II GZ 865/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło – Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 3576/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] czerwca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty abonamentowej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 3576/15 odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty abonamentowej. Sąd I instancji podniósł, że [...] (dalej: skarżący, wnioskodawca) wniósł skargę na ww. decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 października 2016 r. oddalił skargę. Skarżący w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu powyższego wniosku wnioskodawca podał, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 formularza oświadczył, że osiąga dochody z tytułu emerytury (2.711,45 zł) i umowy zlecenia (1.641,94 zł), a jego żona otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.442,64 zł miesięcznie. Wnioskodawca przedstawił również miesięczne wydatki swoje i żony, na które składają się: kredyty i pożyczki, w tym karty kredytowe (3.273,89 zł), czynsz najmu (278,32 zł), media (478 zł), opał (160 zł), koszty leczenia (250 zł), ubezpieczenie (146,10 zł). Skarżący podniósł ponadto, iż wraz z żoną znaleźli się w "spirali zadłużenia". Wskazał, iż jest inwalidą, nie jest w stanie przemieszczać się między miejscem zamieszkania a Warszawą. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 7 lutego 2017 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiadają z żoną jakichkolwiek zasobów pieniężnych, majątku i nie korzystają w pomocy opieki społecznej. Rodzina i osoby trzecie udzielają im wsparcia w organizacji życia codziennego i załatwianiu niezbędnych spraw, ale małżonkowie nie otrzymują od tych osób pomocy finansowej. Wnioskodawca wymienił również koszty miesięcznego utrzymania i wyjaśnił, że nie przedstawia wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów z uwagi na krótki termin określony w wezwaniu i ciężką chorobę żony. Zdaniem Sądu I instancji brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca jest osobą na tyle ubogą, że jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowego oraz uniemożliwiają mu ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca uzyskuje wraz z małżonką [...] miesięczny dochód w wysokości 5.796,03 zł, na który składa się jego emerytura w wysokości 2711,45 zł oraz dochód z umowy zlecenia w wysokości 1641,94 zł oraz emerytura małżonki w kwocie 1442,64 zł. W tym kontekście WSA podkreślił, że ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wyjaśnień skarżącego, Sąd I instancji uznał, że posiadanie przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę stałego źródła dochodu w wysokości 5796,03 zł, przy stałych opłatach na bieżące utrzymanie w kwocie 4586,31 zł (czynsz – 278,32 zł; media – 478,00 zł; opał – 160,00 zł; koszty leczenia – 250,00 zł; ubezpieczenie – 146,10 zł; kredyty i pożyczki – 3273,89 zł) - pozwala przyjąć, iż skarżący z pozostałej kwoty 1.442,64 zł (dochód 5.796,03 zł – wykazane wydatki 4.586,31 zł) jest w stanie pokryć koszty sądowe oraz koszty ustanowienia radcy prawnego w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i małżonki. Do chwili obecnej wnioskodawca pokrył wszystkie koszty sądowe. W ocenie WSA przedstawione okoliczności w żadnym wypadku nie świadczą o trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Skarżącego z całą pewnością nie można uznać za osobę ubogą znajdującą się w trudnej sytuacji materialnej bądź pozbawioną środków do życia, co kwalifikowałoby go do przyznania prawa pomocy. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody, w wysokości znacznie przewyższającej kwotę ewentualnych kosztów sądowych. Niewątpliwie koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, po spłacie kredytów, dlatego też część posiadanych dochodów powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawca natomiast nie udowodnił, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że pokrycie przez skarżącego kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w niniejszej sprawie mieści się w zakresie jego możliwości płatniczych. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że choć ma przyznaną emeryturę, to nie jest w stanie zapłacić adwokatowi, czy radcy prawnemu rynkowej kwoty, gdyż kwota ta przekracza kwotę spornego roszczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym Sąd I instancji dokonał trafnej jego oceny. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącego, ale również jego stan majątkowy. W świetle powołanych uregulowań prawnych stronę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby skarżący nie był w stanie ponieść kosztów sądowych bez takiego uszczerbku. Stwierdzić trzeba, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd I instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, eksponując w tym zakresie wysokość zadeklarowanych osiąganych w rodzinie skarżącego dochodów. W żaden sposób nie świadczą one o tym, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona przez niego sytuacja majątkowa i osobista wyklucza, bowiem uznanie jej za trudną. Posiadanie przez skarżącego oraz jego małżonkę stałego źródła dochodu w wysokości 5796,03 zł, przy stałych opłatach na bieżące utrzymanie w kwocie 4586,31 zł (czynsz – 278,32 zł; media – 478,00 zł; opał – 160,00 zł; koszty leczenia – 250,00 zł; ubezpieczenie – 146,10 zł; kredyty i pożyczki – 3273,89 zł) - pozwala przyjąć, jak słusznie wywodzi Sąd I instancji, że skarżący z pozostałej kwoty 1.442,64 zł (dochód 5.796,03 zł – wykazane wydatki 4.586,31 zł) jest w stanie pokryć koszty ustanowienia radcy prawnego. Należy również zwrócić uwagę na fakt, iż z treści złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że ponosi on znaczne wydatki na pokrycie prywatnych zobowiązań, w tym na spłatę kredytów bankowych oraz pożyczek. Przeznaczanie kwoty 3273,89 zł miesięcznie na uregulowanie swoich zaległych należności prywatnych, przy jednoczesnym pozostawaniu w świadomości o konieczności pokrycia kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowowadministracyjnym, świadczy o przedkładaniu zobowiązań prywatnych nad publiczne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.