II GZ 81/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2662/19 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2662/19 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w W. na decyzję Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku możliwości dokonania rezerwacji częstotliwości na kolejny okres postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Postanowieniem z 4 grudnia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 2662/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. sp. z o.o. w W. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z 26 sierpnia 2020 r. w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w W. na decyzję Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z [...] października 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia braku możliwości dokonania rezerwacji częstotliwości na kolejny okres. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, wydanego na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: p.p.s.a.), Sąd stwierdził, że z Urzędowego Poświadczenia Doręczenia wynika, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został uznany za doręczony skarżącej 3 października 2020 r. 9 listopada 2020 r. (data stempla pocztowego na kopercie, w której nadano skargę) skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. W treści tego pisma procesowego został zawarty wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik skarżącej wskazała w nim, że wnioskowała o doręczanie pism w formie dokumentów elektronicznych łącznie w trzech postępowaniach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, w których zostały wydane wyroki 26 sierpnia 2020 r. tj. w postępowaniu w niniejszej sprawie oraz w postępowaniach o sygn. akt VI SA/Wa 2661/19 i VI SA/Wa 2649/19. We wszystkich powyższych sprawach odpisy wyroków z uzasadnieniami zostały umieszczone w portalu ePUAP, wygenerowane zostały również urzędowe poświadczenia doręczenia (UPD), jednak nie zostało przesłane ani jedno zawiadomienie na wskazany adres mailowy - ani w dniu umieszczenia dokumentów w portalu, ani po upływie 7 dni od ich nieodebrania. Pełnomocnik wskazała, że korzystała z portalu ePUAP w ramach komunikacji z organami publicznej od kilku lat i dotychczas w każdym przypadku umieszczenia pisma w portalu otrzymywała stosowne zawiadomienie na wskazany adres mailowy. Regularnie przeglądała również folder "spam" w skrzynce mailowej, aby upewnić się, że żadna korespondencja omyłkowo tam nie trafia. Pełnomocnik skarżącej zgłosiła brak otrzymania zawiadomień w powyższych sprawach do centrum pomocy Użytkowników ePUAP w Centralnym Ośrodku Informatyki. Wskazała, że o sporządzeniu uzasadnień wyroków z 26 sierpnia 2020 r. i wprowadzeniu dokumentów do portalu ePUAP (w postępowaniach o sygn. akt VI SA/Wa 2649/19 oraz VI SA/Wa 2662/19 18 września 2020 r., a w postępowaniu o sygn. akt VI SA/Wa 2661/19 22 września 2020 r.) dowiedziała się 4 listopada 2020 r., podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem Sądu udzielającym informacji o sprawach, gdy zapytała o spodziewany termin sporządzenia powyższych uzasadnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wziął pod uwagę, że odpis wyroku z uzasadnieniem został wysłany na wskazany przez pełnomocnika strony skarżącej adres elektroniczny 18 września 2020 r., a fakt ten potwierdza Urzędowe Poświadczenie Doręczenia, z którego wynika, że pełnomocnik skarżącego otrzymała dwa zawiadomienia o wysłaniu korespondencji drogą elektroniczną – pierwsze w dniu wysyłki, tj. 18 września 2020 r. oraz powtórne 26 września 2020 r. Z uwagi na nieodebranie dokumentu przez adresata w okresie 14 dni od wysłania pierwszego UPD dokument został uznany za doręczony. Zdaniem Sądu, fakt nieodebrania przez pełnomocnika skarżącej kierowanej do niej korespondencji nie stanowi okoliczności, która uzasadniałaby brak winy po jej stronie. Urzędowe Poświadczenie Odbioru, wygenerowane w przypisanej przez prawo formie przez uprawniony do tego podmiot stanowi dowód tego, co zostało na nim urzędowo poświadczone. Jeśli dokonano doręczenia zgodnie z wymogami ustawowymi (co miało miejsce w niniejszej sprawie), mimo że adresat nie został powiadomiony o adresowanym do niego piśmie, może się on uchylić od negatywnych skutków tego stanu rzeczy, jeżeli uprawdopodobni okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu. Wykazanie w takiej sytuacji braku winy w uchybieniu terminu powinno być poparte przeciwdowodem. Pełnomocnik strony skarżącej we wniosku wskazała, że zgłosiła brak otrzymywania powiadomień w Centralnym Ośrodku Informatyki, jednak nie wskazała jaką otrzymała odpowiedź. W ocenie WSA, w kontekście dowodu z Urzędowego Poświadczenia Doręczenia, przeciwdowodu nie może stanowić samo oświadczenie strony. Zażalenie na to postanowienie wniosła spółka zaskarżając to orzeczenie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 20 ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 346 ze zm.) poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w treści urzędowego poświadczenia odbioru stwierdzany jest fakt wysłania do adresata zawiadomienia, o którym mowa w art. 74a § 3 i 4 p.p.s.a., a w konsekwencji błędnym przyjęciu, że zamieszczenie urzędowego poświadczenia odbioru w skrzynce ePUAP potwierdza, że na adres e-mail adresata zostało przesłane zawiadomienie obejmujące informację o możliwości odbioru pisma; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 2.1. art. 74a § 8 w zw. z § 3 i § 6 p.p.s.a., polegające na uznaniu, że przewidziany w art. 74a § 3 p.p.s.a. obowiązek przesłania na adres elektroniczny adresata zawiadomienia o możliwości odbioru pisma oraz przewidziany w art. 74a § 6 p.p.s.a. obowiązek przesłania zawiadomienia powtórnego nie stanowią wymogów ustawowych doręczenia i w efekcie uznanie doręczenia za dokonane, pomimo naruszenia przepisów art. 74a § 3 i § 6 p.p.s.a., polegającego na braku przesłania na adres elektroniczny adresata wymaganych zawiadomień; 2.2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 87 § 2 p.p.s.a., polegające na: a) uznaniu, że oświadczenie strony (pełnomocnika) nie uprawdopodabnia wskazanych w nim okoliczności i konieczne jest przedstawienie innych dowodów - których uzyskanie nie było możliwe na etapie składania wniosku o przywrócenie terminu, b) obciążenie strony negatywnymi konsekwencjami braku otrzymania odpowiedzi na zgłoszenie braku powiadomień przed upływem siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, podczas gdy rozpatrywanie spraw przez centrum pomocy Użytkowników ePUAP w Centralnym Ośrodku Informatyki następuje w terminie 30 dni roboczych. 2.3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a., polegające na: a) zaniechaniu wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia, polegającym na braku odniesienia wywodów dotyczących meritum sprawy (kwestii doręczeń) do konkretnych przepisów prawa oraz przedstawienia dokonanej ich wykładni, w tym braku ustosunkowania się do przepisów dotyczących doręczeń, wskazywanych przez skarżącą, b) wewnętrznej sprzeczności postanowienia, polegającej na wskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z jednej strony, że dwa zawiadomienia "o wysłaniu korespondencji drogą elektroniczną" zostały nie tylko wysłane, ale również otrzymane przez pełnomocnika skarżącej, co ma potwierdzać "Urzędowe Poświadczenie Doręczenia (k. 69)", a z drugiej strony, że "adresat nie został powiadomiony o adresowanym do niego piśmie", - co nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, czy Sąd uznał doręczenie za prawidłowe na skutek błędnego utożsamienia wystawienia urzędowego poświadczenia odbioru z przesłaniem zawiadomienia dotyczącego możliwości oraz sposobu odbioru pisma, czy też na skutek błędnego uznania, że przesłanie adresatowi dwóch zawiadomień dotyczących możliwości oraz sposobu odbioru pisma nie jest wymogiem koniecznym doręczenia. Wobec powyższego spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie o przywróceniu terminu. Spółka wniosła też o przeprowadzenie dowodu z informacji otrzymanej z Centralnego Ośrodka Informatyki 23 grudnia 2020 r., potwierdzającej fakt niewysłania na adres e-mail pełnomocnika skarżącej zawiadomienia o nowej korespondencji w skrzynce ePUAP, zawiadomienia otrzymanego po złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w niniejszej sprawie, potwierdzającego fakt przesyłania innych zawiadomień na adres e-mail pełnomocnika. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wyjaśniła, że 1 września 2020 r. złożyła w formie elektronicznej wnioski o sporządzenie uzasadnienia m.in. wyroku wydanego w sprawie. Bezpośrednio po złożeniu wniosków na adres e-mail pełnomocnika skarżącej (użyty przy zakładaniu konta ePUAP i wskazany jako adres do wysyłania powiadomień) zostały przesłane powiadomienia o wysłaniu pism do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wraz z informacją, że potwierdzenie wysłania pisma zostanie przesłane na skrzynkę ePUAP (Gov). Wyroki wraz z uzasadnieniami, zostały umieszczone w skrzynce na portalu ePUAP 18 września 2020 r., a w postępowaniu o sygn. akt VI SA/Wa 2661/19 22 września 2020 r. W żadnej ze spraw nie zostało przesłane na adres e-mail pełnomocnika skarżącej zawiadomienie wymagane, w jej ocenie, zgodnie z przepisem art. 74a § 3 p.p.s.a. Po upływie 7 dni nie zostało również przesłane żadne z zawiadomień wymaganych zgodnie z art. 74a § 6 p.p.s.a. 4 listopada 2020 r. pełnomocnik skarżącej powzięła wiedzę o sporządzeniu uzasadnień wyroków i wprowadzeniu dokumentów do portalu ePUAP, podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem Sądu udzielającym informacji o sprawach, w odpowiedzi na pytanie o spodziewany termin sporządzenia powyższych uzasadnień. Dalej pełnomocnik skarżącej stwierdziła, że kontaktowała się z centrum pomocy Użytkowników ePUAP w Centralnym Ośrodku Informatyki kilkukrotnie - 9 listopada 2020 r., zgłaszając problem nieotrzymania powiadomień, następnie, w związku z brakiem odpowiedzi - 1 grudnia 2020 r., ponawiając zgłoszenie. 2 grudnia 2020 r. Zespół Service Desk przesłał zapytanie o uzupełnienie zgłoszenia poprzez przesłanie m.in. opisu kolejno wykonywanych kroków do momentu pojawienia się błędu oraz zrzutu ekranu z widocznym komunikatem błędu. W odpowiedzi przesłanej tego samego dnia wskazano, że przekazanie takich informacji jest niemożliwe, z uwagi na samą istotę "błędu", prosząc o wyjaśnienie sprawy. Do 23 grudnia 2020 r. nie została przesłana żadna odpowiedź. 23 grudnia 2020 r. pełnomocnik skarżącej skontaktowała się z Centralnym Ośrodkiem Informatyki telefonicznie, prosząc o ponaglenie rozpoznania sprawy. Pracownik infolinii poinformowała, że orientacyjny termin rozwiązywania zgłaszanych problemów wynosi 30 dni roboczych. Podczas rozmowy telefonicznej pracownik infolinii była w kontakcie z pracownikiem Service Desk i sprawdzane były poszczególne ustawienia konta ePUAP, w tym potwierdzone zostało zarejestrowanie jako adresu do powiadomień adresu użytego przy zakładaniu konta (Zarządzanie kontem -> Adres e-mail do powiadomień -> Taki sam jak przy zakładaniu konta). Przyczyna braku przesyłania powiadomień została wskazana w odpowiedzi e-mail, zgodnie z którą ,,[n]a skrzynce o adresie /[...]/domyslna nie ma wprowadzonego adresu e-mail do wysyłania powiadomień o nowej korespondencji. Powiadomienia można włączyć wchodząc kolejno w: Moja skrzynka -> Operacje -> Ustawienia." Na zadane 23 i 28 grudnia 2020 r. pytania o to, dlaczego powiadomienia nie były przesyłane na domyślny adres e-mail, wskazany jako adres do wysyłania powiadomień (podczas gdy inne powiadomienia były przesyłane na ten adres), nie uzyskano odpowiedzi do czasu składania niniejszego zażalenia. W ocenie skarżącej jest niezrozumiałe, dlaczego jest technicznie możliwe takie ustawienie skrzynki w portalu ePUAP, przy którym zawiadomienia nie są przesyłane, skoro jest to wymóg ustawowy dokonania doręczenia dokumentu elektronicznego. Nawet przy takim ustawieniu zawiadomienia powinny być przesyłane na domyślny adres e-mail - tak jak były przesyłane zawiadomienia przy składaniu pism kierowanych do Sądu. Tym bardziej niezrozumiałe jest ustawienie braku powiadomień jako domyślnego i "ukrycie" go w folderze o niejasnej nazwie "Operacje" w skrzynce, podczas gdy w ustawieniach konta wskazany jest adres e-mail do powiadomień (na który przychodzą pozostałe zawiadomienia). W ocenie skarżącej, takie ustawienie nie powinno w ogóle być możliwe, gdyż stoi na przeszkodzie prawidłowemu doręczaniu pism, a więc jest sprzeczne z celem korzystania z portalu ePUAP. Jest to sytuacja porównywalna do stanu, w którym przesyłki sądowe są pozostawiane w placówce pocztowej bez ich awizowania. Nie można również oczekiwać od adresata, że będzie świadomy takiego ustawienia w sytuacji, gdy w ustawieniach konta jest podany adres do zawiadomień i wszystkie wcześniejsze zawiadomienia (również w niniejszej sprawie) były prawidłowo przesyłane na powyższy adres. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie z podanych niżej przyczyn. Art. 86 § 1 p.p.s.a., przewiduje możliwość przywrócenia uchybionego terminu, jednakże przy zachowaniu określonych przepisami warunków, tj. wynikających z art. 87 § 1 - 4 tej ustawy. Jednym z nich, przewidzianym w art. 87 § 2 p.p.s.a., jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Oznacza to, że przywrócenie uchybionego terminu możliwe jest jedynie w sytuacji powstania przeszkody uniemożliwiającej zachowanie terminu przez stronę. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Brak winy po stronie podmiotu dokonującego, czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Art. 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony, a ocena braku winy pozostawiona została uznaniu sądu. Co istotne, przepis wprost stanowi o wymogu uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie jest natomiast środkiem zastępczym dowodu i stanowi wyjątek od zasady, zgodnie z którą wszystkie fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy powinny być udowodnione. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji uznając, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi oparł się na treści Urzędowego Poświadczenia Doręczenia, wskazując, że dokument ten, wygenerowany w przypisanej przez prawo formie przez uprawniony do tego podmiot stanowi dowód tego, co zostało na nim urzędowo poświadczone, a strona nie przedstawiła przeciwdowodu - podważającego fakt doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem zgodnie z wymogami ustawowymi. Wskazać zatem trzeba, że materię doręczenia pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej reguluje art. 74a p.p.s.a. - stanowiąc w § 1, że doręczenie pism przez sąd następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli strona spełniła jeden z następujących warunków: 1) wniosła pismo w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem którego składane jest pismo; 2) wystąpiła do sądu o takie doręczenie i wskazała sądowi adres elektroniczny; 3) wyraziła zgodę na doręczanie pism za pomocą tych środków i wskazała sądowi adres elektroniczny. W myśl art. 74a § 3 p.p.s.a. w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego sąd przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające: 1) informację, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego, wraz ze wskazaniem adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać dokument i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia dokumentu; 2) pouczenie dotyczące sposobu odbioru pisma, a w szczególności sposobu identyfikacji adresata pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym wykorzystywanym przez sąd do obsługi doręczeń, oraz informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Powołany art. 74a p.p.s.a. przewiduje też, że zawiadomienie, o którym mowa w § 3, może być automatycznie tworzone i przesyłane przez system teleinformatyczny sądu, a odbioru tego zawiadomienia nie potwierdza się (§ 4). Datą doręczenia pisma jest data podpisania przez adresata pisma urzędowego poświadczenia odbioru w sposób, o którym mowa w § 3 pkt 2 (§ 5). W przypadku nieodebrania pisma w formie dokumentu elektronicznego sąd, po upływie siedmiu dni, licząc od dnia wysłania zawiadomienia, przesyła powtórne zawiadomienie o możliwości odebrania tego pisma (§ 6). Do powtórnego zawiadomienia stosuje się przepisy § 3 i 4 (§ 7). W przypadku nieodebrania pisma, doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia (§ 8). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z treści całokształtu przytoczonych regulacji wywieść należy zatem - jak trafnie podniesiono w rozpoznawanym zażaleniu - że prawidłowe doręczenie pisma w formie dokumentu elektronicznego wymaga uprzedniego przesłania zawiadomienia - przewidzianego art. 74a § 3 p.p.s.a. - na adres elektroniczny adresata. Nie ulega przy tym kwestii, że wykazanie braku prawidłowego doręczenia co do zasady skutkuje tym, że termin do dokonania określonej procesowej nie rozpoczyna biegu. W sytuacji zaś braku stosowanych zawiadomień pełnomocnika (o którym mowa w wyżej wskazanym art. 74a § 3 p.p.s.a.) doręczenie pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej - w sposób ustanowiony w art. 74a § 8 p.p.s.a.- nie mogłoby być uznane za skuteczne. W takim stanie rzeczy – co do zasady -wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym byłoby bezprzedmiotowe. W niniejszej sprawie Sąd I instancji - rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu - uznał, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w nieodebraniu kierowanej do niej korespondencji, bowiem - twierdząc, że nie otrzymała stosownych zawiadomień o doręczeniu pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej - poprzestała na wskazaniu faktu zgłoszenia braku zawiadomień w Centralnym Ośrodku Informatyki - nie wyjaśniając, jakiej treści odpowiedź otrzymała. Trzeba zatem wskazać, że z treści załączonej do zażalenia korespondencji "mailowej" z Centralnym Ośrodkiem Informatyki wynika, że weryfikacja dokonanego zgłoszenia wymaga czasu i w dacie wniosku o przywrócenie terminu odpowiedź nie była pełnomocnik skarżącej spółki znana – co nie może skutkować negatywnym konsekwencjami dla strony. Wobec powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozpoznanie wniosku zgłoszonego przez stronę i postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej uznać należy za przedwczesne. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji w pierwszym rzędzie zobowiązany będzie ocenić, czy wskazywane przez pełnomocnika okoliczności podważają skuteczność doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem - a w konsekwencji, czy strona uchybiła terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. W zależności od wyniku tej oceny - wobec zgłoszonego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej - rozważenia może w drugiej kolejności może wymagać, czy skarżąca co najmniej uprawdopodobniła, że uchybiła terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej bez swej winy z uwagi na to, że skoro - jak twierdzi - wskazała adres e-mail, na który wcześniej przesyłano jej inne powiadomienia to nie mogła przypuszczać, że nie "nie ma wprowadzonego adresu e-mail do wysyłania powiadomień o nowej korespondencji" (jak wskazał Zespól Service Desk Centralnego Ośrodka Informatyki). Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.