczowe dla zastosowania przepisu prawa materialnego jest ustalenie, czy skarżąca wykazywała przynależność do Narodu Polskiego, rodząc się z ojca Polaka i matki Ukrainki i mieszkając w Ukrainie do chwili przybycia na teren RP. Jak kształtowało się to poczucie przynależności i jaki miało zobiektywizowany wymiar poprzez kultywowanie polskich zwyczajów i tradycji. Organ odwoławczy w celu powyższych ustaleń może zastosować art. 136 k.p.a. Na obecnym etapie natomiast przedwczesne byłoby kwalifikowanie zarzuconych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Powyższe oznacza, że część zarzutów skargi kasacyjnej okazała się uzasadniona i jednocześnie istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, co uzasadniało zastosowanie art. 188 p.p.s.a. Skutkowało to uchyleniem zaskarżonego wyroku w całości i uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. Na koszty te składa się wpis od skargi (300 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł), opłata od pełnomocnictwa (17 zł), opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia (100 zł), wpis od skargi kasacyjnej (150 zł) i wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed NSA (240 zł). NSA orzekał na posadzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.