II GZ 913/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 28 października 2014 r., sygn. akt VI SA/Sz 49/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie płatności środowiskowej na rok 2012 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek J.W. o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S.

Postanowieniem z dnia 28 października 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 49/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. w pkt 2 oddalił wniosek J.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w sytuacji, gdy Sąd wydał uprzednio prawomocne postanowienie w tym przedmiocie, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu. Nadto w aktualnie złożonym wniosku skarżący nie odwołał się do przesłanki, o której mowa w art. 165 p.p.s.a., a więc istotnej zmiany jego sytuacji majątkowej, powielając w treści wniosku znane już Sądowi dane. Skarżący w dalszym ciągu nie przedstawił żadnych bardziej konkretnych informacji i dokumentów uprawdopodobniających złą kondycję finansową i niezdolność do pracy. Po raz kolejny ogólnikowo odwołał się do złego stanu zdrowia i pozostawania na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, a także wskazał na kwestie związane z doręczaniem pism sądowych przez firmę kurierską, która pozostawia przesyłki polecone sąsiadom. Zdaniem skarżącego niedoręczanie osobiste pism z Sądu, w tym wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, miało usprawiedliwić jego bierną postawę procesową w zakresie uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, jak i teraz nieuiszczenie wpisu sądowego. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił powyższych twierdzeń strony przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyjaśnił, że kwestia prawidłowości doręczania pism stronie w niniejszym postępowaniu, podlegała analizie w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Sąd również dodał, że kolejny wniosek o udzielenie prawa pomocy został przez skarżącego wykorzystany niezgodnie z przypisaną mu funkcją gwarancyjną i ma na celu jedynie przedłużenie postępowania sądowego. W toku całego postępowania skarżący nie realizował nałożonych na niego obowiązków dotyczących złożenia odpowiednich dokumentów, dlatego też złożenie kolejnego wniosku o udzielenie prawa pomocy w sytuacji, gdy skarga nie została opłacona, nie mogło wywrzeć skutku w postaci dalszego przedłużania postępowania. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego pkt 2 sentencji postanowienia, Sąd wskazał art. 247 p.p.s.a, zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Za skargę oczywiście bezzasadną uważa się także skargę podlegającą odrzuceniu. J.W. złożył zażalenie na powyższe postanowienie i wniósł o jego uchylenie w całości, a także o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych w wysokości 200 zł. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że zawarł w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zgodne z prawdą. Wobec tego nie jest dla niego zrozumiałe kwestionowanie tych danych przez WSA w S.. Ponownie powołał się na swój stan zdrowia, który uniemożliwia mu poruszanie się, ponieważ chodzi o kulach, czeka na termin operacji wymiany biodra, a także na okoliczność otrzymywania korespondencji kierowanej do niego od sąsiadów. Do zażalenia dołączył zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności z dnia 29 sierpnia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że Sąd może odmówić przyznania prawa pomocy z powodu oczywistej bezzasadności skargi (art. 247 p.p.s.a.), jedynie w tych przypadkach, gdy nie doprowadzi to do naruszenia prawa do sądu. Oczywista bezzasadność skargi zachodzi wówczas, gdy dla każdego prawnika z góry, bez konieczności dokonywania głębszej analizy stanu faktycznego i prawnego jest zupełnie oczywiste, że skarga nie może zostać uwzględniona (np. postanowienia NSA: z dnia 19 sierpnia 2009 r., I OZ 788/09, LEX nr 552419, z dnia 28 stycznia 2009 r., I OZ 35/09, LEX nr 551912, oraz z dnia 4 czerwca 2008 r., II OZ 561/08, LEX nr 494352). Innymi słowy zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na jej uwzględnienie (zob. postanowienia NSA: z dnia 28 lutego 2012 r., II FZ 73/12, LEX nr 1121126, oraz z dnia 14 marca 2012 r., II GZ 82/12, LEX nr 1121172). W przeciwnym razie mogłoby dojść do naruszenia konstytucyjnego prawa strony do sądu. Potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. będzie zachodziła przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. (np. postanowienia NSA: z dnia 20 września 2006 r., II FZ 564/06, niepubl., z dnia 15 lipca 2008 r., II GZ 146/08, LEX nr 493853, oraz z dnia 22 lutego 2012 r., I OZ 1110/11, LEX nr 1120723; zob. także H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy..., s. 27). Nadto w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2008 r., II OZ 608/08, LEX nr 493575, NSA stwierdził, że prawo pomocy nie przysługuje również w sytuacji, gdy strona nie uzupełniła braków formalnych skargi w terminie ( art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Żadna z opisanych sytuacji nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie, a zatem Sąd nie miał podstaw prawnych do zastosowania omawianego przepisu. Dodatkowo należy zauważyć, że z zaświadczenia lekarskiego dołączonego do zażalenia wynika, że pacjent wymaga opieki drugiej osoby ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji. We wszystkich pismach kierowanych do WSA w S. skarżący powoływał się na swój pogarszający się stan zdrowia, który uniemożliwia mu terminowe wykonanie nałożonych przez Sąd obowiązków, dlatego też konsekwentnie podtrzymywał wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Nadto w formularzu PPF skarżący zawarł dokładne dane o stanie rodzinnym majątku i dochodach, które nie powinny budzić wątpliwości, co do wiarygodności tego oświadczenia. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., w przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony, zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi jego wątpliwości, powinien wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych. W orzecznictwie podkreśla się, że sąd, rozpoznając wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, nie prowadzi postępowania dowodowego, lecz jedynie ocenia oświadczenie strony, uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 6 marca 2012 r., II OZ 137/12). Zatem art. 255 p.p.s.a. nie powinien być stosowany w ten sposób, że w każdym przypadku Sąd jest zobowiązany do weryfikacji danych zawartych w oświadczeniu strony. Bowiem dopiero w sytuacji, gdy oświadczenie jest niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych lub stanu rodzinnego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy lub budzi wątpliwości, możliwe jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Należy podkreślić, że sąd powinien zawsze kierować się celem instytucji prawa pomocy, to jest zapewnieniem stronie dostępu do sądu. W ocenie Sądu kasacyjnego przebieg postępowania w rozpoznawanej sprawie świadczy o naruszeniu tego prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. .