II OSK 2188/24

Dnia 5 lutego 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2712/23 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 18 września 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2712/23, oddalił skargę obywatela Federacji Rosyjskiej A. K. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 18 września 2023 r., którą utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 9 maja 2023 r. o odmowie nadania skarżącemu statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej. W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżący zarzucił naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej prawa materialnego zarzucono naruszenie: 1/ art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nie zachodzą przesłanki do nadania skarżącemu statusu uchodźcy, 2/ art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że powrót do kraju pochodzenia nie narazi skarżącego na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy, czego konsekwencją była odmowa udzielenia ochrony uzupełniającej. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym przesłuchania skarżącego, co skutkowało oddaleniem skargi przez Sąd pierwszej instancji, a na wcześniejszym etapie, wydaniem negatywnych w konsekwencjach dla skarżącego decyzji administracyjnych. W oparciu o powyższe podstawy kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Ponadto zrzeczono się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa). Rozpoznając zatem w tak określonych granicach sprawę NSA uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności należy rozważyć podstawę kasacyjną zawierającą zarzut naruszenia przepisów postępowania, gdyż zmierza ona do wykazania, że poczynione w postępowaniu administracyjnym ustalenia faktyczne (następnie zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji) zostały dokonane z naruszeniem przepisów prawa, w szczególności art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), polegającym na błędnej ocenie dowodu z przesłuchania skarżącego. W podstawie tej, co prawda, stwierdza się, że błędna ocena dowodów dotyczy "materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym przesłuchania skarżącego", jednakże w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazuje się żadnego innego dowodu, jakoby błędnie ocenionego, poza przesłuchaniem skarżącego. W związku z tym przyjąć należy, że chodzi o błędną ocenę jedynie dowodu z przesłuchania skarżącego. Zresztą, w postępowaniu administracyjnym skarżący nie zaofiarował żadnych innych dowodów na okoliczność jego prześladowania w kraju pochodzenia, obaw przed prześladowaniem w razie powrotu do kraju pochodzeniowa lub ryzyka doznania poważnej krzywdy w razie powrotu do kraju pochodzenia. Natomiast organy administracji na okoliczność byłych i możliwości dojścia do przyszłych prześladowań skarżącego oraz ryzyka doznania przez niego poważnej krzywdy przeprowadziły jedynie dowód z informacji o kraju pochodzenia, który w skardze kasacyjnej nie jest kwestionowany. Generalnie w postępowaniu administracyjnym przyjęto, że skarżący nie był prześladowany w kraju pochodzenia oraz że jako obywatel rosyjski powracający do Rosji z Ukrainy nie jest zagrożony żadnymi formami represji, gdyż po wybuchu wojny z Ukrainą w żaden sposób nie opowiedział się po stronie ukraińskiej. Przy czym pierwszego ustalenia dokonano na podstawie przesłuchania skarżącego uznanego za niewiarygodne, zaś drugiego na podstawie informacji o kraju pochodzenia z uwzględnieniem, że skarżący nie powoływał się na to, aby po wybuchu wojny w Ukrainie w jakikolwiek sposób wsparł stronę ukraińską. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że zasadniczym argumentem na wsparcie tezy, że ocena dowodu z przesłuchania skarżącego, sprowadzająca się do uznania tego dowodu za niewiarygodny, była wadliwa, jest konsekwencja twierdzeń skarżącego w toku postępowania administracyjnego oraz spontaniczność tych twierdzeń. W ocenie NSA nie jest to jednak wystarczające do podważenia oceny tego dowodu dokonanej w postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Po pierwsze, twierdzenia o w sumie 6 próbach zabicia skarżącego, w tym 5 próbach otrucia, w okresie od 2011 r. do 2017 r. podczas pracy w kraju pochodzenia przez pracodawcę i następnie służby specjalne Rosji brzmią niewiarygodnie i zasadnie zostały za takie uznane, skoro w żaden sposób ich nie potwierdzono. Zwrócić przy tym należy uwagę na szczególnie niewiarygodne opisy tych prób zabójstw przypominające relacje osoby cierpiącej na manię prześladowczą. Wystarczy wskazać, że jednej z prób otrucia miała dokonać mała dziewczynka w pociągu na trasie z Helsinek do Petersburga. Inna próba otrucia to według skarżącego podanie mu szklanki wody, której skarżący w ogóle nie wypił. Jedna też miała być skutkiem podania nowiczoka, przy czym skarżący wyjaśniając, w jaki sposób ustalił, że trucizną była właśnie ta substancja, podał, że podczas otrucia "jest taki stan, że człowiekowi jest wszystko jedno, co się z nim stanie" i on właśnie takiego odczucia doznał. Poza próbami otrucia w Rosji według skarżącego próbowano go też otruć, gdy przebywał już w Ukrainie. Opisy tych prób też brzmią niewiarygodnie, gdyż pierwsza próba otrucia miała polegać na pozostawieniu mu przez osoby, z którymi korzystał ze wspólnej kuchni, do użycia naczyń skażonych wirusem COVID-19, a druga miała mieć miejsce w rosyjskim konsulacie poprzez użycie przez pracowników konsulatu jakiegoś sprayu. Próby zabójstwa skarżącego miały być związane z jego pracą, która według opisu skarżącego miała prestiżowy charakter. Skarżący podawał, że był odkrywcą wynalazku przynoszącego ogromne dochody oraz że na zlecenie pracownika służb specjalnych oceniał stan techniczny przedsiębiorstwa w Chinach. Z jego twierdzeń wynika też, że w związku z jego wynalazkiem był rzekomo w kręgu zainteresowania służb kraju pochodzenia lub być może też NATO. Po drugie, organy administracji zasadnie zwróciły uwagę na to, że skarżący mimo tylu prób zabójstwa przez służby specjalne Rosji, mających być przejawem jego prześladowania w kraju pochodzenia, nie zwrócił się o ochronę międzynarodową po przyjeździe w 2017 r. do Ukrainy, lecz o taką ochronę wystąpił dopiero w Polsce w maju 2022 r., gdy na skutek zobowiązania go przez władze Ukrainy do powrotu z powodu nielegalnego pobytu w tym kraju, przyjechał do Polski. W skardze kasacyjnej skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił tej istotnej okoliczności. Powyższe wskazuje, że uznanie dowodu z przesłuchania skarżącego za niewiarygodny było zasadne. Wobec tego podstawa kasacyjna zmierzająca do zakwestionowania takiej oceny jest niezasadna. Tym samym niezasadne są podstawy kasacyjne zawierające zarzuty naruszenia prawa materialnego. Wobec nieskutecznie zakwestionowanych ustaleń faktycznych sprowadzających się do stwierdzenia, że skarżący nie był prześladowany w kraju pochodzenia oraz że obywatele Rosji powracający z Ukrainy, którzy w żaden sposób nie wspierali Ukrainy w wojnie z Rosją, nie są poddawani żadnym represjom, brak było podstaw faktycznych do zastosowania art. 13 ust. 1 i art. 15 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1504). Mając to wszystko na uwadze NSA skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił. Wobec tego, że skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ administracji w terminie czternastu dni od dnia doręczenia mu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, NSA - na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. - skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wskazać należy, że, jak wynika z art. 254 § 1 p.p.s.a., wniosek taki powinien być złożony do wojewódzkiego sądu administracyjnego, co wyklucza możliwość zamieszczenia go w skardze kasacyjnej, która jest kierowana do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tym samym NSA nie był uprawniony do orzeczenia o tych kosztach.