II GZ 859/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Spółki z o.o. Spółki komandytowej w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Rz 550/15 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Spółki z o.o. Spółki komandytowej w R. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 550/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek A. sp. z o.o. sp.k. w R. o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Zarządu Województwa Podkarpackiego z dnia [...] marca 2015 r., w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że ze złożonego przez spółkę oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 100 000 zł, a wartość jej środków trwałych 3 357 408,95 zł. Jeżeli chodzi o wynik finansowy skarżącej, to zgodnie z oświadczeniem, jej strata na dzień 31 grudnia 2014 r. wyniosła 1 252 919,03 zł, zaś na dzień 31 sierpnia 2015 r. 3 909 862,30 zł. Stan rachunku bankowego spółki, na dzień złożenia wniosku, wynosił 32 460,17 zł, jednakże skarżąca zaznaczyła, że środki te zostały zajęte w prowadzonym w stosunku do niej postępowaniu egzekucyjnym. Łączny stan pasywów spółki w marcu 2016 roku wyniósł 20.178.804,01zł. Skarżąca podniosła, że dodatkowym dowodem potwierdzającym jej tragiczną sytuację majątkową jest decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] listopada 2015 r., w której odmówiono jej rozłożenia na raty zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług w wysokości 3.385.432 zł wraz z odsetkami za zwłokę, z racji sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie wskazał, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: ppsa). Zdaniem WSA profil działalności spółki, polegający na prowadzeniu działalności gospodarczej, a więc takiej działalności, której celem jest pomnażanie majątku powoduje co do zasady, że to na skarżącej powinien spoczywać obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, gdyż przerzucanie ciężaru prowadzenia spraw spółki na ogół podatników nie jest uzasadnione. Za przyznaniem prawa pomocy nie może w ocenie Sądu I instancji przemawiać fakt osiągania strat z działalności gospodarczej. Wysokość straty jest bowiem wynikiem nadwyżki kosztów nad uzyskanym przychodem. Z bilansu spółki na marzec 2016 r. Sąd wywiódł m. in., że usługi obce wyniosły 11.177,70 zł a wynagrodzenia wyniosły 122.357,36 zł. Osiągnięcie straty powodowało, że spółka nie uzyskała dochodu do opodatkowania, nie jest natomiast równoznaczne z brakiem środków finansowych. Ponadto, Sąd uznał, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Za istotne dla rozstrzygnięcia Sąd uznał też fakt, że wartość rzeczowych aktywów trwałych spółki jest wysoka, wynosi 3.012.523,40zł (w tym urządzenia techniczne i maszyny – 2.952.657,84zł, środki transportu – 35.276,47zł) i wielokrotnie przewyższa wysokość ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, co wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Sąd uwzględnił również okoliczność, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu obroty. Skoro zaś spółka nadal aktywnie uczestniczy w obrocie gospodarczym, to powinna również wygospodarować część środków na uiszczenie kosztów sądowych. Zażalenie na to postanowienie wniosła spółka. Postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa poprzez: - błędne przyjęcie, że skarżąca posiada środki finansowe pozwalające ponieść koszty postępowania sądowego, - błędną ocenę dołączonych do wniosku dokumentów i nieuprawnione przyjęcie, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie częściowych kosztów postępowania, - błędną ocenę Sądu co do wysokości majątku jakim dysponuje spółka, - przejawiające się odmową przyznania skarżącej prawa pomocy w oparciu o subiektywne założenie, że skarżąca posiada środki finansowe na uiszczenie kosztów sądowych podczas gdy sąd tak naprawdę nie wziął pod uwagę sytuacji finansowej skarżącej, nie odnosząc się w ogóle do wielkości wskazanych w rachunku zysku i strat podanych przez skarżącą. Zarzucono również naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa w zw. z art. 45 Konstytucji. W uzasadnieniu zażalenia podkreślono ponownie wysokość poniesionej straty spółki, a także fakt, że "skarżąca nie posiadała praktycznie wolnych środków (...) na rachunku bankowym", co wynikało z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego, który to rachunek według twierdzenia spółki został zablokowany. W ciągu roku rozliczeniowego spółka nie posiada potencjału gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się uzyskiwaniem przychodów. Spółka ponownie odwołała się do decyzji o odmowie rozłożenia na raty zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług z racji trudnej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ppsa), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, że w okolicznościach sprawy wskazany wymóg nie został spełniony. Argumenty, na które powołał się Sąd I instancji to przede wszystkim wartość środków trwałych skarżącej, nieprzesądzający charakter występującej straty i traktowanie kosztów sądowych jako kosztu bieżącego funkcjonowania, którego spełnienie powinno nastąpić przed innymi świadczeniami – szczególności zobowiązaniami cywilnoprawnymi, takimi jak usługi obce. Odnosząc się w pierwszej kolejności do tych argumentów należy w pierwszym rzędzie zaznaczyć, że spółka w żaden sposób nie podważyła ich w rozpatrywanych zażaleniu. Skarżąca zarzuciła jedynie Sądowi I instancji, że ten nie wziął pod uwagę wysokości poniesionej przez nią straty, a także jej wzrostu. Tymczasem WSA nie negował jej wysokości, tylko stwierdził, że wysokość straty, nie decyduje o kondycji finansowej spółki. W tym zakresie NSA podziela stanowisko Sądu I instancji, gdyż wykazana strata nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe - strata finansowa jest efektem nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Dalej, z karty 199 akt WSA (bilans na marzec 2016 r.) wynika, że skarżąca – wbrew kolejnym twierdzeniom zażalenia - osiągnęła przychód netto ze sprzedaży produktów w wysokości 64.730 zł. Podważa to oświadczenie spółki o zaprzestaniu uzyskiwania przychodu, a w zestawieniu z ponoszeniem kosztów na usługi obce (ok. 11.000 zł), świadczy o tym, że spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym, zaś uzyskane z tej działalności środki przeznacza m. in. na zobowiązania wynikające z usług zewnętrznych, a więc traktując je priorytetowo w stosunku do zobowiązania publicznoprawnego, jakim jest obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wynoszący na obecnym etapie postępowania ok. 9.000 zł. Podobnie nie zostało wykazane, że zajęcie (zresztą nieudokumentowane) rachunku bankowego spółki uniemożliwia jej ponoszenie wydatków. Twierdzenie to budzi wątpliwości choćby w świetle wskazanych już wyżej wielkości zakupów, jednak można też wskazać na wynikające z przedłożonego przez skarżącą dziennika księgowań dane, które świadczą o tym, że część płatności na rzecz spółki odbywa się poza rachunkiem bankowym. Trudno w takiej sytuacji dać wiarę twierdzeniom spółki, że wpis od skargi kasacyjnej uniemożliwi jej dalsze funkcjonowanie, a żądanie uiszczenia kosztów sądowych naruszy prawo skarżącej do sądu. Nie jest bowiem tak, że koszty sądowe powinny być ponoszone wyłącznie z osiągniętego zysku, stanowisko takie nie uwzględnia bowiem, że instytucja prawa pomocy powinna być stosowana wyjątkowo, tj. w każdym przypadku, w którym wnioskodawca ma możliwość wygospodarowania we własnym zakresie środków na poniesienie kosztów postępowania, koszty te nie powinny być przerzucane na budżet państwa, a w konsekwencji na obywateli. Skoro z danych i dokumentów przedstawionych przez spółkę nie wynika, że nie jest możliwe wygospodarowanie w ramach prowadzonej przez skarżącą działalności środków finansowych koniecznych na pokrycie kosztów sądowych w sprawie, nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa. Ze wskazanych przyczyn, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.