II GZ 91/23

Dnia 13 kwietnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia C. S. A. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 1905/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi C. S. A. w W. na decyzję Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia 12 maja 2022 r. nr DPK.WUP.6060.13.2022.3 w przedmiocie ustalenia kwoty udziału w pokryciu dopłaty do kosztów świadczenia usługi powszechnej postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 1905/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi C. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia 12 maja 2022 r. w przedmiocie ustalenia kwoty udziału w pokryciu dopłaty do kosztów świadczenia usługi powszechnej w 2010 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Spółka wniosła do WSA w Warszawie za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych (dalej: PUE) Urzędu Komunikacji Elektronicznej w przypisanym terminie przez pełnomocnika skargę na wskazana wyżej decyzję. Wobec powyższego – zarządzeniem z 20 października 2022 r. (k. 95 i 99), pełnomocnik Spółki został zobowiązany do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia i poinformowany, że złożenie skargi w Platformie Usług Elektronicznych Urzędu Komunikacji Elektronicznej nie stanowi wniesienia skargi w świetle art. 54 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), Wezwanie to zostało przesłane na adres wskazany w skardze, tj. na adres siedziby C. S.A. (k.6) i doręczone upoważnionemu pracownikowi skarżącej w dniu 14 listopada 2022 r. Zatem termin do skutecznego uzupełnienia braków formalnych skargi upłynął w dniu 21 listopada 2022 r. Pismem nadanym w placówce operatora pocztowego w dniu 28 listopada 2022 r., pełnomocnik Skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do wykonania zarządzenia z dnia 20 października 2022 r. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Spółki wskazał, że od 10 do 22 listopada 2022 r. przebywał poza granicami kraju bez możliwości zapoznania się z wpływającą korespondencją zwykłą lub mailową i mógł to zrobić dopiero po powrocie. Ponadto, pismo odebrał pracownik Skarżącej, a nie pracownik kancelarii. Podniósł także, że reprezentuje Spółkę w innych sprawach, składając skargi za pośrednictwem PUE Urzędu i w żadnym wypadku nie miała miejsca sytuacja, w której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uznawał wniesienia danej skargi za pośrednictwem PUE jako wniesienia skargi w rozumieniu art. 54 § 1a p.p.s.a. Do wniosku został załączony scan paszportu. W ocenie Sądu pełnomocnik skarżącej kwestionując we wniosku prawidłowość wezwania wskazał, że pracownik odbierający korespondencje nie był pracownikiem kancelarii. Zdaniem Sądu niezrozumiałe jest formułowanie przez pełnomocnika takiego zarzutu, skoro w skardze zostało wskazane, że korespondencja ma być kierowana – właśnie - na adres siedziby Spółki. Sąd wskazał również, że nic nie stało na przeszkodzie aby pełnomocnik został poinformowany przez Skarżącego, że korespondencja o danej treści została odebrana (np. telefonicznie) by móc odpowiednio – w przypisanym czasie - zareagować na przedmiotowe wezwanie. Przeszkody jakie podaje pełnomocnik, tj. pobyt za granicą, nie były nie do pokonania. Sąd podniósł również, że zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (postanowienie NSA z 8 grudnia 2022 r., I FZ 221/22, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd I instancji odnosząc się do zarzutu pełnomocnika, że reprezentował Spółkę w innych sprawach, składając skargi za pośrednictwem PUE Urzędu i w żadnym wypadku nie miała miejsca sytuacja, w której WSA w Warszawie nie uznawał wniesienia danej skargi, należy podkreślić, że skarga, którą złożył za pośrednictwem organu wpłynęła na Platformę Usług Elektronicznych (PUE) organu, a nie jak stanowi art. 54 § 1a p.p.s.a. w myśl którego skargę do sądu administracyjnego wnosi się w formie dokumentu elektronicznego do elektronicznej skrzynki podawczej organu administracji, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. W tym przypadku stosuje się odpowiednio art. 49a p.p.s.a., który przewiduje potwierdzenie wniesienia pisma w formie dokumentu elektronicznego poprzez przesłanie urzędowego poświadczenia odbioru w rozumieniu ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, na wskazany przez wnoszącego adres elektroniczny. Następnie w terminie 30 dni organ przekazuje sądowi skargę sporządzoną w formie dokumentu elektronicznego na elektroniczną skrzynkę podawczą sądu. Do skargi, która została przekazana do Sądu przez organ w dniu 11 lipca 2022 r. dołączona jest Metryka dokumentu z systemu PUE co wskazuje, że skarga została złożona na Platformę Usług Elektronicznych (PUE) organu, a nie jak powinna - na elektroniczną skrzynkę podawczą organu. Przy złożeniu skargi w prawidłowy sposób powinno być dołączone do niej urzędowe poświadczenie odbioru. W związku z tym, że Sąd nie jest w posiadaniu prawidłowo złożonej i podpisanej skargi w formie elektronicznej. Ponadto Sąd wskazał, że z urzędu znane są mu sprawy, w której zaistniała analogiczna sytuacja w zakresie wezwania pełnomocnika r.pr. P. H. do uzupełnienia braków skargi z uwagi na to, że wniesienie skargi na Platformie Usług Elektronicznych Urzędu Komunikacji Elektronicznej nie stanowi wniesienia skargi w myśl 54 § 1a p.p.s.a., tj. m.in. WSA w Warszawie, sygn. akt: VI SA/Wa 563/22. Spółka zaskarżyła powyższe postanowienie zażaleniem zarzucając Sadowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie polegające na odmowie przywrócenia terminu, podczas gdy skarżąca nie dokonała w terminie czynności bez swojej winy i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas, nie kwestionując faktu upływu terminu, strona uprawdopodobnia brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności (zob. np. postanowienie NSA z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 452/18; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co – jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym – jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu. Podkreślić też należy, że instytucję przywrócenia terminu uregulowaną w art. 86 i art. 87 p.p.s.a. stosuje się wtedy, gdy strona nie neguje uchybienia terminowi i wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Wniosku o przywrócenie terminu nie można bowiem opierać na twierdzeniu, że termin ten został zachowany, gdyż istotą tej instytucji, jak wskazano wyżej, jest właśnie twierdzenie przeciwne, że termin ten nie został zachowany bez winy strony (np. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2020 r., sygn. akt II FZ 893/19). Brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. Powyższe wynika z faktu, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i winno być traktowane w sposób ścisły – może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 15 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 832/14; 9 września 2014 r., sygn. akt I GZ 499/14; 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1011/14; 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99). Dopuszczenie się przez stronę choćby lekkiego niedbalstwa wyłącza możliwość zastosowania art. 86 § 1 p.p.s.a. Jak wynika z art. 87 § 2 p.p.s.a., na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie istnienia braku winy nie daje pewności, lecz wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, w wyniku tego postępowania bądź do zastępczego środka dowodowego. Strona zobowiązana jest sprostać złagodzonemu reżimowi procedowania dowodowego, niemniej – co należy w tym miejscu wyraźnie zaznaczyć – ocena, czy w realiach konkretnej sprawy rzeczone uprawdopodobnienie braku winy w istocie nastąpiło, pozostawione jest ocenie sądu. Sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do jego przekonania przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na ocenę niezawinienia w uchybieniu terminu. Podstawą tej oceny powinien być obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Nie jest to więc ocena dowolna, a stanowiąca wypadkową okoliczności powoływanych w sprawie oraz dyrektyw oceny dowodów - dokonywanej przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, przez pryzmat specyfiki uprawdopodobnienia (postanowienie NSA z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt III FZ 652/21). Zdaniem NSA, kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione zażalenie należy uznać za nieuzasadnione. Za trafną bowiem należy uznać ocenę dokonaną przez sąd pierwszej instancji, że skarżący nie sprostał obowiązkowi uprawdopodobnienia przesłanki braku winy, o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. Nie można zgodzić się z twierdzeniami strony, że było to spowodowane przebywaniem poza granicami kraju bez możliwości zapoznania się z wpływająca korespondencją zwykłą i meilową. Przebywanie za granicą nie zwalniało pełnomocnika strony z obowiązku dołożenia szczególnej staranności i zorganizowania pracy tak aby jego nieobecność nie naraziła zastępowanej przez niego strony na poniesienie szkody. Tym bardziej, że miał on przecież świadomość wszczęcia procedury sądowej. Do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności zalicza się m.in. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar i inne zjawiska niemożliwe do przewidzenia. Chodzi zatem o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. Ponadto szczególnego znaczenia przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego nabiera w niniejszej sprawie również to, że wymóg należytego dbania o interesy strony odnosi się do fachowego pełnomocnika, który w sposób profesjonalny powinien zadbać o interesy strony. Zatem tylko obiektywne okoliczności i zdarzenia, występujące bez woli strony (pełnomocnika), które mimo dołożenia należytej staranności w prowadzeniu cudzych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie, będą uzasadniały przywrócenie uchybionego terminu. Ponadto wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Mając na uwadze powyższe, za prawidłową uznać należy ocenę wniosku skarżącego o przywrócenie uchybionego terminu, jakiej dokonał sąd pierwszej instancji stwierdzając, że przedstawione przez stronę okoliczności nie mogą usprawiedliwić braku jej winy w uchybieniu terminu. Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. Oceny tej nie zmienia argumentacja podniesiona w zażaleniu. Nie wskazano bowiem żadnych okoliczności, które mogłyby uzasadniać przywrócenie terminu i zakwestionować zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia sądu pierwszej instancji. Sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Przepisy normujące instytucję przywrócenia terminu jednoznacznie wskazują, jakie przesłanki warunkują możliwość skorzystania z tej instytucji, a nadto precyzują, jakie okoliczności winny być uprawdopodobnione, aby wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Rzeczone przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie i żadne przepisy szczególne w omawianym zakresie nie przewidują odstępstwa (zob. np. postanowienie NSA z 19 lutego 2020 r., sygn. akt II FZ 28/20). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji