II GZ 778/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 30 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Zarządu Województwa Podkarpackiego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 316/16 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Fundacji z siedzibą w [...] na decyzję Zarządu Województwa Podkarpackiego z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z budżetu Unii Europejskiej postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2016 r. (sygn. akt I SA/Rz 316/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), uwzględnił wniosek skarżącej Fundacji z siedzibą w [...], wstrzymując wykonanie zaskarżonej decyzji Zarządu Województwa Podkarpackiego z dnia [...] stycznia 2016 r. (nr [...]), którą organ ten utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2015 r. o określeniu kwoty w wysokości 1 731 797,35 zł przypadającej do zwrotu przez skarżącą fundację w związku z wykorzystaniem środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z wykorzystaniem środków europejskich niezgodnie z przeznaczeniem oraz z naruszeniem procedur w ramach umowy o dofinansowanie projektu. Z uzasadnienia orzeczenia Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, podnosząc że wykonanie tego aktu będzie wiązało się z niebezpieczeństwem wyrządzenia stronie znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżąca zwróciła uwagę, że posiada status organizacji pozarządowej, prowadzącej działalność w zakresie edukacji kulturalnej i promocji twórczości oraz że nie prowadzi przy tym jakiejkolwiek działalności gospodarczej, w związku z czym jej możliwości finansowe są ograniczone. Strona podkreśliła, że płatności na podstawie umowy o dofinansowanie realizowanego projektu były jej wypłacane w formie refundacji, w związku z tym renowację zabytkowego pałacu w [...] przeprowadziła ze środków pochodzących z zaciągniętych kredytów i pożyczek. Natomiast obecnie - wobec wstrzymania refundacji - utraciła możliwość obsługi nie tylko zobowiązań wobec wykonawców, ale również zobowiązań kredytowych, zaś to skutkowało wszczęciem wobec niej postępowań egzekucyjnych (na dowód czego strona przedstawiła kopie stosownych dokumentów). Skarżąca podniosła, że zwrot kwoty objętej zaskarżoną decyzją wraz z odsetkami wykracza poza zakres jej możliwości, a wszczęcie egzekucji co do tej należności spowoduje całkowity paraliż jej działalności, przekreślając jakiekolwiek szanse na restrukturyzację zadłużenia. To z kolei będzie się wiązało z koniecznością likwidacji fundacji, a tym samym utratą pracy przez zatrudnianych przez nią pracowników. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji zasługiwał na uwzględnienie. Sąd uznał, że kwota, której zwrotu dotyczy zaskarżona decyzja jest na tyle wysoka, że jej bezzwłoczna egzekucja, dokonana jeszcze przed dokonaniem oceny legalności aktu, z którego wynika obowiązek jej zwrotu, uniemożliwi skarżącej nie tylko prowadzenie statutowej działalności, ale także może zagrozić podstawom jej bytu. Z tego względu Sąd uznał, że natychmiastowa egzekucja obowiązków wynikających z zaskarżonej decyzji może nieść za sobą trudne do odwrócenia skutki, co uzasadniało wstrzymanie wykonania tego aktu. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył Zarząd Województwa Podkarpackiego. Organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, względnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Organ administracji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 61 § 3 p.p.s.a., polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji, uznając że bezzwłoczna egzekucja kwoty wynikającej z decyzji, dokonana jeszcze przed oceną legalności tej decyzji, uniemożliwi skarżącej prowadzenie statutowej działalności i może zagrozić podstawom jej bytu. W uzasadnieniu autor zażalenia wskazał w szczególności, że ustalony przez Sąd stan faktyczny dokonany bez porównania z materiałem zalegającym już w aktach sprawy spowodował błędne ustalenia, które w konsekwencji doprowadziły do błędnego rozstrzygnięcia. Zdaniem organu administracji, Sąd nie dokonał analizy faktycznej sytuacji finansowej skarżącej. To, że należność określona w decyzji jest wysoka, nie świadczy o zajściu niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Ponadto samo wykonanie świadczenia pieniężnego nie wywoła nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności. Wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Organ zauważył, że wprawdzie do wniosku załączono dokumenty świadczące o prowadzonych wobec strony postępowaniach egzekucyjnych i nie spłacanych kredytach, jednak fakt zadłużenia się przez skarżącą w bankach i wszczęcie wobec niej postępowań egzekucyjnych nie może skutkować wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji. Przystąpienie Zarządu Województwa do egzekucji, wobec kilku innych trwających postępowań, nie pogorszy sytuacji skarżącej, natomiast nieprzystąpienie do egzekucji może spowodować ciężkie do odwrócenia skutki w budżecie województwa i znaczną szkodę dla tegoż budżetu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji uwzględnił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, uznając że zwrot kwoty 1 731 797,35 zł wraz z odsetkami przed dokonaniem kontroli sądowoadministracyjnej decyzji, z której wynika obowiązek zwrotu, uniemożliwi skarżącej prowadzenie działalności statutowej i może doprowadzić do likwidacji skarżącej fundacji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena jest prawidłowa. Wbrew twierdzeniom zażalenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał oceny wystąpienia w sprawie przesłanek wstrzymania wykonania decyzji na tle okoliczności i twierdzeń wskazanych we wniosku skarżącej oraz uprawdopodobnionych złożonymi do akt sprawy dokumentami, o czym świadczy lektura uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Twierdzenia dotyczące kondycji finansowej skarżącej znajdują odzwierciedlenie w znajdujących się w aktach sprawy dokumentach, m.in. wypowiedzenia umów o kredyt odnawialny w rachunkach kredytowych, wypowiedzenie umowy o kredyt obrotowy, wypowiedzenie umowy o kredyt obrotowy w rachunku bieżącym (skutkujące obowiązkiem zwrotu na rzecz banku całości niespłaconego kapitału kredytów wraz z należnymi odsetkami, łącznie ok. 1,3 mln zł), kopia wyroku Sądu Okręgowego w [...] z 12 marca 2013 r. (sygn. akt [...]) zasądzającego od skarżącej fundacji na rzecz powoda kwotę 219 600,41 zł (wyrokowi temu nadano klauzulę wykonalności), zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności wynikającej ze wspomnianego wyroku Sądu Okręgowego oraz o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat wystosowane przez komornika sądowego z wniosku wierzyciela ([...]) przeciwko skarżącej fundacji, kopia nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym (z weksla) obligujący skarżącą fundację do zapłaty powódce kwoty 474 185,54 zł. Ponadto z oświadczenia o majątku i dochodach (zawartego w złożonym w tej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy) skarżąca oświadczyła, że według bilansu za ostatni rok obrotowy wartość jej środków trwałych wynosiła 59 000 zł, a strata wyniosła - 1 364 674,50 zł. Bezzasadne są podniesione w zażaleniu argumenty, że przystąpienie Zarządu Województwa do egzekucji - wobec kilku innych trwających postępowań - nie pogorszy sytuacji skarżącej, natomiast nieprzystąpienie do egzekucji może spowodować ciężkie do odwrócenia skutki w budżecie województwa. Obraz sytuacji skarżącej fundacji wynikający z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy pozwala na postawienie tezy, że wyegzekwowanie kwoty objętej zaskarżoną decyzją znacznie pogorszy tę sytuację i może wręcz prowadzić do trudnego do odwrócenia skutku w postaci utraty bytu prawnego fundacji przed zakończeniem sądowej kontroli decyzji administracyjnych wydanych w tej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla przy tym, że podstawowym celem instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego jest zabezpieczenie sytuacji strony skarżącej (na czas trwania postępowania sądowego) przed takimi skutkami egzekucji aktu administracyjnego, które byłyby trudne lub niemożliwe do odwrócenia po ewentualnym uwzględnieniu skargi. Dla dokonania oceny wystąpienia w sprawie przesłanek wstrzymania wykonania decyzji nie ma natomiast żadnego znaczenia sytuacja budżetowa organu administracji publicznej, który wydał zaskarżony akt. W tym zakresie nie są przydatne również zawarte w zażaleniu informacje, że środki, do zwrotu których skarżąca fundacja została zobowiązana w wydanych w sprawie decyzjach, zostały zainwestowane w nieruchomość, która nie jest własnością fundacji, lecz jednego z członków jej zarządu. Autor zażalenia nie wyjaśnił, w jaki sposób te informacje miałyby wpłynąć na podważenie stanowiska Sądu pierwszej instancji o konieczności zastosowania w tej sprawie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie. PG