II OSK 1072/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie: sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1358/23 w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr RdU-158-1/S/23 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 grudnia 2023 r., IV SA/Wa 1358/23 oddalił skargę S. B. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (RdSU) z 13 kwietnia 2023 r., nr RdU-158-1/S/23 utrzymującą w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: SUdSC) z 3 marca 2023 r., nr DPU.420.5491.2022, którą wskazany organ, działając na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 1 pkt 1 i art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1264 ze zm.), dalej: u.u.c.o., po rozpatrzeniu wniosku S. B., obywatela Królestwa [...], odmówił nadania skarżącemu statusu uchodźcy oraz udzielenia ochrony uzupełniającej. S. B. złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nierzetelne sporządzenie uzasadnienia wyroku, uniemożliwiające efektywną kontrolę kasacyjną, a w szczególności pominięcie opisu rzeczywistego stanu faktycznego i sporządzenie uzasadnienia nie w odniesieniu do wyroku, a jedynie poprzez powielenie uzasadnienia innego orzeczenia, przejawiające się w szczególności wskazaniem, że skarżący rzekomo domaga się ochrony wraz z małżonką oraz określaniem w uzasadnieniu wyroku strony skarżącej "skarżącymi", podczas gdy z samej treści skargi oraz decyzji wynika, że S. B. jest kawalerem oraz samodzielnie domagał się ochrony i jest jedynym skarżącym w przedmiotowej sprawie; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej: k.p.a., poprzez faktyczną aprobatę wadliwej i sprzecznej z wynikającymi z powołanych przepisów k.p.a. zasadami oceny zgromadzonego materiału oraz wadliwego rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału, przejawiających się w szczególności błędnym i sprzecznym z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego ustaleniem, że (i) osoba ścigana przez marokańską mafię nie jest dotknięta indywidualnym zagrożeniem i nie grozi jej poważna krzywda w [...]; (ii) brak ucieczki ojca skarżącego z [...] świadczy o braku zagrożenia ze strony mafii marokańskiej; (iii) bycie wyśmianym przez marokańską policję po zgłoszeniu zagrożenia ze strony mafii nie prowadzi do wniosku, że policja i inne służby marokańskie nie udzieliły i nie mogły w praktyce udzielić skarżącemu ochrony przed mafią; (iv) incydentalne do strony groźby ze strony mafii dotyczące skierowanych przeciw mafii zachowań ojca skarżącego nie uzasadniają twierdzenia, że skarżący był w sposób stały zagrożony przez mafię; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 42 u.u.c.o. poprzez akceptację wadliwych ustaleń faktycznych wynikających z błędnego niezastosowania tego ostatniego przepisu i nieuznaniu objętych zeznaniami skarżącego okoliczności za udowodnione, pomimo spełnienia przesłanek wskazanych w tym ostatnim przepisie; 4) art. 16 ust. 1 pkt 3 u.u.c.o. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zorganizowana grupa przestępcza nie jest wskazanym w tym przepisie podmiotem innym niż określone w art. 16 ust. 1 pkt 1 i 2 u.u.c.o., podczas gdy tak jest, a w szczególności kryminalny charakter takiego ugrupowania nie uniemożliwia zaklasyfikowania go jako takiego podmiotu, zaś z powołanego przepisu nie wynika wymaganie, aby podmiot w nim wspomniany nie miał charakteru kryminalnego; 5) art. 13 ust. 1 u.u.c.o. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że kryminalny charakter prześladowań przesądza o odmowie uzyskania ochrony na podstawie tej ustawy, podczas gdy przepis ten mówi o jakimkolwiek prześladowaniu ze względu na wymienione w nim czynniki i nie wyłącza udzielenia ochrony z powody prześladowań w postaci działań o charakterze kryminalnym; 6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie wyrokiem zaskarżonej decyzji, pomimo wydania jej z naruszeniem prawa materialnego oraz przy innych naruszeniach przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Pełnomocnik skarżącego wystąpił o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez skarżącego kasacyjnie na uzasadnionych podstawach. Wadliwość uzasadnienia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy nie zawiera ono stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia lub sporządzone jest w taki sposób, że nie jest możliwa kontrola instancyjna tego orzeczenia. Tego rodzaju uchybienie nie obarcza uzasadnienia zaskarżonego wyroku, którym Sąd I instancji oddalił skargę wniesioną przez skarżącego na decyzję RdSU z 13 kwietnia 2023 r. Wynikają bowiem z niego szczegółowe powody nakazujące Sądowi przyjąć, że ww. akt odpowiada prawu, albowiem skarżący nie spełnia przesłanek umożliwiających nadanie mu statusu uchodźcy albo udzielenie ochrony uzupełniającej, co umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu poddanie przesłanek wnioskowania prowadzącego do wskazanej konkluzji merytorycznej weryfikacji. W postawionym Sądowi I instancji zarzucie skarżący kasacyjnie zasadnie wskazuje, że wypowiedź Sądu w niektórych swoich fragmentach (s. 5 i 7) odwołuje się do nierzeczywistego opisu stanu faktycznego, mając na uwadze, iż uwarunkowania faktyczne kontrolowanej sprawy nie miały jakiegokolwiek uchwytnego związku z rozpatrywaniem żądania, które skarżący miałby złożyć z "małżonką". Tego rodzaju mankament wskazuje na pewną niestaranność obciążającą sporządzone uzasadnienie, niemniej nie rzutuje on na ogólne jego motywy, albowiem nie jest powiązany z innymi błędami procesowymi, które ujawniałyby niezgodność zachodzącą pomiędzy treścią zapadłego wyroku a czynnikami, które faktycznie powinny go kształtować odnoszonymi do osoby skarżącego (wnioskodawcy), a także indywidualnej sytuacji, w jakim się on znajdował, występując wnioskiem z 28 października 2022 r. o udzielenie ochrony międzynarodowej. Analiza oceny prawnej zamieszczonej w uzasadnieniu wyroku potwierdza, że jej bezpośrednim przedmiotem pozostają objęte wyjaśnieniami skarżącego okoliczności poddane rozważeniu przez RdSU w zaskarżonej decyzji, co nie pozwala przypisać tejże ocenie prawnej postaci elementu uzasadnienia wyroku "przekopiowanego" bez należytej weryfikacji z uzasadnienia innego orzeczenia, do czego nawiązują uwagi wnoszącego skargę kasacyjną. Wbrew postawionemu zarzutowi, Sąd I instancji nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ponieważ trafnie Sąd przyjął, że RdSU podjęła czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokonała właściwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zakresie, w jakim zachodziła konieczność określenia, czy powrót skarżącego do kraju pochodzenia ([...]) może narazić go na prześladowanie albo rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, za prawidłową uznać trzeba ocenę orzekających organów wskazującą na pozbawione wiarygodności zeznania cudzoziemca dotyczące posiadania w kraju pochodzenia problemów z "marokańską mafią". Negatywnie na wiarygodność zeznań cudzoziemca wpłynęła ogólnikowość składanych przez niego wyjaśnień zasadniczo nieweryfikowalnych i brak logiczności zachodzącej pomiędzy przedstawianymi wydarzeniami odnoszącymi się m.in. do kłopotów ojca, z którymi miał się on mierzyć wobec podejrzewania go przez przestępców zajmujących się w C. handlem narkotykami o kontaktowanie się z policją, czy też własnych problemów zapoczątkowanych złożonym doniesieniem o kradzieży motocykla, wskazującym, że za przestępstwem tym stać ma "mafia". Powyższe stwarzało podstawę, by uznać, że historia ujawniona przez cudzoziemca dotycząca grożącego mu w kraju pochodzenia niebezpieczeństwa została wytworzona jedynie na potrzeby zainicjowanej procedury o udzielenie ochrony międzynarodowej, z czym pozostawały spójne okoliczności zgłoszenia tego żądania. Uprawdopodabniają one, że wyjazd cudzoziemca z kraju pochodzenia, dostanie się do Turcji i późniejsze próby nielegalnego przekroczenia granicy państw członkowskich UE (Grecja/Bułgaria) miały związek z ujawnionym podczas przesłuchania statusowego przeprowadzonego 22 lutego 2023 r. (k. 83-87 akt adm.) zamiarem poszukiwania lepszego życia w jednym z krajów europejskich (najchętniej w Hiszpanii, gdzie mieszkają członkowie jego rodziny), którego realizacji służyć miało, jak należy przyjąć, odwoływanie się do nieistniejącego zagrożenia życia w [...] w związku z posiadaniem "poglądów antygangowych". W przekonaniu skarżącego, struktury mafijne, zarządzając strachem i pozostając "nieodłączonym elementem sprawowania kontroli nad społecznością", mają mieć w [...] powiązania w najwyższych kręgach politycznych i administracyjnych, przez co każda osoba szukająca ochrony ze strony państwa ma być pozostawiona samej sobie (pismo z 21 marca 2023 r. stanowiące uzupełnienie odwołania). Spór zaistniały w kontrolowanej przez Sąd sprawie, wbrew przyjmowanemu w skardze kasacyjnej założeniu, nie leży jednakże w uznawaniu, że osoba ścigana przez "marokańską mafię" nie jest dotknięta indywidualnym zagrożeniem, a bycie "wyśmianym" przez marokańską policję ma nie przeczyć temu, iż może mu zostać udzielona przez nią skuteczna ochrona, ale w stwierdzeniu, że kwestie te pozbawione są prawnej doniosłości, jeżeli uwzględni się, iż zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje na to, by opisane zdarzenia w rzeczywistości były udziałem skarżącego, kształtowały jego zachowania i stanowiły faktyczne powody opuszczenia przez niego kraju pochodzenia. Przyjęcie, że skarżący nie przedstawił wiarygodnych i spójnych wyjaśnień, sprawia, że nieposiadanie przez niego dowodów potwierdzających okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej uniemożliwiało jego uwzględnienie. Taka sytuacja, wbrew podniesionemu zarzutowi kasacyjnemu, w żaden sposób nie świadczy o uchybieniu przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 42 u.u.c.o. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sformułowana w zaskarżonym wyroku ocena prawna nie narusza przepisów prawa materialnego powołanych w skardze kasacyjnej w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Istota tejże oceny nie zasadza się na przyjmowaniu przez Sąd I instancji, że "kryminalny charakter prześladowań" przesądza o niedopuszczalności uzyskania statusu uchodźcy, ale na uznaniu, iż użycie przemocy fizycznej względem członków społeczności, jeżeli do niej dochodzi ze strony zorganizowanych grup przestępczych, mając podłoże czysto kryminalne (przestępcze), nie ma związku z rasą, religią, narodowością, przekonaniami politycznymi lub przynależnością do określonej grupy społecznej, a skoro tak, to nie może być kwalifikowane jako prześladowanie w rozumieniu art. 13 ust. 1 u.u.c.o., które w sytuacji, gdy towarzyszy mu niemożność korzystania z ochrony kraju pochodzenia, powinno skutkować nadaniem cudzoziemcowi statusu uchodźcy. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) uznaje się, że nie jest konieczne wykazanie związku między jednym z powodów prześladowania wymienionych w art. 10 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (wersja przekształcona) (Dz. U. UE.L. z 2011 r. nr 337, s. 9), do którego odwołuje się art. 13 ust. 1 u.u.c.o., a aktami prześladowania tylko wtedy, gdy niezdolność lub brak woli państwa udzielenia ochrony są wywołane jednym z powodów przewidzianych w tym przepisie (por. wyrok TSUE z 16 stycznia 2024 r., C-621/21, Intervyuirasht organ na DAB pri MS, ECLI:EU:C:2024:47, pkt 69-70), co jednakże nie jest przypadkiem w żaden sposób zbieżnym z uwarunkowaniami sprawy, w której został wydany zaskarżony wyrok. Powyższy czynnik, który jest kształtowany dyspozycją art. 16 ust. 2 u.u.c.o., ma również kluczowe znaczenie dla stwierdzenia, czy cudzoziemcowi, który nie spełnia warunków do nadania statusu uchodźcy, może być udzielona ochrona uzupełniająca w kontekście rzeczywistego ryzyka doznania przez niego poważnej krzywdy w razie powrotu do kraju pochodzenia. Zorganizowana grupa przestępcza niewątpliwie może być traktowana jako "podmiot niepubliczny" w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 3 u.u.c.o., zdolny wyrządzić poważną krzywdę, za którą można uważać ataki na życie równoważne wykonaniu egzekucji w rozumieniu art. 15 pkt 1 u.u.c.o. (por. wyrok TSUE z 16 stycznia 2024 r., C-621/21, pkt 76), niemniej zagrożenie tego rodzaju przemocą może prowadzić do udzielenia ochrony międzynarodowej jedynie w takim przypadku, gdy organy władzy publicznej kraju pochodzenia nie są w stanie zagwarantować skutecznej i trwałej ochrony, co odnosić trzeba do nieistnienia systemu, do którego osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową ma dostęp, pozwalający na wykrywanie takich aktów przemocy, ściganie ich i karanie za nie. Do tego stanowiska interpretacyjnego w bezpośredni sposób nawiązuje, jak należy przyjąć, ocena Sądu I instancji wskazująca na brak wystarczających podstaw do wyprowadzenia na gruncie rozpatrywanej sprawy wniosku, iż grupy przestępcze w kraju pochodzenia skarżącego pozostają pod instytucjonalną ochroną, co nie pozwala osobom pokrzywdzonym zdarzeniami o charakterze kryminalnym, które są wywołane działaniem tychże grup, poszukiwać skutecznej ochrony. Kierując się powyższym względami, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika skarżącego z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.