II GZ 745/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 524/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 26 września 2014 r. o sygn. akt V SA/Wa 524/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił I. Spółce z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2013 r. (nr [...]) w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka wskazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 6 mln zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Strona oświadczyła również, że posiada rachunek bankowy, na którym nie zgromadzono środków pieniężnych, jej wszystkie konta bankowe są zablokowane, zaś wszystkie środki ruchome zostały zajęte przez komorników. Zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2014 r. spółka została wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów oraz udzielenie informacji. W odpowiedzi strona stwierdziła, że wspomniane wezwanie "to fikcja, która ma uzasadniać odmowę zwolnienia", wobec czego nie nadeśle żądanych dokumentów. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżąca spółka nie wykazała, że w jej przypadku wystąpiła przesłanka przyznania prawa pomocy określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."). Wobec braku nadesłania żądanych dokumentów nie było możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi spółka winna się liczyć w postępowaniu sądowym, z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Sąd wskazał w szczególności, że strona nie udzieliła żadnych informacji odnośnie do wskazywanego zablokowania rachunków bankowych oraz zajęcia ruchomości przez komorników, nie przedstawiła dokumentów potwierdzających te czynności, pochodzących czy to od instytucji bankowych, czy też wydanych w toku postępowania egzekucyjnego (komorniczego). Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła I. Spółka z o.o. Wniosła o uchylenie tego orzeczenia i zwolnienie skarżącej z kosztów sądowych. Zażalenie nie zawierało żadnego uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony, skoro skarżąca - mimo wezwania - nie przedstawiła części dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że I. Spółka z o.o. nie wykazała w sposób należyty, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tychże oświadczeń. Mimo wezwania z dnia 1 lipca 2014 r. (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2014 r., wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.) skarżąca nie nadesłała bowiem żądanych dokumentów, to jest: 1) zeznania podatkowego CIT-8 za lata 2012-2013, 2) deklaracji VAT-7 od grudnia 2013 r. do maja 2014 r., 3) wykazu środków trwałych posiadanych w okresie dwóch ostatnich lat, 4) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych oraz kont i lokat dewizowych z okresu od 1 stycznia 2014 r. do dnia otrzymania wezwania, 5) odpisów aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat, 6) informacji o posiadanych lub zbytych w ostatnich dwóch latach nieruchomościach i ruchomościach o wartości ponad 10 000 zł. Brak wskazanych wyżej dokumentów uniemożliwiał Sądowi pierwszej instancji ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. To z kolei oznaczało, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. PG